danger.few!!!

dirty dam dead

2012-02-03T12:01:00.001+02:00

Ο Mike Kelley μουσικός,εικαστικός καλλιτέχνης* πέθανε στα 57του, την Τρίτη στο Λος Άντζελες.

Λένε πως αυτοκτόνησε.Είναι πολύ πιθανό. Γεννήθηκε στο Detroitτον Οκτώβριο του '54.
Το μακρινό, ωστόσοθλιβερό γεγονός, μας δίνει την ευκαιρίαγια κάποιες εμβόλιμες αναφορές, και τηνπαράθεση πηγών, σχετικά με την τέχνηπου ριζώνει στα λαϊκά στρώματα δίχωςνα τα πνίγει.
Μια τέτοια περίπτωσηήταν και η τέχνη του M.Kelley της οποίαςκεντρικό ζήτημα ήταν η αποστροφή, ηδυσφορία αλλά και οι παρανοήσεις πουδημιουργεί ο μαζικό-καταναλωτικός μαςκόσμος

Mike Kelley:"Day IsDone"
http://www.mikekelley.com/
http://www.galleristny.com

*[Μεταξύ πολλών άλλωνδραστηριοτήτων, ένα όχι και τόσο βραχύβιοαλλά ακριβοθώρητο μουσικό συγκρότημαπου συμμετείχε ήταν από την γενέτηράτου, οι Destroy All Monsters. Φοβεροί! Δίπλατους έπαιξαν οι καλύτεροι της καλύτερηςσκηνής που ανέδειξε το πανκ .]

Καλό Μήνα! (δίχως παραισθήσεις)

2012-02-01T12:44:00.000+02:00

No hay banda
There is no band!
Il n'est pas de orquestra!
This is all... a tape-recording.
No hay banda! and yet we hear a band.
If we want to hear a clarinette... listen...
Un trombon "à coulisse".
Un trombon "con sordina".
Sient le son du trombon in sourdine.
Hear le son... and mute it... drop it...
It's all recorded.
No hay banda!
It's all a tape.
Il n'est pas de orquestra.
It is... an illusion.

Listen...

Αισθησιακό Διάλειμμα

2012-01-30T19:24:00.000+02:00

Φαγητά των δρόμων, το πρώτο της Καλκούτας (Jhal Muri) και το δευτερο της Βομβάης (Bhel Puri)
Με μια προσεκτικότερη ματιά στα δύο βίντεο ίσως και να γίνει αντιληπτή η σχέση του ανθρώπου-από τα βάθη ενός υψηλού πολιτισμού-με την ηθική, την αισθητική, τη δημιουργία και την ανάγκη. Ίσως και όχι.

Το Τζαλ Μούρι κατάφερα να το φτιάξω και παραθέτω και την συνταγή γιατί πραγματικά άξιζε τον λίγο κόπο. (είναι σχετικά έυκολο)
Για το Μπελ Πούρι, μου λείπει το περιοδικό....αλλά θα το βρώ.

Jhal Muri
Υλικά:

1 φλ. βρασμένο ρύζι μπασμάτι

1/2 φλ. βρασμένα ρεβύθια
ένα ψιλοκομμένο κρεμμύδι

ένα ψιλοκομμένο αγγούρι

μια ψιλοκομμένη ντομάτα

1/4 φλυτζάνι ξηρούς καρπούς κάσιους ή αράπικα φυστίκια σπασμένα

2 ψιλοκομμένες πιπεριές τσίλλι

1 μέτρια πατάτα βρασμένη σε κομμάτια

1 κουτ. του γλυκού τζίντζερ ξερό

1 κουτ. κύμινο σε σκόνη

1 κουτ. γκαράμ μασάλα

(ή αν δεν έχετε το μίγμα, προσθέστε κόλιαντρο, τουρμερίκ, μοσχοκάρυδο, κάρδαμο, ελάχιστη κανέλλα και γαρίφαλλο)

Σε ένα μπωλ βάλτε τα ρεβύθια με όλα τα μπαχαρικά και αλάτι και πιπέρι, προσθέστε το ρύζι, τα ψιλοκομμένα λαχανικά, τους ξηρούς καρπούς μαζί με δύο κουταλιές ελαιόλαδο.

Ανακατέψτε.

Από πάνω στίβετε μισό λεμόνι, προσθέτετε ψιλοκομμένο φρέσκο κόλιαντρο ή μαιντανό και αν θέλετε μια κουταλιά της σούπας τσάτνι.

Αν σας αρέσει περισσότερο μπορείτε να τσιγαρίσετε το κρεμμύδι μαζί με φρέσκια ντομάτα ή χυμό ντομάτα σε κονσέρβα και να προσθέσετε τα ρεβύθια και τα μπαχαρικά.

Η Κοινωνία του Μόχθου

2012-01-27T13:56:00.000+02:00

Η ελπίδα που ενέπνευσε το Μαρξ και τους καλύτερους εκπροσώπους του εργατικού κινήματος -ότι ο ελεύθερος χρόνος τελικά θα απάλλασσε τους ανθρώπους από την ανάγκη και θα καθιστούσε το animal laborans παραγωγικό- στηρίζεται στην πλάνη μιας μηχανιστικής φιλοσοφίας, η οποία δέχεται ότι η δύναμη του μοχθέιν, όπως κάθε άλλη ενέργεια, δεν μπορεί ποτέ να χαθεί, έτσι ώστε , αν δεν ξοδευτεί και δεν εξαντληθεί στην αγγαρεία του βιοπορισμού, αυτομάτως θα εκθρέψει άλλες "ανώτερες" δραστηριότητες.

Το οδηγητικό πρότυπο του Μαρξ σ' αυτή του την ελπίδα ήταν χωρίς αμφιβολία η Αθήνα του Περικλη, η οποία, στο μέλλον με την αυξημένη σε τεράστιο βαθμό παραγωγικότητα του ανθρώπινου μόσχου, δεν θα χρειάζονταν δούλους για να την συντηρούν αλλά θα γίνονταν πραγματικότητα για όλους

Εκατό χρόνια μετά γνωρίζουμε το σφάλμα αυτού του συλλογισμού· ο ελεύθερος χρόνος του animal laborans δεν ξοδεύεται πουθενά αλλού πέρα από την κατανάλωση, κι όσος περισσότερος χρόνος του μένει τόσο πιο άπληστες και πιο ακόρεστες γίνονται οι ορέξεις του. Το γεγονός ότι οι ορέξεις αυτές γίνονται πιο εκλεπτυσμένες έτσι ώστε η κατανάλωση να μην περιορίζεται πια στα αναγκαία αλλά, αντίθετα , να συγκεντρώνεται κυρίως σε όσα συνιστούν πολυτέλεια της ζωής, δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα αυτής της κοινωνίας, αλλά περικλείει τον σοβαρό κίνδυνο να μην απομείνει τίποτα στον κόσμο προφυλαγμένο από την κατανάλωση και τον αφανισμό μέσα από την κατανάλωση.

Η μάλλον δυσάρεστη αλήθεια σχετικά με το ζήτημα αυτό, είναι πως ο θρίαμβος του σύγχρονου ανθρώπου πάνω στην ανάγκη οφείλεται στην απελευθέρωση του μόχθου, δηλαδή στο γεγονός ότι έγινε δυνατό για το animal laborans να καταλάβει την δημόσια σφαίρα· κι ωστόσο , στον βαθμό που η δημόσια σφαίρα εξακολουθεί να κατέχεται από το animal laborans δεν μπορεί να συνιστά πραγματική δημόσια σφαίρα, αλλά απλώς ιδιωτικές δραστηριότητες που εκτίθενται δημοσίως.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που κατ' ευφημισμό καλείται μαζική κουλτούρα, και το βαθύτερο πρόβλημά της είναι μια γενική δυστυχία, που οφείλεται από την μια μεριά στην διαταραγμένη ισορροπία ανάμεσα στον μόχθο και την κατανάλωση και από την άλλη στις επίμονες αξιώσεις του animal laborans να αποκτήσει μια ευτυχία, η οποία δεν μπορεί να επιτευχθεί, παρά μόνο εκεί όπου οι ζωικές διαδικασίες της εξάντλησης και της αναγέννησης, του πόνου και της ανακούφισης του πόνου, πετυχαίνουν μια πλήρη ισορροπία.
Το γενικό αίτημα για ευτυχία και η διαδεδομένη δυστυχία στην κοινωνία μας (που δεν αποτελούν παρα τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος) είναι από τα πιο πειστικά σημάδια , ότι έχουμε αρχίσει να ζούμε σε μια κοινωνία μόχθου που όμως της λείπει αρκετός μόχθος για να μείνει ικανοποιημένη.
Διότι μόνο το animal laborans και όχι ο τεχνίτης ή ο ανθρωπος της πράξης, δεικδήκησαν ποτε να είναι "ευτυχισμένοι" ή σκέφτηκαν ποτέ πως θα μπορούσαν οι θνητοί να είναι ευτυχισμένοι.

---------------------------------
Το παραπάνω κείμενο της Αρεντ το παραθέτω σαν ένα στοιχείο για την συνέχεια της συζήτησης που εξελίσσεται σχετικά με την "σοβαρή κρίση στην αναπαραγωγή του κυρίαρχου ανθρωπολογικού τύπου εκεί που έχει ήδη κυριαρχήσει"
Η Αρεντ στο βιβλίο της Vita Activa [1959]ξεχωρίζει και αναλύει τρεις κεντρικές ανθρώπινες δραστηριότητες, αυτή του Μόχθου που είναι και αυτή που έχει ως προυπόθεση την ζωή (θα λεγαμε δηλαδή την επιβίωση), αυτή της Εργασίας όπου παρεχει τον κόσμο στον οποίο στεγάζεται η ατομική ζωή και που ως ανθρώπινη προυπόθεση της είναι η εγκοσμιότητα και τέλος η Πράξη που έιναι αυτή η δραστηριότητα που επιτελείται άμεσα μεταξυ των ανθρώπων και αντιστοιχεί στον ανθρώπινο όρο του πλήθους.
-------------------------------------------
εκδ. Γνωση 1986, μετ. Σ.Ροζάνης και Γ.Λυκιαρδόπουλος

οι φωτογραφίες είναι από:
http://thesocietypages.org/socimages/2009/12/03/child-labor-in-america-1908-1912/
http://homer.gsu.edu/blogs/library/2010/09/03/celebrating-labor-day-2/
http://www.tate.org.uk/magazine/issue3/consume_image2.htm

Μαθήματα κυριαρχίας από τους επίγονους του Μακιαβέλι

2012-01-24T17:51:00.000+02:00

Το 1996, ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας καιΑνάπτυξης) δημοσιεύει στο 13ο τεύχος του επίσημου περιοδικού του, CAHIERS DE POLITIQUE ÉCONOMIQUE, ένα άρθρο του Κρίστιαν Μόρισον με τίτλο «Οι δυνατότητες πραγματοποίησηςτων διαρθρωτικών αναπροσαρμογών». Πρόκειται ουσιαστικά, όπως αναφέρεται εξάλλου, γιατην έκθεση του Κέντρου Ανάπτυξης τουΟΟΣΑ με θέμα τα προβλήματα και τους τρόπους πολιτικήςχειραγώγησης των πληθυσμών ώστε να μπορέσει μια κυβέρνηση να περάσει τα αυστηράμέτρα λιτότητας και τις διαρθρωτικές αλλαγές, που επέβαλε κατά τη δεκαετία του1980 η επέλαση του νεοφιλελευθερισμού σε μια σειρά από «αναπτυσσόμενες» χώρες και χώρες του ΤρίτουΚόσμου. Όπως θα διαπιστώσετε, πέρα από το ότι ο κυνισμός των νέων Μακιαβέλισυναγωνίζεται την επιστημοσύνη τους, αυτά που ζούμε σήμερα εδώ δεν προέκυψανστην τύχη. Κι αν το γνωρίζουμε ήδη, οπωσδήποτε έχει άλλη βαρύτητα να το ακούμε,απερίφραστα ομολογημένο, από τα πλέον αρμόδια στόματα.

Ορίστε λοιπόν:

«Οι πολιτικές οικονομικής σταθεροποίησης και διαρθρωτικώναλλαγών μπορεί να προκαλέσουν κοινωνικές ταραχές, ακόμα και να θέσουν σεκίνδυνο την ομαλότητα των χωρών. Στο παρόν Τετράδιοοικονομικής πολιτικής αναλύονται οι πολιτικές συνέπειες αυτών τωνπρογραμμάτων. Όπως προέκυψε από τη συστηματική μελέτη πέντε χωρών και δυοσημαντικών αντιπροσωπευτικών δειγμάτων στη λατινική Αμερική και την Αφρική, τοπολιτικό κόστος σε απεργίες, διαδηλώσεις και εξεγέρσεις διαφέρει ανάλογα με ταμέτρα που ελήφθησαν. Πράγματι, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η επείγουσακατάσταση που δημιουργήθηκε από τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις στιςαναπτυσσόμενες χώρες, κρίθηκε ότι μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί με την αποκατάστασητων μακρο-οικονομικών ισορροπιών. Έτσι, οι διαρθρωτικές αναπροσαρμογέςπεριορίστηκαν σ’ ένα πρόγραμμα σταθερότητας με μοναδικό κριτήριο την ταχύτερηδυνατή μείωση του δημόσιου ελλείμματος. Πολύ σύντομα όμως συνειδητοποιήσαμε πωςη σταθεροποίηση δεν είναι αυτοσκοπός. […]

Πράγματι, όπου τέθηκεθέμα διαρθρωτικών αλλαγών, οι διεθνείς οργανισμοί [ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα,κ.λπ.] απαίτησαν δραστική μείωση των βασικών δημόσιων δαπανών. Αυτό έκανεαντιδημοφιλείς τις κυβερνήσεις, οι οποίες, σε περίπτωση ταραχών, κατέφυγαν στηνκαταστολή πολλαπλασιάζοντας το πολιτικό κόστος. […] Η εφαρμογή προγραμμάτωνδιαρθρωτικών αλλαγών σε δεκάδες χώρες κατά τη δεκαετία του 1980 έδειξε, ότιείχαμε παραμελήσει την πολιτική διάσταση του ζητήματος. Πιεζόμενες απόαπεργίες, διαδηλώσεις, ακόμα κι εξεγέρσεις, πολλές κυβερνήσεις αναγκάστηκαν ναδιακόψουν ή να περικόψουν σημαντικά τα προγράμματα αυτά. Έτσι αναγκαστήκαμενα αναγνωρίσουμε, ότι η οικονομική επιτυχία της διαρθρωτικής αναπροσαρμογήςεξαρτάται από τη δυνατότητα πολιτικής πραγματοποίησής της. […]

Ένα βασικό συμπέρασμα είναι ότι,σύμφωνα με στατιστικές που στηρίζονται στη μελέτη δεκάδων χωρών επί μιαδεκαετία, το πολιτικό κόστος διαφοροποιείται ανάλογα με τα μέτρα. Πρόκεται γιαένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα, διότι σημαίνει πως μπορεί μέσα από τη μελέτη τωνμέτρων και των αντιδράσεων να εκπονηθεί ένα βέλτιστο πολιτικό πρόγραμμα, δηλαδήένα πρόγραμμα που θα ελαχιστοποιεί τους κινδύνους. […]

Τα μέτρα πουπροκαλούν τις περισσότερες διαδηλώσεις, είναι εκείνα που πλήττουν ολόκληρο τονπληθυσμό και έχουν σαν αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών, ο,τιδήποτε κι αν τηνπροκαλεί (περικοπές επιχορηγήσεων, αύξηση των έμμεσων φόρων ή υποτίμηση).Έτσι, στη Ζάμπια ο διπλασιασμός της τιμής του αλευριού και του καλαμποκιού τοΔεκέμβριο του 1984, εξαιτίας της περικοπής επιχορηγήσεων, προκάλεσε κύμα ταραχών ηκαταστολή των οποίων καταμέτρησε 15 νεκρούς. Παρόμοια, όταν το 1988 η κυβέρνησητης Νιγηρίας αύξησε την τιμή του πετρελαίου, το οποίο αγόραζαν κυρίως τα φτωχάνοικοκυριά, είχαμε ταραχές με 6 νεκρούς διαδηλωτές. […]

Άλλα μέτρα όμως, όπως οι περικοπέςτων δημόσιων επενδύσεων, ή των λειτουργικών εξόδων (εκτός των μισθών), δενπροκαλούν σοβαρή αναταραχή. […] Οι περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις πλήττουνκυρίως τον τομέα της οικοδομής, που μαστίζεται τότε από πτωχεύσεις καιαπολύσεις. Όμως αυτός ο τομέας αποτελείται κυρίως από μικρές και μεσαίεςεπιχειρήσεις, που δεν έχουν μεγάλο πολιτικό βάρος. […] Από την άλλη, οι περικοπές στα λειτουργικά έξοδα τουκράτους πλήττουν τους δημοσίους υπαλλήλους, αλλά οι κυβερνήσεις μπορούν ναπάρουν την κοινή γνώμη με το μέρος τους αν κινηθούν ευέλικτα παρουσιάζοντας, μετη βοήθεια του Τύπου, αυτά τα μέτρα σαν μέτρα ισονομίας με το επιχείρημα, ότιεφόσον ζητούνται θυσίες από όλο το λαό, οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν γίνεται ν’αποτελούν εξαίρεση. […]

Το βέβαιο είναι ότι μια κυβέρνηση δεν μπορεί να εφαρμόσει τοπρόγραμμα σταθερότητας ενάντια στη θέληση ολόκληρης της κοινής γνώμης. Έναπρόγραμμα που θα έπληττε εξίσου όλες τις κοινωνικές ομάδες, αποδείχτηκε πολύπιο δύσκολο να εφαρμοστεί από ένα πρόγραμμα που κάνει διακρίσεις σε βάροςκάποιων κοινωνικών ομάδων ευνοώντας ορισμένες άλλες. Πρέπει λοιπόν η αρμόδια κυβέρνηση να φροντίσει ώστε να πάρει με τομέρος της ένα μέρος του κόσμου, στην ανάγκη φορτώνοντας δυσανάλογα και με πολύβαριά μέτρα ορισμένες κοινωνικές ομάδες. […]

Η απελευθέρωση των εισαγωγών και το άνοιγμα των επαγγελμάτων− ένα μέτρο στο οποίο επιμένει πάντοτε η Παγκόσμια Τράπεζα − προκαλεί αλληλοσυγκρουόμενεςαντιδράσεις, από τις οποίες η κυβέρνηση μπορεί να επωφεληθεί. […] Μπορεί γιαπαράδειγμα να καταργήσει τους δασμούς σε πρώτες ύλες που αγοράζουν όλες οιεπιχειρήσεις, ή σε βασικά προϊόντα που δύσκολα μπορούν να προμηθευτούν οιμικρές επιχειρήσεις. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να δημιουργήσει γρήγορασυμμάχους, που θα στηρίξουν την πολιτική της απελευθέρωσης και του ανοίγματος.[…]

Η κυβέρνηση πουκαλείται να εφαρμόσει αναδιαρθρωτικά προγάμματα, είναι υποχρεωμένη να πάρειαντιλαϊκά μέτρα. […] Καλώντας σε βοήθεια το ΔΝΤ, μπορεί ναεπωφεληθεί και σε πολιτικό επίπεδο γιατί θα μπορεί να απαντάει σε όσουςαντιδρούν, ότι τα μέτρα προβλέπονται από τη συμφωνία που επέβαλε το ΔΝΤ καιείναι υποχρεωμένη να τα πάρει θέλοντας και μη. […]

Καλό είναι ταμέτρα να λαμβάνονται πριν ξεσπάσεικρίση. Υπάρχουν όμως τρόπο αντιμετώπισης του πολιτικού κόστους ακόμη κι αν ταμέτρα λαμβάνονται αφού ξεσπάσει ηκρίση. […] Εάν η κυβέρνηση εκλεγεί λίγοπριν ξεσπάσει η κρίση, έχει μπροστά της μια μικρή χρονική περίοδο (4 με 6μήνες) κατά την οποία η κοινή γνώμη εξακολουθεί να την στηρίζει και κατά τηνοποία μπορεί να ρίχνει την ευθύνη για τα αντιλαϊκά μέτρα στους προκατόχους της.Σε αυτό το διάστημα, οι συντεχνίες χάνουν προσωρινά τη δύναμή τους και τότεη κυβέρνηση πρέπει να σπεύσει να στρέψει την κοινή γνώμη εναντίον τους. Έπειτα απόαυτή την περίοδο χάριτος τα πράγματα δυσκολεύουν τρομερά. Η νέα κυβέρνησηθεωρείται ολοένα και περισσότερο μόνη υπεύθυνη για την κατάσταση κι έτσιαναγκάζεται ν’ αναλάβει αυτή το σύνολο του πολιτικού κόστους της αναδιάρθωσης. […]

Από την πρώτη λοιπόν στιγμή που θ’ ανέβειστην εξουσία, πρέπει να σταματήσει την αισιόδοξη ρητορική και να επιμείνει,ακόμα και υπερβάλλοντας, για τη σοβαρότητα των οικονομικών ανισορροπιών, ναυπογραμμίζει τις ευθύνες των προκατόχων της και το ρόλο εξωγενών δυσμενώνπαραγόντων. […]

Από τους κινδύνους που θα παρουσιαστούν, αυτός τωναπεργιών είναι ο μικρότερος. Οι απεργίες κινητοποιούν κατά βάση τους μισθωτούςτου μοντέρνου τομέα και όχι τις πιο φτωχές κοινωνικές τάξεις. Με τις κατάλληλεςπαραχωρήσεις, η κυβέρνηση μπορεί να τις τελειώσει. […] Παρολαυτά οι απεργίες μπορεί να ευνοήσουν το ξέσπασμα διαδηλώσεων. Ειδικά οι απεργίες των εκπαιδευτικών, αν και καθεαυτές δεναποτελούν πρόβλημα για τις κυβερνήσεις, γίνονται έμμεσα επικίνδυνες επειδήαπελευθερώνουν μια ανεξέλεγκτη μάζα μαθητικής και φοιτητικής νεολαίας, η οποίαμπορεί να κατέβει σε διαδηλώσεις και σε αυτή την περίπτωση η καταστολή μπορείεύκολα να έχει δραματικές συνέπειες.

[…] Οι περικοπές στο στενό και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα,ένα από τα κυριότερα μέτρα των προγραμμάτων σταθεροποίησης, δεν είναι τόσοεπικίνδυνες πολιτικά όσο η άνοδος των τιμών στα είδη κατανάλωσης. Προκαλούναπεργίες μάλλον παρά διαδηλώσεις, πλήττουν περισσότερο τις μεσαίες τάξεις παράτα φτωχότερα στρώματα και σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση μπορεί να αποτανθείστον πραγματισμό των δημοσίων υπαλλήλων. Μπορεί για παράδειγμα να τουςεξηγήσει, ότι εφόσον το ΔΝΤ επιβάλλει περικοπές κατά 20% στο δημόσιο, το μόνοπου απομένει είναι είτε να μειωθούν οι μισθοί, είτε να γίνουν απολύσεις, και ηίδια προτιμάει να κάνει το πρώτο προς όφελος του συνόλου των υπαλλήλων. Ηεμπειρία μας από τις περισσότερες αφρικανικές κυβερνήσεις δείχνει, πως αυτό τοεπιχείρημα εισακούγεται. […]

Μια από τις βασικέςπερικοπές αφορά στα λειτουργικά έξοδα των σχολείων και των πανεπιστημίων.Είναι πολύ προτιμότερη επιλογή από μια δραστική μείωση του αριθμού των μαθητώνκαι των σπουδαστών. Οι οικογένειες θα αντιδράσουν βίαια στο ενδεχόμενο νααποκλειστούν τα παιδιά τους από την εκπαίδευση. Δεν θα αντιδράσουν όμως σε μια σταδιακή υποβάθμιση της ποιότητας τηςεκπαίδευσης. Έτσι σιγά-σιγά θα δεχτούν να πληρώνουν κάποιο ποσόν για νασπουδάζουν τα παιδιά, ή να περικοπεί κάποια εκπαιδευτική δραστηριότητα. Αυτή ηυποβάθμιση όμως πρέπει να γίνει βήμα προς βήμα, σε ένα σχολείο αρχικά και όχιστο γειτονικό σχολείο, ώστε να αποφευχθεί μια γενικευμένη αντίδραση του πληθυσμού.[…]

Τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο πολιτικά από τη λήψησυνολικών μέτρων για την αντιμετώπιση ενός μακρο-οικονομικού προβλήματος. Ανλοιπόν θέλουμε να μειώσουμε τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, πρέπει να τουςμειώσουμε πρώτα σε έναν ορισμένο τομέα, να ψαλλιδίσουμε την ονομαστική αξίατους σε έναν άλλο κι ακόμα και ν’ αυξήσουμε τους μισθούς σε κάποιον τομέα πουείναι κρίσιμος από πολιτική άποψη. Το ίδιο και με τα επιδόματα. Δεν τα κόβουμεόλα μαζί. Πρέπει να φροντίζουμε απεριόριστα τις λεπτομέρειες: αν π.χ. τα φτωχάνοικοκυριά καταναλώνουν μόνο τη ζάχαρη σε μορφή σκόνης, μπορούμε ν’ αυξήσουμετην τιμή της ζάχαρης σε κύβους. […]

Σημαντικό είναι το συμπέρασμα που λέει, ότι μια κυβέρνησηαποτυχαίνει για δυο λόγους: είτε επειδή εμπιστεύεται την υλοποίηση τουπρογράμματος σταθεροποίησης και διαρθρωτικών αλλαγών σε τεχνοκράτες, πουπαραμελούν το πολιτικό κόστος∙ είτε επειδή την εμπιστεύεται αποκλειστικά στουςαρμόδιους πολιτικούς, που ενδιαφέρονται για το στενό πολιτικό κόστος. […]

Για να έχει μιακυβέρνηση το περιθώριο ώστε να κάνει τους πολιτικούς ελιγμούς που απαιτεί έναπρόγραμμα αναδιάρθρωσης, πρέπει να στηρίζεται από ένα ή δυο μεγάλα κόμματα καιόχι από μια συμμαχία μικρών κομμάτων. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα κατάλληλοεκλογικό σύστημα, με πολλές μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες. Άλλα μέτρα προςαυτή την κατεύθυνση ενίσχυσης της εκτελεστικής εξουσίας είναι αυτά που νομοθετηθούν προσωρινέςειδικές εξουσίες, ή τον εκ των υστέρωνέλεγχο από τη δικαστική εξουσία ώστε να μην μπορούν οι δικαστές να ελέγχουν εκτων προτέρων την εφαρμογή ενός προγράμματος. Το δημοψήφισμα είναι ένααποτελεσματικό όπλο στα χέρια μιας κυβέρνησης όταν έχει αυτή την πρωτοβουλίατων κινήσεων. Μπορεί να καταφεύγει σε δημοψήφισμα, ώστε να εγκριθεί ένασυγκεκριμένο μέτρο της και να θέσει εκτός μάχης μια συμμαχία αντιφρονούντων.Επιπλέον, όταν κάποια μέτρα προκαλέσουνένα αυξανόμενο κύμα ταραχών και καταστολής, τότε η προκήρυξη δημοψηφίσματοςμπορεί να ηρεμήσει το πολιτικό παιχνίδι και να βοηθήσει στην αποκατάσταση τηςτάξης αποφορτίζοντας την πίεση των διαδηλωτών. […]

Εξίσου βοηθάει τομοίρασμα των ρόλων μεταξύ των διεθνών οργανισμών − οι οποίοι αναλαμβάνουν τορόλο να υπενθυμίζουν τις σκληρές υποχρεώσεις του προγράμματος αναδιάρθρωσης −και μιας σειράς χωρών, που θα παίζουν το ρόλο χορηγών και θα παρέχουν κάποιαβοήθεια όταν ορισμένα πολύ σκληρά μέτρα γίνονται πολύ επικίνδυνα.[…]»

(μετάφραση αποσπασμάτων: Hollow Sky)

Σημ. του H.S. Βραβείο κυνισμού παίρνει, οπωσδήποτε, το κομμάτι όπου προτείνει τη σταδιακή υποβάθμιση της εκπαίδευσης. Αξίζει να παρατηρήσω, ότι το άρθρο αυτό αποτελεί σοβαρό πλήγμα κατά της τρέχουσας συνωμοσιολογίας: δείχνει πως οι κυρίαρχοι δεν κινούνται όπως το θέλουν οι συνωμοσιολόγοι, αλλά δηλώνουν ανοιχτά τις τακτικές τους σε επίσημα περιοδικά. Κατά τα άλλα δεν χρειάζεται να πω τίποτα. Παραπέμπω μόνο σε μια ανάρτησήμας όπου δώσαμε το λόγο στον Άνταμ Σμιθ. Είπαμε: διαβάζοντας κλασικούς, ποτέδεν χάνεις το χρόνο σου…

The enterprise is sick

2012-01-22T23:32:00.000+02:00

«Η εκδίκησηείναι υπόθεση της ατομικής ψυχής, η οποία, με το να είναι ηδονή του “όλα να ταφέρει στον εαυτό της”, ενεργεί ανατρεπτικά ως προς την κατεστημένη τάξη τωνπραγμάτων. Αλλά η ηδονή της ανατροπής είναι η εκδίκηση. Χωρίς αυτή την ηδονή, ηατομική ψυχή χάνεται βυθισμένη στην απουσία. Γι’ αυτό ακριβώς η εκδίκηση είναι η ίδια η ατομικότητα στην αναζήτησηενός νοήματος για τον εαυτό της κι ενός νοήματος για τα πράγματα, τιςπαραστάσεις, τα συναισθήματα και τις προθέσεις που επιζητεί να φέρει στον εαυτότης. […]

Γι’ αυτό, εξάλλου, η εκδικητική πράξη ενέχει ένα χαρακτήρα καταστροφικό καιαυτοκαταστροφικό, και ακόμα μια έντοναμηδενιστική ροπή, η οποία παρασύρει την ατομικότητα στην εξαφάνισή της. Θα πρέπει ωστόσο να τονισθεί, ότι ο καταστροφικός και αυτοκαταστροφικόςχαρακτήρας της εκδικητικής μανίας, καθώς και η μηδενιστική της τάση, διόλου δεν αντιφάσκουν προς τη φύση τηςατομικότητας, η οποία μέσα σε αυτά τα συναισθήματα βρίσκει την καταγωγικήπεριοχή της».

ΣτέφανοςΡοζάνης, «Εκδίκηση: Η διαμόρφωση της ατομικότητας»,

τελευταίοκεφάλαιο από το βιβλίο του Μελέτες γιατον Ρομαντισμό,

εκδόσειςΠΛΕΘΡΟΝ (2001)

και

«Ως“αποφενακιστής”, ο Σαίξπηρ μάς έχει κατά πολύ ξεπεράσει. Ανακαλύπτει τηνεοτερική εκδοχή της θυσιαστικής κρίσης. Τον έχουμε μεγάλη ανάγκη για νακαταλάβουμε καλύτερα την αλλόκοτη ιστορική κατάσταση, στην οποία μας έχεικαταβυθίσει ο ακαταμάχητος έλεγχος που ασκούμε στη γλώσσα κι επίσης πάνω στηνύλη μέσω της Τεχνικής.

Η τεχνική πρόοδος κατέστησε τα πολεμικά μας όπλα τόσοκαταστροφικά, ώστε η χρήση τους θα ξεπερνούσε κάθε ορθολογικό επιθετικό σχέδιο.Για πρώτη φορά στην ιστορία της Δύσης, ο προγονικός τρόμος της εκδίκησηςγίνεται ξεκάθαρος και θεμιτός. Μοιάζουμεμε πρωτόγονη φυλή, με τη διαφορά ότι δεν διαθέτουμε πια θυσιαστικές λατρείεςπου θα μας επέτρεπαν να μετασχηματίσουμε, να εξωτερικεύσουμε και να εξορκίσουμετην απειλή που στρέψει καταπάνω μας η ίδια μας η βία.

Έναςκύκλος αντιποίνων θα μπορούσε κυριολεκτικά να εκμηδενίσει την ανθρωπότητα. Κανείςδεν θέλει να τον προκαλέσει κι όμως την ίδια στιγμή κανείς δεν απαρνιέται τηνιδέα της εκδίκησης. Σαν τον Άμλετ,ταλαντευόμαστε ανάμεσα σε μια ολοκληρωτική και σε μια μηδενική εκδίκηση,ανίκανοι ν’ αποφασίσουμε, ανίκανοι να διαπράξουμε και συνάμα να μη διαπράξουμετην εκδίκηση. Στη σκιά αυτής της τερατώδους απειλής, όλοι οι θεσμοίδιαλύονται, “οι ακαδημαϊκές διακρίσεις, τα σωματεία στις πόλεις”, όλες οιανθρώπινες σχέσεις εξαρθρώνονται, “τα πάντα αλληλοσυγκρούονται με βλακώδεςπείσμα” κι “ο πιο ποταπός άνθρωπος μασκαρεύεται για να φαίνεται σαν ο πιοευγενής”: the enterprise is sick. […]

Πασχίζουμεακόμα, με κωμικό πλέον τρόπο, να προβάλουμε τη βία μας πάνω σ’ ένα Θεό, στονοποίο δεν πιστεύουμε πια. […] Αν η ολοκληρωτική κυριαρχία πάνω στον κόσμομπορεί να αποβεί κίνδυνος για την ανθρωπότητα, το σφάλμα δεν μπορεί να βαραίνεικάποιον Θεό, αλλά αυτό το πνεύμα της εκδίκησης, που από εδώ και πέρα ξέρουμεπως είναι δικό μας και δεν έχει σβήσει μέσα μας. […] Δεν έχουμε πλέοναποδιοπομπαίο τράγο για να ρίξουμε πάνω του μια ευθύνη, την οποία διεκδικούσαμευπεροπτικά την εποχή που δεν γνωρίζαμε τους κινδύνους που εγκυμονεί. Σήμεραγνωρίζουμε, ότι ο άνθρωπος απειλείται από τον ίδιο του τον εαυτό, από τηλαχτάρα του για εκδίκηση. […]

Έχει φτάσει ηώρα να καταλάβουμε τον Άμλετ. […] Hμοντέρνα αποτυχία κατανόησής του οφείλεται καταρχήν στην απουσία κάθε κριτικήςστην ηθική της εκδίκησης. […] Δεν είναι τυχαίο που η ιερότητα, με την οποίαπεριβάλλουν την εκδίκηση, προσφέρει ένα ιδεώδες υπόβαθρο σε όλες τιςμεταμορφώσεις της νεωτερικής μνησικακίας. Ηαξιοσημείωτη συναίνεση γύρω από την εκδίκηση επιβεβαιώνει, πιστεύω, την ιδέαμιας αμλετικής no man’s land ανάμεσα στην ολική εκδίκηση και στην απουσία κάθεεκδίκησης − αυτή την τυπικά νεοτερική “χώρα”, όπου στα πάντα υπάρχει μιαυπόγευση νοθευμένης εκδίκησης.

Έτσι φτάσαμεσήμερα στο στάδιο όπου η ιστορία δεν έχει πια νόημα, όπου η τέχνη δεν έχειπλέον νόημα, όπου η γλώσσα και το ίδιο το νόημα δεν έχουν πια νόημα. Όσοκαθησυχαστικός κι αν είναι επιφανειακά, αυτός ο παραλογισμός που εξυφαίνουμεμάς παραδίδει στις δυνάμεις στις δυνάμεις που ωθούν τον Άμλετ προς την τραγικήλύση του έργου του και η οποία θα μπορούσε, στις μέρες μας, να μας οδηγήσει στοπλανητικό ισοδύναμο της πέμπτης πράξης [του έργου]. Αναμφίβολα, δεν είναι απλήσύμπτωση το γεγονός ότι ο κόσμος που γέννησε τον Άμλετ πριν από τέσσερειςαιώνες, βρίσκεται σήμερα σ’ ένα αλλόκοτο αδιέξοδο που αρνούμαστε να τοσκεφτούμε μέχρις εσχάτων. […]

Μόλις που αρχίζουμενα μαντεύουμε, ότι κάτι το θεμελιώδεςλείπει από το νοητικό πεδίο μας αλλά δεν τολμούμε να διερωτηθούμε σοβαρά περίτίνος πραγματικά πρόκειται. Καμωνόμαστε ότι δεν βλέπουμε την εξάρθρωση τηςνοητικής μας ζωής, τη φοβερή ευτέλεια των νευρόσπαστων που κατέλαβαν το προσκήνιοκατά τη διάρκεια αυτής της αλλόκοτης αργίας του ανθρώπινου πνεύματος. Σιωπήέχει καλύψει τη γη, σάμπως ένας άγγελος να ετοιμάζεται ν’ ανοίξει την έβδομηκαι τελευταία σφραγίδα μιας αποκαλύψεως. […]

Αν σήμερα, σετούτην εδώ την ιδιότυπη στιγμή της ιστορίας μας, δεν καταφέρουμε να διαβάσουμετον Άμλετ ενάντια στην ιδέα της εκδίκησης, πότε θα το καταφέρουμε;».

ΡενέΖιράρ, «Η νοθευμένη εκδίκηση του Άμλετ»,

τριακοστόκεφάλαιο από το βιβλίο του Σαίξπηρ∙ Οιφλόγες της ζηλοτυπίας (1990),

μετάφρασηΚωστής Παπαγιώργης, εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ (1993)

Σημ. του H.S. Ησυμπαράθεση αυτών των δυο αποσπασμάτων ελπίζω να βοηθήσει στην κατανόηση τωνδυνάμεων που οδήγησαν στη σύγχρονη αναγόρευση του χρήματος σε «δεσμό όλων των δεσμών»:Στη βάση ενός γενικευμένου καθαγιασμού της εκδίκησης και συνάμα τρόμου απέναντί της, η αποθέωση του χρήματοςεκφράζει ένα συνδυασμό, ή μάλλον ένα εκκρεμέςπου κινείται ανάμεσα στην καλπάζουσα προς την ολική εκδικητικότητα ατομικότητα(«Πώς τολμάς να έχεις ή να είσαιο,τιδήποτε περισσότερο από εμένα;») και τη συστημική κατάψυξη και αναστολή της («Αντί να τρέξει αίμα, ας τρέξουν οι οικονομικοίαλγόριθμοι»). Με ανάμικτα συναισθήματα, λέω πως τα πάντα σήμερα δείχνουνότι το εκκρεμές έχει αρχίσει να ξεχαρβαλώνεται. Καθώς τρέχει ολοένα και πιοξέφρενα από το ένα άκρο στο άλλο, το αίμα τρέχει πια μαζί με τους αλγόριθμους.

Κι όπως πέφτει το σκοτάδι...

2012-01-20T00:56:00.003+02:00

«Ο πραγματικός κίνδυνος για όλες τις φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι μήπως η καπιταλιστική αναρχία απολήξει σ’ ένα κατακερματισμό του κοινωνικού, από τον οποίο θα επιβίωναν πια μόνο κοινωνικοπολιτικές οργανώσεις, αλληλοσυγκρουόμενοι θεσμοί, που θα κατέληγαν να ορίζουν και να τηρούν τους δικούς τους κανόνες του παιχνιδιού, αν όχι και το δικό τους δίκαιο. Η φιλελεύθερη δημοκρατία μπορεί να γεννήσει μια πληθώρα ανταγωνιστικών συμμοριών, που ρυθμίζουν τα προβλήματά τους με το αίμα και όχι με την ευγενή άμιλλα. Τότε το κράτος, αν δεν θέλει να υποκύψει ή να βρεθεί αιχμάλωτο μιας από αυτές τις συμμορίες, οφείλει ν’ αποκτήσει τα μέσα για να αναλάβει και πάλι τον έλεγχο μιας κατάστασης που το ξεπερνά. Θα ενισχύσει, όχι μόνο τον κυβερνητικό μηχανισμό του, αλλά και τον αστυνομικό και το στρατιωτικό του μηχανισμό.

Σταδιακά, το φιλελεύθερο κράτος θα παραχωρήσει τη θέση του σ’ ένα κράτος πιο ευθέως αυταρχικό. Η υπόθεση που λέει, πως είναι δυνατό να οικοδομήσουμε ένα συνεκτικό εθνικό κράτος που θα ενοποιείται παραδόξως πάνω στη γενίκευση της εσωτερικής διαμάχης, ισχύει μόνο όταν όλοι αποδέχονται τους κανόνες του παιχνιδιού, όσο άδικοι κι αν είναι, δηλαδή όταν συναινούν να ζουν σε ένα κράτος Δικαίου, στο οποίο τους κανόνες μπορεί ν’ αλλάξει η διαμάχη και όχι η μάχη. Όταν όμως το σύνθημα γίνεται ρητά για όλους ο πόλεμος, ο δόλος και ο άμετρος ανταγωνισμός, τότε το φιλελεύθερο κράτος βλέπει να τερματίζεται η ιστορία του.

Υπάρχει όμως κι ένας άλλος δρόμος για την εξαφάνιση του φιλελεύθερου κράτους. Είναι ο δρόμος της σταδιακής διάλυσής του, απόρροια της ίδιας του της δυναμικής. Το όνειρο του φιλελεύθερου κράτους − να διαιτητεύει σε μια καινοτόμο κοινωνία πολιτών σε ακατάπαυστη κίνηση και αναβρασμό − δεν προχωρεί χωρίς την προσπάθεια να μετασχηματίσει τις ανθρώπινες σχέσεις σε σχέσεις εμπορευματικές. «Όλα αγοράζονται, όλα πουλιούνται»: αυτό είναι το αξίωμα του Βαλράς, το κεντρικό αξίωμα της καπιταλιστικής κοινωνίας. Όταν όμως το πρώτιστο θέμα καθενός γίνεται το ν’ αποκτήσει (όχι να παραγάγει) πλούτο, τότε ο τρόπος για ν’ αποκτήσει χρήματα μικρή σημασία έχει. Αυτό που μετράει είναι μόνο το αποτέλεσμα. Η κερδοσκοπία με τα νομίσματα και τα ακίνητα, οι κάθε τάξης ληστείες, ο τζόγος (καζίνο, κουλοχέρηδες, αλλά και τυχερά παιχνίδια θεσμισμένα από το κράτος: λαχεία, προπό, λότο), η χρηματική απάτη, όλα αυτά γίνονται τα κανονικά μέσα πλουτισμού. […] Όλες οι μέθοδοι είναι καλές προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. […] Μικρή και μεγάλη παραβατικότητα απλώς πολλαπλασιάζονται και ακμάζουν. […]

Είτε πρόκειται για τεράστιες μίζες ώστε να πουλήσουμε τα αεροπλάνα της Λόκχιντ, ή για προσφορά ενός κολγκέρλ για μια νύχτα προκειμένου να καλοπιάσουμε έναν επαρχιώτη πελάτη, η βασική αρχή είναι η ίδια: Αφού όλοι οι άνθρωποι μπορούν να πιαστούν στην παγίδα των επιθυμιών τους, το μόνο πρόβλημα είναι να βρούμε τη ρωγμή στην πανοπλία και να καλύψουμε τις ελλείψεις, που πάντα αισθάνονται με οδύνη.

Επομένως ο γκανγκστερισμός, η ληστεία και η διαφθορά αποτελούν τρόπους δυνητικής διάλυσης του φιλελεύθερου κράτους. Όταν συνδυάζονται με τον αναβρασμό και τους αγώνες των κοινωνικών ομάδων, τότε το φιλελεύθερο κράτος αυτοκτονεί».

Ευγένιος Ενρικέζ, Από την ορδή στο κράτος (1983),

μετάφραση Βασίλης Τομανάς, εκδ, ΝΗΣΙΔΕΣ (2005).

Σημ. του H.S. Όσοι πόνταραν στην «απελευθέρωση των επιθυμιών», αν δεν ήταν καπιτάλες, έχουν πάει στον κουβά - για να μιλήσουμε με την αρμόζουσα γλώσσα. Ο Ενρικέζ κλείνει το βιβλίο του παραθέτοντας ένα πολύ γνωστό και δυνατό ποίημα του Καβάφη, το «Περιμένοντας τους βάρβαρους». Μέσω του Καστοριάδη, αναφέρει και τον Αριστοτέλη. Πολύ πιθανόν να γνώριζε, πως την ίδια διάγνωση είχε κάνει πολλές χιλιάδες χρόνια νωρίτερα και ο Σταγειρίτης, περιγράφοντας τους ιδιαίτερους δρόμους παρακμής των πολιτευμάτων. Έτσι κι αλλιώς, ποτέ δεν χάνει κανείς όταν προστρέχει στους κλασικούς. Οι ΝΗΣΙΔΕΣ έχουν βγάλει ένα ακόμα βιβλίο του Ενρικέζ με τίτλο Το σκοτεινό πρόσωπο των σύγχρονων δημοκρατιών, που έγραψε μαζί με την Κλοντίν Αρός. Για τον Λεόν Βαλράς ας μην πω τίποτα.

Το Ιδεολογικό Περιβάλλον

2012-01-17T12:09:00.003+02:00

Το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο Πρώτα σαν Τραγωδία και μετά σαν Φάρσα του Slavoj Zizek, εκδόσεις Scripta, 2011, μετάφραση Νεκτάριου Καλαϊτζή το βρήκα στο last tape εδω [ευχαριστούμε για τον κόπο της αντιγραφής και την επιλογή του αποσπάσματος]

Το θέμα λοιπον είναι η ιδεολογία ως περιβάλλον που

"...... Επειδή ακριβώς διαποτίζει τα πάντα, η ιδεολογία εμφανίζεται σαν το αντίθετό της, σαν μη-ιδεολογία, σαν ο πυρήνας της ανθρώπινης ταυτότητάς μας κάτω απ' όλες τις ιδεολογικές ταμπέλες. Γι αυτό το έξοχο μυθιστόρημα του Τζόναθαν Λίτελ Les Bienveillantes είναι τόσο τραυματικό, ιδίως για τους Γερμανούς· παρέχει μια φανταστική πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ολοκαυτώματος, από την οπτική γωνία ενός Γερμανού ο οποίος είχε άμεση ανάμειξη σε αυτό, του Obersturmbannfuhrer των SS Μαξιμίλιαν Άουε. Το πρόβλημα είναι το εξής: πώς να αποδώσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο βίωσαν και συμβολοποίησαν οι ναζί εκτελεστές την κατάστασή τους, χωρίς να προκαλέσει τη συμπόνιά μας γι' αυτούς ή ακόμη και να τους δικαιολογήσει; Εκείνο που προτείνει ο Λίτελ, για να το θέσουμε κάπως άκομψα, είναι μια μυθιστορηματοποιημένη ναζιστική εκδοχή του Πρίμο Λέβι. Ως εκ τούτου, έχει να μας προσφέρει ένα καίριο φροϋδικό δίδαγμα: πρέπει να απορρίψουμε την ιδέα ότι ενδεδειγμένος τρόπος για να καταπολεμούμε τη δαιμονοποίηση του Άλλου είναι να τον θεωρήσουμε ολόπλευρα ως πρόσωπο με υποκειμενικό βάθος, να ακούσουμε την ιστορία του, να κατανοήσουμε πώς προσλαμβάνει την κατάσταση (κατά την αντίληψη ότι, όπως λέει και ένας φανατικός υποστηρικτής του διαλόγου για το Μεσανατολικό: "Ένας εχθρός είναι κάποιος του οποίου την ιστορία δεν έχεις ακόμα ακούσει"). Υπάρχει, ωστόσο, ένα σαφές όριο σε αυτή τη διαδικασία· μπορούμε να φανταστούμε ότι καλούμε έναν στυγνό ναζί δολοφόνο - όπως ο Μαξιμίλιαν Άουε του Λίτελ, ο οποίος μάλλον αυτοπροσκαλείται - να μας αφηγηθεί την ιστορία του; Είμαστε, εν τοιαύτη περιπτώσει, εξίσου διατεθειμένοι να υποστηρίξουμε ότι ο Χίτλερ ήταν ένας εχθρός, επειδή απλώς κανένας μας δεν άκουσε την ιστορία του; Μπορούμε να δεχτούμε ότι οι λεπτομέρειες της προσωπικής του ζωής "αντισταθμίζουν" τις φρικαλεότητες που απέρρευσαν από την κυριαρχία του, ότι τον κάνουν "πιο ανθρώπινο"; Για να αναφέρω ένα από τα αγαπημένα μου παραδείγματα, ο Ράινχαρντ Χάιντριχ [Reihnhard Heydrich], ο αρχιτέκτονας του Ολοκαυτώματος, αρεσκόταν να παίζει τα όψιμα κουαρτέτα για έγχορδα του Μπετόβεν με φίλους τα ελεύθερα βράδια του. Η στοιχειώδης εμπειρία που έχουμε για την υποκειμενικότητα είναι εκείνη του "πλούτου του εσωτερικού μου βίου"· αυτό είναι που "πραγματικά είμαι", κατ' αντιδιαστολή προς τους συμβολικούς προσδιορισμούς και τα καθήκοντα που αναδέχομαι στον δημόσιο βίο (ως πατέρας, πανεπιστημιακός καθηγητής κλπ.). Το πρώτο δίδαγμα της ψυχανάλυσης, εν προκειμένω, είναι ότι αυτός ο "πλούτος του εσωτερικού βίου" είναι ουσιαστικά μια απάτη· αποτελεί ένα προπέτασμα, μια ψευδή απόσταση, της οποίας η λειτουργία είναι, θα 'λεγε κανείς, να περισώσει την επίφαση του Εαυτού μου, να καταστήσει απτή (προσπελάσιμη στον φαντασιωσικό ναρκισσισμό μου) την αληθινή κοινωνικοσυμβολική ταυτότητά μου. ΄Ενας από τους τρόπους να ασκεί κανείς την κριτική της ιδεολογίας είναι, συνεπώς, να επινοεί στρατηγικές για να αποκαλύψει αυτή την υποκρισία του "εσωτερικού βίου" και των "ειλικρινών" συναισθημάτων του. Η εμπειρία που έχουμε για τη ζωή μας εκ των ένδον, η ιστορία που αφηγούμαστε στον εαυτό μας για τον εαυτό μας, προκειμένου να αιτιολογήσουμε ό,τι κάνουμε, είναι συνεπώς ένα ψεύδος - η αλήθεια βρίσκεται μάλλον έξω, σε αυτά που πράττουμε...... "

Γιατί φωνάζει μόνος του?

2012-01-14T19:02:00.001+02:00

Δεν καταφέραμε να συνεννοηθούμε!*

Με δογματικό ντράμερ, ρεφόρμα μπασίστα και ιδεάλα στις κιθάρες προκοπή δε γίνεται.

Το λέω μόνος μου και σ΄ όποιον αρέσει είπε φοβερά εκνευρισμένος, κι εφυγε κοπανώντας πίσω του την πόρτα.

*για το χορωδιακό μάζεψε κάποιους άσχετους περαστικούς βρετανούς τουρίστες (βλ.φωτο).
Μην πάει το μυαλό σας σε κακό κι αρχίσετε τα τηλέφωνα...

Όταν τα πράγματα πάνε στραβά,... πάνε στραβά από μόνα τους

2012-01-13T13:30:00.003+02:00

Η ίδια η λογική έχει γίνει καταπιεστική.

Η λατρεία της "αλήθειας" και των μεμονωμένων γεγονότων είναι ωμός φετιχισμός.

Το Γεγονός, με την αναγωγή του σε αυτόνομο είδωλο, είναι ένας απόλυτος τύραννος μπροστά στον οποίο η σκέψη δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο από το να προσκυνήσει με βουβή λατρεία.

Η ασθένεια του φωτισμένου ανθρώπου είναι ότι αποδέχτηκε, με τρόπο εξ ολοκλήρου προληπτικό, την ανωτερότητα των γεγονότων απέναντι στις ιδέες.

Η ώθηση προς το θετικό είναι θανάσιμος πειρασμός για την κουλτούρα.

Οι "θετικές αλήθειες" της επιστήμης και των επιστημονικών νόμων, αντί να εξυπηρετούν ανθρώπινους στόχους και επιθυμίες, έχουν γίνει δεσμωτήριο που φυλακίζει το μέλλον. Την πορεία της ιστορίας τη ρυθμίζουν αυτά ακριβώς τα "γεγονότα" και όχι ο άνθρωπος.

Οι παλιοί σκοταδισμοί του θρησκευτικού δόγματος και της κοινωνικής κάστας αντικαταστάθηκαν από έναν ακόμα τυραννικότερο σκοταδισμό της "ορθολογικής επιστημονικής αλήθειας".

Τζωρτζ Στάϊνερ, Στον Πύργο του Κυανοπώγωνα (1971)

μετάφραση Σεραφείμ Βελέντζας, εκδ. Scripta (2002)

Οι σημειώσεις που παραθέτει ο Στάϊνερ, με πλάγια, είναι από το εκτεταμένο δοκίμιο του Τιτο Περλίνι,

Αυτοκριτική της λογικής του Διαφωτισμού

Στο βίντεο

αριστερά: η πόλη του Πρίπιετ, φάντασμα μετά από το πυρηνικό ατύχημα στην Ουκρανία
δεξιά: ήρωες θυσιάζονται να σώσουν μια κατάσταση για την οποία "δεν ευθύνεται κανείς".

Όπως έχει τονίσει ο Ζακ Ελλύλ και γνωρίζουν οι αναγνώστες μας, στις κοινωνίες που κατατρώει το Τεχνικό Σύστημα "κανείς δεν ευθύνεται" - ούτε στο Τσερνομπίλ, ούτε στην Φουκοσίμα, ούτε στην Αλαμπάμα, ούτε στο Μέριλαντ, ούτε στην Πενσυλβάνια, ούτε πουθενά στον κόσμο που κάθε λίγο και λιγάκι επιβεβαιώνεται ο παραλογισμός της λογικής μας.

Ο αφελής ρεαλισμός της μικροαστικής αριστεράς...(όχι μόνον της αυστριακής)

2012-01-12T13:13:00.001+02:00

Ένα δυναστικό κριτήριο της πλάκας!

2012-01-11T12:19:00.008+02:00

Είναι γνωστό, ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης ορίζει σαν κριτήριο «υγείας» μιας κρατικής οικονομίας το όριο «3% του δημοσίου ελλείμματος επί του συνόλου του ΑΕΠ (ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος)». Κι είναι γνωστό πως με αυτό το νούμερο στο χέρι αποφασίζεται η μοίρα των κρατών-μελών, δηλαδή των πολιτών τους. Πώς όμως ορίστηκε σαν κριτήριο ο λόγος «δημόσιο έλλειμμα προς ΑΕΠ»; Και πώς προσδιόρισαν τον αριθμό 3%; Με βάση άραγε ποιους διεξοδικά μελετημένους, στέρεα θεμελιωμένους σε πολυετείς έρευνες και υποστηριγμένους από έγκριτες οικονομικές θεωρίες επιστημονικούς υπολογισμούς;

Το εντόπισα ξαφνικά σήμερα σκαλίζοντας, αν και το είχε αποκαλύψει αναλυτικότατα από πρόπερσι τον Οκτώβριο ο Γκι Αμπέιγ, γάλλος οικονομολόγος, υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών επί Ζισκάρ ντ’ Εστέν και στις αρχές της περιόδου Φρανσουά Μιτεράν, επιφορτισμένος μεταξύ 1977-1982 με το έργο της εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού. Καταγράφοντας την ιστορική διαδρομή από το «πετρελαϊκό σοκ» του 1973, που σήμανε το τέλος της μεταπολεμικής «χρυσής τριακονταετίας», το πέρασμα στο νεοφιλελευθερισμό και στους απανωτούς πανικούς με το δημόσιο έλλειμμα, αφηγείται αναλυτικά τι συνέβη ένα βράδυ του 1981 στο γαλλικό υπουργείο Οικονομικών σε μια στιγμή που φαινόταν ότι, στον υπό κατάρτιση προϋπολογισμό για το 1982, το δημόσιο έλλειμμα θα ξεπερνούσε το σοκαριστικό για τα δεδομένα της εποχής αριθμών των 100 δις γαλλικών φράγκων.

Αξίζει να το διαβάσετε! Ορίστε:

«Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ένα βράδυ, αργά, ο Πιέρ Μπιλζέρ (που αργότερα πήγε και διέπρεψε στην Alcatel), ο υπ’ αριθμόν 2 στο υπουργείο Οικονομικών, μας καλεί − εμένα και τον Ρολάν ντε Βιλπέν (απόφοιτοι κι οι δυο της ENSAE, από τους λίγους που ήξεραν πρόσθεση σε αυτό το υπουργείο, όπως μας έλεγαν χαριτολογώντας) − κι αφού μας ενημερώνει με δυο λόγια για την τρικυμία στον προϋπολογισμό, μάς γνωστοποιεί ότι ο Πρόεδρος [Μιτεράν] ζήτησε προσωπικά ο ίδιος και κατεπειγόντως να σκαρώσουμε ένα κανόνα, ένα γνώμονα απλό, εύχρηστο αλλά που να δίνει και την αίσθηση επιστημοσύνης, για να τον κοπανάει στους πιο σκληρούς από όσους τον επισκέπτονταν για να ροκανίσουν από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Έπρεπε να βιαστούμε. Ούτε ο Βιλπέν, ούτε εγώ είχαμε καμιά ιδέα τι να κάνουμε αφού δεν υπήρχε καμιά οικονομική θεωρία για να μας βοηθήσει να σκαρώσουμε τον κανόνα αυτό, ούτε καν για να προσανατολίσει κάπως τη σκέψη μας. Αλλά η παραγγελία είχε έρθει από πολύ ψηλά. Στήσαμε λοιπόν το κτήνος του προϋπολογισμού πάνω στο ανατομικό τραπέζι κι αρχίσαμε να το ψάχνουμε.

Σκαλίσαμε τα δημόσια έξοδα, τον όγκο τους, τη δομή τους, με χρέη, χωρίς χρέη, τέτοιου είδους, του άλλου είδος, το ποσοστό αύξησής τους σε σχέση με αυτό της οικονομία. Φανταζόμαστε ότι θα βγάζαμε έτσι κάποια ποσοστά, αλλά τίποτα. Έβγαιναν κάτι γνώμονες πλαδαροί, καθόλου εντυπωσιακοί, ακατάλληλοι για να τους κραδαίνει κανείς σαν δόρυ για να απειλεί το θεριό των δημόσιων εξόδων. Γυρίσαμε το κτήνος από την άλλη μεριά: να σκαρώσουμε το γνώμονα με βάση το ποσοστό των φόρων επί του εθνικού εισοδήματος; Αλλά οι φόροι δεν είναι κάτι το σταθερό, για να πατούσαμε σε αυτούς […] κι η κουβέντα μας για το φορολογικό σύστημα κατέληξε σύντομα στα γνωστά τεχνικά μπλα-μπλά. […] Οπότε κατέρρευσε κι η ιδέα μήπως σκαρώσουμε το ζητούμενο γνώμονα με βάση τα δημόσια έσοδα. Δεν μας έμενε λοιπόν παρά ένας δρόμος: το δημόσιο έλλειμμα.

Πρώτα-πρώτα, από τον πολίτη τάδε μέχρι τον Πρόεδρο, η λέξη δημόσιο έλλειμμα χτυπάει βαριά: έχουμε έλλειμμα, άρα μας λείπουν χρήματα. […] Έπειτα, από τον Κέινς και δώθε, το δημόσιο έλλειμμα απέκτησε τίτλους οικονομικής ευγένειας: είναι μια λέξη που τη βρίσκουμε συνέχεια μπροστά μας στις οικονομικές θεωρίες και φαίνεται σαν μια από τις πιο λειτουργικές μεταβλητές των οικονομικών μοντέλων. Ήταν ολοφάνερο λοιπόν: το δημόσιο έλλειμμα, και μόνο αυτό, είχε το κύρος και τη φαινομενική σαφήνεια, που χρειαζόμασταν για να ανταποκριθούμε σε αυτό που μας ζητήθηκε. Αλλά με ποιο τρόπο θα μπορούσαμε να το χειριστούμε; Σε ποιο στραγγιστήρι θα έπρεπε να το στραγγίξουμε για να βγάλουμε από αυτό ένα γνώμονα;

Δεν μας πήρε ώρα να το βρούμε. Η σανίδα σωτηρίας κάθε στριμωγμένου μακρο-οικονομολόγου είναι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν [ΑΕΠ]: τα πάντα ξεκινούν και τελειώνουν με το ΑΕΠ∙ όλα τα κάπως χοντροκομμένα μεγέθη, σε σχέση με το ΑΕΠ μπορούν να λογιστούν. Άρα: ο απλός, ευκολόχρηστος αλλά που να δίνει και την αίσθηση επιστημοσύνης γνώμονας που μας ζητούσαν, θα ήταν το ποσοστό του δημόσιου ελλείμματος σε σχέση με το ΑΕΠ. Στοιχειώδες κύριε Ουότσον, που έλεγε κι ο δαιμόνιος ντετέκτιβ! Με το ποσοστό δημοσίου ελλείμματος επί του ΑΕΠ νομίζεις διαμιάς πως έχεις μπροστά σου κάτι το ολοκάθαρο. […]

Σε αυτό το σημείο χρειάστηκε να σκεφτούμε λιγάκι. Πρώτη παρατήρηση. Είδαμε πως το δημόσιο έλλειμμα είναι ένα υπόλοιπο λογαριασμού. Δηλαδή δεν είναι ένα πρωτογενές οικονομικό μέγεθος αλλά το αποτέλεσμα ενός υπολογισμού μεταξύ δυο μεγεθών. Αυτό το απλό, κοινότοπο γεγονός επιβάλλει δυο παρατηρήσεις. Πρώτον, ότι το ίδιο έλλειμμα μπορεί να μας δώσει η διαφορά μεταξύ δυο αριθμών, που απέχουν μεταξύ τους όσο η μέρα με τη νύχτα. Π.χ. 20 δις έλλειμμα είναι η διαφορά μεταξύ 50 και 70 δις, αλλά και η διαφορά μεταξύ 150 κι 170 δις. Δεύτερον, δεν μπορεί να είναι τελείως άσχετο για την πορεία μιας οικονομίας αν ο όγκος των δημόσιων εξόδων και εσόδων είναι ενός α μεγέθους (κάτω από 35% του ΑΕΠ όπως στις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία) αντί ενός β (πάνω από το 50% για τη Γαλλία ή τις σκανδιναβικές χώρες)∙ για να μην πούμε και για το τι περιέχει ο καθένας από αυτούς τους όγκους, αφού δεν είναι το ίδιο να περιμένεις ένα ορισμένο ποσό εσόδων όταν έχεις από τη μια το ΦΠΑ στο 10% με τα έσοδα από τους φόρους να φτάνουν έως και το 80% των δημόσιων εσόδων, ενώ από την άλλη το ΦΠΑ στο 20% και τα φορολογικά έσοδα να φτάνουν το 30% το πολύ των δημόσιων εσόδων. […]

Η δεύτερη παρατήρηση αφορά το ίδιο το ποσοστό ελλείμματος προς ΑΕΠ: μήπως διαιρούμε κουνουπίδια με καρότα; Γιατί το έλλειμμα δεν είναι παρά χρέος: είναι ο ακριβής αριθμός χρημάτων, που πρέπει ευθύς αμέσως να δανειστούμε, δηλαδή να πάμε να ζητήσουμε από άλλους, και επομένως να εξοικονομήσουμε τα επόμενα χρόνια ώστε να ξεχρεώσουμε τους δανειστές μας. Με άλλα λόγια, για να σκαρώνουμε ένα ποσοστό δημόσιου ελλείμματος προς ΑΕΠ, πρέπει να βάλουμε σε αναλογία μια ροή χρημάτων, χωρισμένη σε επιμέρους ληξιπρόθεσμα χρέη που είναι να πληρωθούν μέσα σε κάποια επόμενα χρόνια, με τον πλούτο που έχει παραχθεί μέσα στη χρονιά κατά την οποία έχουμε συνάψει το χρέος. Υπάρχει ασυμφωνία χρόνων. Άρα το μόνο κατάλληλο κριτήριο είναι αυτό της ικανότητας αποπληρωμής του χρέους σε ένα δεδομένο χρονικό ορίζοντα (αυτόν του δανείου), ο οποίος όμως δεν είναι τόσο συνάρτηση του ελλείμματος κατά τη χρονιά που συνάφθηκε το δάνειο, όσο του συνολικά συσσωρευμένου ελλείμματος εκείνης της χρονιάς, προηγούμενων ετών καθώς και των επόμενων ίσως χρόνων, καθώς και της πρόβλεψης που μπορούμε να κάνουμε για τα μελλοντικά δημόσια έσοδα, δηλαδή του ζεύγους ανάπτυξη-φορολογικά έσοδα. […]

Τρίτη και τελευταία, γενικότερης φύσης παρατήρηση: Προφανώς ένα δημόσιο έλλειμμα δεν έχει την ίδια βαρύτητα αν είναι στιγμιαίο, αν δηλαδή προέκυψε ξαφνικά μέσα σε μια σειρά ετών δημοσιοοικονομικής ισορροπίας […], ή το αν, απεναντίας, είναι απλά ένας κρίκος σε μια μακριά αλυσίδα χρόνιων ελλειμμάτων δεκαετιών. […]

Επομένως, το να εστιάσουμε στο έλλειμμα μιας δεδομένης χρονιάς δεν έχει κανένα νόημα και είναι ακόμα πιο παράλογο να το συγκρίνουμε με το ΑΕΠ της ίδιας χρονιάς. Ο λόγος δημόσιο έλλειμμα/ΑΕΠ δεν μπορεί λοιπόν να χρησιμεύσει παρά σαν ένας δείκτης, που μας δείχνει μια αχνή ιδέα για την πορεία της κατάστασης αλλά σε καμμιά περίπτωση δεν μπορεί να θεωρείται και να χρησιμοποιείται σαν πυξίδα, διότι δεν μετράει απολύτως τίποτα και επομένως δεν μπορεί να αποτελεί κριτήριο. […]

Ναι, αλλά το πολιτικό − πολιτικό, όχι οικονομικό − ζήτημα παρέμενε: πώς να σκαρώσουμε τον εντυπωσιακό γνώμονα που μας ζητούσαν και που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν σύνθημα; Τόσο στεγνά και χοντροκομμένα έμπαινε το ζήτημα, που είχαμε ν’ απαντήσουμε εκείνο το βράδυ του Ιούνιου του 1981.

Στριμωγμένοι λοιπόν χοντρά, αλλά ξέροντας πως κάθε αναφορά στο ΑΕΠ ακούγεται σαν κάτι το κρίσιμο κι έτσι όλοι όσοι έχουν λίγες − όχι αρκετές − γνώσεις πάνω στα οικονομικά την παίρνουν στα σοβαρά, σκαρώσαμε το στοιχειώδη λόγο δημόσιου ελλείμματος/ΑΕΠ, έναν στρογγυλό ωραίο αριθμό, μια όμορφη χίμαιρα (με την αρχαία έννοια της λέξης), με πλήρη συνείδηση ότι ήμασταν αρκετά καλυμμένοι από το κύρος που μας έδιναν τα πτυχία μας. Δεν είχαμε τίποτα καλύτερο να προτείνουμε. Αυτός ο λόγος θα ήταν ο γνώμονας που μας ζητήθηκε. Απόμενε να σκεφτούμε ένα συγκεκριμένο ποσοστό. Δεν μας πήρε ούτε δυο δευτερόλεπτα. Κοιτάξαμε τη πιο πρόσφατη πρόβλεψη του ΑΕΠ για το 1982. Βάλαμε στο κομπιουτεράκι μας το φάντασμα των 100 δις δημόσιου ελλείμματος, που πλανιόταν πάνω από το γραφείο μας, και αφορούσε τον επερχόμενο προϋπολογισμό. Διαιρέσαμε και βρήκαμε έναν αριθμό κοντά στο 3%.

3% λοιπόν. Ωραίο νούμερο! Δεν στηριζόταν παρά στις περιστάσεις, αλλά βόλευε μια χαρά. Ένα 1% θα παραήταν στενό και εξωπραγματικό σε τελική ανάλυση. Ένα 2% θα ήταν, σε αυτές τις δύσκολες ώρες, τρομερά δυσβάσταχτο κι επομένως δεν είχε νόημα να το προτείνουμε. Άλλωστε, πώς να το πω, αισθανόμασταν πως ένα “2% του ΑΕΠ” έδινε την εντύπωση ενός πολύ πλαδαρού και τεχνητού αριθμού. Αλλά ο αριθμός 3, είναι ένας στέρεος αριθμός με ξακουστούς προγόνους (μερικούς από τους οποίους εξακολουθούμε να λατρεύουμε). […]

Ανεβήκαμε λοιπόν ολόχαροι, για να μην πω περήφανοι, στο γραφείο του Μπιλζέρ με το “3% του ΑΕΠ” μας. Και του δώσαμε να καταλάβει, πως αυτή τη δεδομένη ώρα (αυτό δεν του το είπαμε) ήταν ό,τι πιο σοβαρό, και κυρίως ό,τι πιο ευπαρουσίαστο, είχαμε να του προτείνουμε. Έπειτα γυρίσαμε στα σπίτια μας και η συνέχεια είναι πια γνωστή.»

Guy Abeille, « Pourquoi le déficit à 3% du PIB est une invention100% française » [«Γιατί ο όρος “δημόσιο έλλειμα στο 3% του ΑΕΠ” είναι μια 100% γαλλική εφεύρεση»], άρθρο στην οικονομική εφημερίδα La Tribune (1 Οκτωβρίου 2010), από όπου και μετέφρασα.

Σημ. του H.S. Μια ω-ραία πεταλούουδα, μια ω-ραία πεταλούουδα / μια ωραία πεταλούδα εις το δάσος μια φορά... (όλοι μαζί τώρα, πάμε χαρωπά!).

Ευτυχισμένος ο καινούργιος χρόνος!

2012-01-10T20:37:00.000+02:00

«Ότι τα πράγματα διαρκούν και η διάρκεια αυτή είναι συμμετρική και ανεπανάληπτη, είναι η φοβερή έμπνευση της Ευρώπης. […] Η μηχανική διάταξη του χρόνου μετέβαλε την όψη του κόσμου, διότι κατ’ ουσίαν δεν επρόκειτο περί εισαγωγής μιας νέας τάξης στον κόσμο αλλά περί της εισόδου του κόσμου σε μια νέα τάξη. […]

Με το μηχανικό ρολόι ο Ευρωπαίος δάμασε τον κόσμο σαν χρόνο. Για να γίνει αυτό, έπρεπε ο κόσμος να χάσει την οντολογική του μορφή, να πάψει να είναι μια εχθρική ή φιλική, ευπειθής ή δύστροπη, σατανική ή εξαγνιζόμενη παρουσία, ή απλώς προβολή μιας αρχικής στάσης, και να γίνει μηχάνημα, μια κατ’ ανάγκη συμμετρική εξέλιξη. […]

Το έτος 1338 στη Φραγκφούρτη, ο γερμανός αυτοκράτορας Λουδοβίκος ο Δ΄ ο Βαυαρός καθορίζει ακριβώς το χρόνο εκδόσεως ενός διατάγματος: “Ώρα πρώτη δηλαδή 8 η ώρα”. Σιγά-σιγά το μηχανικό ρολόι τελειοποιείται, διαδίδεται και ρυθμίζει την πρακτική και επιστημονική ζωή. Το 1377 ο Κάρολος ο Ε΄ μεταφέρει στις περιοδείες του ένα “φορητό ρολόι”. Το 1389 οι καμπάνες χτυπούν τα τέταρτα της ώρας. Το 1478 εμφανίζεται ο λεπτοδείκτης. Το 1484 ο Μπέρναρντ Βάλτερ υπολογίζει την απόσταση του Ερμή από τον Ήλιο στη βάση του μηχανικού χρόνου. Το 1657 ο Κρίστιαν Χάιγκενς εισάγει στην Ευρώπη το δευτερόλεπτο με το εκκρεμές. Από τη στιγμή αυτή το ρολόι είναι η ενσάρκωση της ευρωπαϊκής ανησυχίας. […]

Ο άνθρωπος του ρολογιού δεν επανέρχεται αλλά επεκτείνεται∙ δεν σκέφτεται τι υπάρχει αλλά τι είναι δυνατόν να συμβεί∙ δεν ακολουθεί τη φύση αλλά την κατευθύνει μέσα από την υπακοή του σε μια τάξη, η οποία απουσιάζει από τη φύση. Ενώ προηγουμένως το φυσικό μέγεθος καθόριζε πότε θ’ αρχίσει και πότε θα τελειώσει τις εργασίες του, τώρα εντολοδότης του ανθρώπου γίνεται η τεχνική συσκευή. […]

Μέσα κι έξω από το εργοστάσιο ο άνθρωπος πρέπει να “συγχρονιστεί” προς το μηχάνημα. Το μηχάνημα όμως είναι μια τροποποίηση του ρολογιού, μια παραγωγική διάταξη του χρόνου, μια χρονική τάξη αντικειμενικών διαστάσεων. Το μηχανικό ρολόι είναι το πρότυπο όλων των τεχνικών διαρρυθμίσεων, με τις οποίες ο άνθρωπος επιβλήθηκε στη φύση έχοντας ο ίδιος προσαρμοστεί στο νέο ρυθμό. Βεβαίως τα πρώτα μηχανήματα ήταν προεκτάσεις των μελών του σώματος, ώστε να εντάσσονται στη φυσική διάθεση του ανθρώπου. Σήμερα όμως τα μηχανήματα τείνουν να μιμηθούν το ρολόι, να γίνουν αυτόματα, να επιβάλλουν στον άνθρωπο πότε και πώς ακριβώς πρέπει να ενεργήσει, πράγμα που συνήθως σημαίνει να παρακολουθήσει την κίνηση και να εφαρμόσει την υπόδειξη μιας άλλης διάταξης του χρόνου. Αρχίζει λοιπόν ο άνθρωπος να ζει μέσα από την προσαρμογή του στη μηχανή και μέσα από την αντικατάστασή του από τη μηχανή, ούτως ώστε “η εργασία του να μπορεί πια να οριστεί ως εκτέλεση εκείνων των κινήσεων, που απλώς δεν είναι ακόμα δυνατόν να εκτελεστούν από μηχανές”. […]

Η μηχανική δεν είναι μόνο συνείδηση της ευρωπαϊκής επιστήμης αλλά και κοινωνική απαίτηση, την οποία οφείλει να εκπληρώσει το επιστημονικό έργο. Ο,τιδήποτε διεξάγεται χάρη σε μηχανήματα, κρίνεται έκτοτε ως αντάξιο της γενικής προσδοκίας.»

Σπ. Κυριαζόπουλος, Η καταγωγή του τεχνικού πνεύματος (1962)

Σημ. του HS. «Και ποιο είναι το πρόβλημα;», θα ρωτήσετε. Το πρόβλημα είναι, πως η μηχανή και, ριζικότερα ακόμα, η Τεχνική − και οι θεράποντές της, οι λεγόμενοι τεχνοκράτες − αντιλαμβάνεται τα πράγματα και κινείται αποκλειστικά με όρους αιτίου-αποτελέσματος και με την αρχή πως «οτιδήποτε είναι τεχνικά δυνατόν να γίνει, πρέπει να το κάνουμε», χωρίς να διαθέτει κανένα «τελικό αίτιο», δηλαδή χωρίς κανένα σφαιρικό σκοπό της όλης κίνησης, με βάση τον οποίον και μόνο είναι δυνατόν να υπάρξει διάκριση και επιλογή για την ίδια την κίνηση (εάν π.χ. θέλουμε ή όχι μια συγκεκριμένη παραγωγή, εάν θέλουμε ή όχι μια παραγωγή από τη στιγμή που οι συνέπειές της μάς παραμένουν εντελώς ασαφείς, εάν θέλουμε ή όχι μια παραγωγή εάν καλύπτει μεν ορισμένες επιμέρους ανάγκες αλλά με τίμημα σοβαρά πλήγματα στον κοινωνικό ιστό, κ.ο.κ.).

«Και πάλι, ποιο είναι το πρόβλημα;», θα πείτε. «Εφόσον μπορούμε να τις ελέγξουμε και να αποφασίζουμε εμείς τι θα παράγουν, οι μηχανές μάς παρέχουν χρήσιμα πράγματα, καλύπτουν πλήθος από ανάγκες μας και μάλιστα μας ελευθερώνουν χρόνο από τη δουλειά, τον οποίο μπορούμε να τον αφιερώσουμε σε πιο ενδιαφέρουσες κι ελεύθερες δραστηριότητες, περνώντας έτσι από το “βασίλειο της ανάγκης” στο “βασίλειο της ελευθερίας”». Το πρόβλημα είναι, ότι δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι ο σημερινός άνθρωπος, που έχει διαπαιδαγωγηθεί με ιδανικό την «απεριόριστη πρόοδο», είναι σε θέση να ελέγξει τις μηχανές. Στο βαθμό που, από τη μια άκρη έως την άλλη του πολιτικού και ιδεολογικού φάσματος, έχει εγκολπωθεί το τεχνικό πνεύμα και λιβανίζει τον τεχνολογικό μεσσιανισμό, ο σημερινός άνθρωπος αποικιοκρατείται πλέον από την τεχνική λογική και αδυνατεί ολοένα και περισσότερο να σκεφτεί τις κινήσεις του με όρους σφαιρικού «τελικού» σκοπού, όρους που τους αισθάνεται μάλλον σαν κατασταλτικούς της πειραματικής ελευθερίας του παρά σαν αναγκαία συνθήκη διασφάλισης των όρων της από τον κίνδυνο του τυχοδιωκτισμού. Την ίδια στιγμή η αυξανόμενη διάβρωσή του από την τεχνική «ηθική», που τον κάνει να ταυτίζει την ελευθερία με την πραγμάτωση όλων όσων έχει τη δύναμη να κάνει (αδυνατώντας να δει, πως η ελευθερία βρίσκεται πολύ συχνά και στο να αρνηθεί να το κάνει!), τον καθιστά σε ακραίο βαθμό ευάλωτο στην τεχνική εντολή και υπονομεύει από τη ρίζα της κάθε προσπάθειά του να συντάξει ένα λόγο, που θα είναι σε θέση να την βλέπει από την απόσταση εκείνη, που είναι αναγκαία για να είναι κανείς σε θέση να αποφασίσει. Έτσι, οριακά μιλώντας, κινδυνεύει πραγματικά να μπερδεύει το ελευθεριακό όραμα ενός κόσμου όπου θα είναι «αφέντης δίχως σκλάβους» μ’ ένα κόσμο όπου θα είναι «σκλάβος χωρίς αφέντες».

«Πολύ μαύρα μας τα λες. Είσαι δηλαδή εναντίον των ρολογιών, των μηχανών και της αυτοματοποίησης;». Όχι! Είμαι εναντίον του τεχνολογικού μεσσιανισμού, δηλαδή της (κυρίαρχης) ιδέας, ότι όλα αυτά δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να παράγουν πράγματα και να μας απελευθερώνουν από τη «σπάνη»∙ και ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν, εντελώς διαζευκτικά, είτε για καλό σκοπό, είτε για κακό, ανάλογα και μόνο με το ποιος ή ποιοι τα χρησιμοποιούν. Τα τεχνικά μέσα, εκτός από κάθε λογής και χρήσης πράγματα, παράγουν ταυτόχρονα καλά και κακά αποτελέσματα∙ και αν νομίζουμε πως είναι όπως το μαχαίρι, με το οποίο μπορούμε είτε να κόψουμε το ψωμί, είτε να σφάξουμε το γείτονά μας, μάλλον υποτιμάμε τη χαώδη διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στο μαχαίρι κι ένα διηπειρωτικό πύραυλο − όχι μόνο από την άποψη της έκτασης των καταστροφών, που μπορούν να προκαλέσουν, ή από το ότι το να χτυπήσεις έναν άνθρωπο με μαχαίρι διαφέρει από το να πατήσεις ένα κουμπί για να εξοντώσεις μερικές εκατοντάδες ανθρώπους χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από εσένα, αλλά και από τον όγκο των προσπαθειών που απαιτούνται για την κατασκευή, άρα και για την ακύρωση εάν το θελήσουμε, του ενός και του άλλου.

«Δηλαδή συμφωνείς, ότι “ο χρόνος είναι πια το παν κι άνθρωπος δεν είναι τίποτα∙ το πολύ-πολύ ο σκελετός του χρόνου”;». Αν και όχι για το ίδιο σκεπτικό, η φράση αυτού του κλασσικού ποιητή είναι όμορφη και με βρίσκει σύμφωνο!

«Και τι προτείνεις δηλαδή;». Να μην ξεχνάμε με τι έχουμε να κάνουμε. Ώστε να μην παρασυρόμαστε και σβήσει κάθε απόσταση από αυτά.

Κάποιοι "θα πλήρωναν για να εργαστούν εκεί"...

2012-01-08T14:51:00.001+02:00

Το απάνθρωπο της απουσίας, σε ένα "πρωτοπόρο" περιβάλλον ενέταξε η αρχιτέκτονας Ζάχα Χαντίντ υπηρετώντας "τα κεκτημένα" του Γερμανού εργαζόμενου, βυθίζοντας τον στην καινοτομία των σχεδιασμών της και διευρύνοντας την δυστυχία του.

Κάποιοι "θα πλήρωναν για να εργαστούν εκεί"...

Ένα εξαιρετικό θρίλερ με θέμα την αποξένωση, εξελίσσεται καθώς η αυτοματοποιημένη γραμμή της παραγωγής περνάει πάνω από τα κεφάλια μας
...και ο εφιαλτικός επίλογος αυτού του καταπληκτικού βίντεο!

Η σύλληψη, η κατάκτηση, και η διάδοση τρόπων διαρκούς παρεμβολής ανάμεσα στον εαυτό μας και τα πράγματα, θα είναι πάντα μια σοβαρή υπόθεση για όσους εναντιώνονται στην σύγχρονη κυριαρχία της Παραγωγής.

Τυραννία, Βία και Τεχνική

2012-01-06T14:02:00.003+02:00

«Η τυραννία έχει με το μέρος της ανεξάντλητους πόρους: την αγάπη και το χρήμα, τα βασανιστήρια και τον πόλεμο, τη σιωπή και τη ρητορεία. Δύναται να εκμηδενίσει, στην εξανδραποδισμένη ψυχή, ώς και την ικανότητά της να κάμπτεται, δηλαδή ώς και την ικανότητα υπακοής σε μια εντολή. Η πραγματική ετερονομία ξεκινά όταν η υπακοή σταματά να είναι συνειδητή και μετατρέπεται σε κλίση. Ο άνθρωπος που έχει ψυχή δούλου είναι ακριβώς ο άνθρωπος που δεν μπορεί πλέον να καμφθεί, που είναι ανίκανος να δεχτεί εντολές. Η λατρεία του αρχηγού πλημμυρίζει σε τέτοιο βαθμό την ψυχή, ώστε αυτή να μην τηρεί αποστάσεις. Ο φόβος κατέχει την ψυχή σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην τον βλέπει αλλά να βλέπει μέσω αυτού. […] Η υπόσταση που στραγγαλίζει ο τύραννος δεν είναι διόλου υπόσταση∙ ενώπιόν του δεν βρίσκεται κανείς. […]

Η τυραννική ή βίαιη πράξη καταργεί κάθε σχέση με το Άλλο: είναι η κατάσταση στην οποία πράττει κανείς σαν να ήταν εντελώς μόνος του. Ενώ εμφανίζεται σαν άμεση και αδιαμεσολάβητη, στην πραγματικότητα η βίαιη πράξη πρέπει να θεωρηθεί ως μια πράξη [παρόμοια με αυτή] που ασκείται, επί παραδείγματι, πάνω στα πράγματα [και που] συνίσταται στο να βρεθεί εκείνη η λαβή του αντικειμένου, από την οποία ξεκινώντας θα εφαρμοστεί, στη βάση των καθολικών νόμων που εξαφανίζουν την ατομικότητά του, η βούληση του εργαζόμενου. […]

Η βία είναι ένα πράττειν που πλησιάζει πλαγίως κάθε ον και κάθε ελευθερία. Η βία είναι ένα πράττειν που συλλαμβάνει το ον εξαπίνης, αρπάζοντάς το εν τη απουσία του, από αυτό που δεν είναι πραγματικά το ίδιο. Η βία συλλαμβάνει το ον ως υπολογιστικό δεδομένο, σαν ιδιαίτερη περίπτωση μιας έννοιας. […]

Η άσκηση βίας πάνω σε ένα ελεύθερο ον είναι, υπό την ευρεία έννοια, πόλεμος. […] Ο πόλεμος είναι ενέδρα: είναι η απόπειρα άλωσης της βαθύτερης υπόστασης του άλλου, άλωσης του πυρήνα της δύναμης και της απόλυτης μοναδικότητάς του, διαμέσου της πιο αδύναμης πλευράς του∙ είναι η αναζήτηση της αχίλλειας πτέρνας του. […] Το ίδιον δηλαδή της βίαιης πράξης, το ίδιον της τυραννίας, είναι ο πλάγιος τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται το υποκείμενο εφαρμογής αυτής της πράξης∙ η μη αναγνώριση του άλλου ως προσώπου∙ η θεώρηση της ελευθερίας του άλλου ανθρώπου ως δύναμης και μάλιστα πρωτόγονης∙ η αναγωγή της ετερότητάς του στην τάξη της δύναμης. […]

Η όψη, το πρόσωπο, είναι το γεγονός μιας πραγματικότητας που μου αντιτάσσεται [αλλά] θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε την αντίσταση αυτή υπό το πρίσμα της δύναμης που συγκρούεται με την ελευθερία μου. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια αντίθεση που προηγείται της ελευθερίας μου και τη θέτει σε κίνηση. […] Μη όντας αντιπαράθεση ισχύος, η αντίθεση του προσώπου δεν ερμηνεύεται ως εχθρότητα. Είναι μια ειρηνική αντίθεση, κατά την οποία η ειρήνη δεν είναι επ’ ουδενί μια πολεμική ανακωχή, μια απλώς αυτοσυγκρατούμενη βία. Η βία συνίσταται τουναντίον στο να αγνοεί κανείς το πρόσωπο του όντος, να αποφεύγει το βλέμμα του. […]

Το νόημα του προσώπου εκπορεύεται από το ίδιο το πρόσωπο, είναι η προσωπική έκφραση. […] Η έκφραση είναι μια πρόσκληση συνομιλίας. Η έκφραση είναι η κατεξοχήν άμεση σχέση. […] Το ον που παρουσιάζεται στην έκφραση μάς δεσμεύει ήδη στην κοινωνία, σε ένα κοινωνείν μαζί του. […] Τα όντα που παρουσιάζονται το ένα στο άλλο, υποτάσσονται το ένα στο άλλο. Η υπόταξη αυτή αποτελεί το πρωταρχικό γεγονός της μεταβατικής σχέσης μεταξύ των ελευθεριών καθώς και την ίδια τη μορφή της εντολής. Πρόκειται για τη δυνατότητα ενός όντος να εντέλλεται ένα άλλο, χωρίς η εντολή αυτή να απορρέει από τη λειτουργία ενός συστήματος και χωρίς να εμπεριέχει τίποτα το τυραννικό. […]

Η μαζική παραγωγή εξανδραποδισμένων ψυχών δεν αποτελεί απλώς την τραγικότερη εμπειρία του νεωτερικού ανθρώπου, αλλά συνιστά επίσης την ισχυρότερη ανασκευή των επιχειρημάτων περί της ανθρώπινης ελευθερίας. […]

Η ελευθερία που εντούτοις μας απομένει, συνοψίζεται στη δυνατότητά μας να προβλέψουμε τις διαστάσεις του εξανδραποδισμού μας και να επιχειρήσουμε να διασφαλιστούμε εναντίον του. Η ελευθερία συνίσταται λοιπόν στο να θεμελιώσουμε μια υπέρ-υποκειμενική τάξη, να εμπιστευτούμε το έλλογο στο γραπτό, να καταφύγουμε σε ένα θεσμό. […]»

Εμμανουήλ Λεβινάς, Ελευθερία και Εντολή (1953),

μετάφραση Μιχάλης Πάγκαλος, εκδόσεις ΕΣΤΙΑΣ (2007)

Σημ. του H.S. Αξίζει να σκεφτούμε αυτές τις επισημάνσεις του Λεβινάς για τη βίαιη ή τυραννική πράξη, η οποία αγνοεί τον Άλλο ως πρόσωπο, σε συνάρτηση με το γεγονός, που έχουν υπογραμμίσει σημαντικοί στοχαστές από διαφορετικές αφετηρίες, ότι στις σύγχρονες κοινωνίες

«οι σχέσεις μεταξύ προσώπων εμφανίζονται σαν σχέσεις μεταξύ πραγμάτων» − δηλαδή απογυμνωμένες, όχι μόνο από το βλέμμα αλλά και από το λόγο∙

και πως

το κυρίαρχο πνεύμα τους, το τεχνικό πνεύμα, «κυριαρχεί τόσο περισσότερο, όσο περισσότερο κάμπτεται, όπου είχε δημιουργηθεί, η προσωπική διάσταση» − μια παρατήρηση που μας βοηθάει να εμβαθύνουμε ακόμα περισσότερο στην προηγούμενη και να διευκρινίσουμε, ότι σήμερα οι σχέσεις μεταξύ προσώπων δεν διαμεσολαβούνται ακριβώς από «πράγματα» αλλά από ένα Σύστημα.

Κάποιου είδους ειδωλοποίηση της τυραννικής βίας πρέπει, λοιπόν, να διευκόλυνε αυτή την εξέλιξη των πραγμάτων προβάλλοντας τον εξοστρακισμό του προσώπου σαν ένα «αναγκαίο» μέτρο για να συσταθεί ο σύγχρονος κόσμος.

Αφηρημένοι Εργαζόμενοι και Αλλοτρίωση

2012-01-04T14:11:00.004+02:00

Κι εκεί που όλα έδειχναν* πως οι Δανοί θα ήταν το πρωί ψαράδες το απόγευμα ποιητές και το βράδυ μοντελίστες...άρχισαν να πηδούν απελπισμένοι στις γραμμές των υπερσύγχρονων τρένων τους.
Τώρα με τις προστατευτικές θύρες δεκάδες απελπισμένοι κάθε πρωί πέφτουν με φόρα στα διαφανή τζάμια όπως τα περιστέρια στις φωτισμένες βιτρίνες την νύχτα.
Ζαβλακωμένοι σηκώνονται, ζητούν συγγνώμη από τους κατατρομαγμένους διπλανούς τους· κάποιες στρώνουν την φούστα τους, άλλοι ισιώνουν την γραβάτα τους και επιβιβάζονται ντροπιασμένοι για να φτάσουν στην καλοπληρωμένη εργασία τους.

Το επόμενο πρωί κάποιοι άλλοι δοκιμάζουν την τύχη τους...

... ενώ εμείς, οι καθυστερημένοι, περιμένουμε πώς και πώς να γίνουμε κάποτε η Δανία του Νότου και ν' απολαύσουμε τα τόσα αγαθά αυτού του σύγχρονου, καλά οργανωμένου, αδιάφθορου και ανεπτυγμένου επίγειου παραδείσου.

*Στην Κοπεγχάγη ο μέσος μηνιαίος μισθός είναι γύρω στις 5000€ ενώ ο ... κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας των Δανών είναι 4 ώρες την ημέρα.

Το μετρό της Κοπεγχάγης έχει βραβευτεί κατ' επανάληψη σε σχετικούς διαγωνισμούς.
Είναι το μοναδικό μετρό στον κόσμο που λειτουργεί αδιάκοπα. Το εισιτήριο κοστίζει περίπου 3€

Περισσότερες πληροφορίες για αυτήν την παγκόσμια μόδα της συρόμενης προστατευτικής θύρας εδώ.

Ο πρώτος σταθμός στον κόσμο με συρόμενες προστατευτικές θύρες κατασκευάστηκε στο Λένινγκραντ.
Το 1961.
(Ψυχραιμία....εδώ θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε και μια γενετική κλίση γνωστή και ως Finno-Ugrian suicide hypothesis )

Ο Φιλόσοφος κι ο Τύραννος

2012-01-02T22:37:00.002+02:00

«Μπορεί και θέλει άραγε ένας φιλόσοφος να κυβερνήσει τους ανθρώπους, ή να συμμετέχει στη διακυβέρνησή τους, δίνοντας ιδίως συγκεκριμένες πολιτικές συμβουλές στον τύραννο; […]

Ας αναρωτηθούμε πρώτα αν το μπορεί, ή πιο συγκεκριμένα εάν ως φιλόσοφος διαθέτει κάποιο πλεονέκτημα έναντι του “αμύητου” (και ο τύραννος είναι αμύητος) όταν πρόκειται για ζητήματα σχετικά με τη διακυβέρνηση. […]

Για τις ανάγκες της συζήτησης θα αρκεστώ να θυμίσω τρία διακριτικά γνωρίσματα του φιλοσόφου σε αντίθεση με τον “αμύητο”. Πρώτα-πρώτα ο φιλόσοφος είναι πιο έμπειρος στην τέχνη της διαλεκτικής ή της συζήτησης γενικά: βλέπει καλύτερα από τον “αμύητο” συνομιλητή του τις ανεπάρκειες της επιχειρηματολογίας του τελευταίου και ξέρει καλύτερα από αυτόν να προβάλλει τα δικά του επιχειρήματα και να ανασκευάζει τις αντιρρήσεις των άλλων. Κατά δεύτερο λόγο, η τέχνη της διαλεκτικής επιτρέπει στον φιλόσοφο να απελευθερωθεί περισσότερο απ’ ό,τι ο “αμύητος” από προκαταλήψεις: είναι συνεπώς περισσότερο ανοικτός στην πραγματικότητα όπως αυτή είναι και εξαρτάται λιγότερο από τον τρόπο με τον οποίο τη φαντάζονται οι άνθρωποι σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Τρίτον, τέλος, καθώς είναι περισσότερο ανοικτός στο πραγματικό, πλησιάζει περισσότερο το συγκεκριμένο απ’ ό,τι ο “αμύητος”, ο οποίος περιορίζεται στις “αφαιρέσεις” χωρίς άλλωστε να συνειδητοποιεί τον αφηρημένο, δηλαδή εξωπραγματικό, χαρακτήρα τους.

Αυτά τα τρία διακριτικά γνωρίσματα του φιλοσόφου αποτελούν ισάριθμα πλεονεκτήματά του, τα οποία καταρχήν διαθέτει απέναντι στον “αμύητο” όταν πρόκειται να κυβερνήσει. […]

Για όλους αυτούς τους λόγους, στους οποίους θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και άλλους, υποστηρίζουμε, όπως και ο Ιέρων, ο Ξενοφών και ο Στράους και αντίθετα προς μια κοινά αποδεκτή γνώμη, ότι φιλόσοφος είναι εντελώς ικανός να πάρει την εξουσία και να κυβερνήσει, ή να συμμετέχει στην κυβέρνηση, δίνοντας για παράδειγμα πολιτικές συμβουλές στον τύραννο. Το όλο ζήτημα είναι εάν θέλει να το κάνει. […]

Ο πολύπλοκος και δυσχερής χαρακτήρας του προβλήματος οφείλεται στο κοινότοπο γεγονός, ότι ο άνθρωπος χρειάζεται χρόνο για να σκεφτεί και να ενεργήσει, και ότι ο χρόνος που διαθέτει είναι πράγματι πολύ περιορισμένος. […]

Μη μπορώντας ν’ αφιερώσουν όλο τους το χρόνο ταυτόχρονα στη φιλοσοφία και στη διακυβέρνηση − η οποία επίσης θέλει πολύ χρόνο και παίρνει, και αυτή, όλο το χρόνο ενός ανθρώπου −, οι φιλόσοφοι αναζήτησαν γενικά μια συμβιβαστική λύση. […] Αρνούνται να πάρουν στα χέρια τους τη διακυβέρνηση του κράτους και αρκούνται να αφιερώνουν τον λίγο χρόνο που αποσπούν από τη φιλοσοφία σε συμβουλές (προφορικές ή γραπτές) προς τους εκάστοτε κυβερνήτες. […]

Αλλά μου φαίνεται πως ο φιλόσοφος κατέχει θέση ιδιαίτερα μειονεκτική προκειμένου να επικρίνει την τυραννία ως τέτοια. Από τη μια μεριά, ο φιλόσοφος-σύμβουλος εξ ορισμού βιάζεται στο έπακρο: θα ήθελε πολύ να συμβάλλει στη μεταρρύθμιση του κράτους αλλά θα ήθελε να το κάνει χάνοντας το λιγότερο δυνατό χρόνο. Αλλά εάν θέλει να τελειώσει γρήγορα, τότε θα πρέπει να απευθυνθεί κατά προτίμηση στον τύραννο και όχι στο δημοκρατικό ηγέτη. Πράγματι, οι φιλόσοφοι που θέλησαν να δράσουν μέσα στο πολιτικό παρόν προσελκύστηκαν ανέκαθεν από την τυραννία. […]

Από την άλλη, δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε ένα φιλόσοφο που έχει γίνει ο ίδιος (εντελώς υποθετικά) πολιτικός χωρίς να εμφανιστεί υπό μορφή «τυράννου» οποιουδήποτε είδους. Καθώς θα βιάζεται να «ξεμπλέξει» με την πολιτική και να ξαναγυρίσει σε ευγενέστερες ενασχολήσεις, δεν θα είναι προικισμένος με εξαιρετική πολιτική υπομονή. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να πραγματοποιήσει γρήγορα τα μεταρρυθμιστικά του σχέδια, τα οποία κατ’ ανάγκην είναι ριζοσπαστικά και αντίθετα προς τις γενικώς αποδεκτές ιδέες, χωρίς να ανατρέξει σε πολιτικές διαδικασίες οι οποίες πάντοτε χαρακτηρίστηκαν ως “τυραννία”;».

Αλέξανδρος Κοζέβ, Τυραννία και σοφία,

από ένα εξαιρετικό βιβλίο, που περιλαμβάνει το Ιέρων ή Τυραννικός του Ξενοφώντα και το αλληλογραφικό διάλογο, πάνω σε αυτό, μεταξύ Λέο Στράους και Κοζέβ

− το οποίο κυκλοφόρησε σε δυο διαφορετικές εκδόσεις:

το 1994, με τίτλο Ιέρων ή Τυραννικός σε μετάφραση Λίλας Τρουλινού από τις εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ∙ και το

1995 με τίτλο Περί Τυραννίας σε μετάφραση Παναγιώτη Κονδύλη, Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου και Ευρυδίκης Παπάζογλου από τις εκδόσεις ΓΝΩΣΗ.

σημ. H.S. Χάιντεγκερ (και Χίτλερ), Λούκατς (και Στάλιν), είναι ανάμεσα στα παραδείγματα προς αποφυγήν, που επιβεβαιώνουν τα παραπάνω λόγια του Κοζέβ και καλούν κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο σε επιφυλακή απέναντι στον αέρα, που εύκολα παίρνουν τα μυαλά όταν εντρυφούν σε μεγαλεπήβολα οράματα...

Μαύρη πρωτοχρονιά!

2012-01-02T15:36:00.000+02:00

Μαύρη πρωτοχρονιά για τους άστεγους των Αθηνών αλλά και για τους απεργούς της χαλυβουργίας.

Οι πρώτοι αναγκάστηκαν να περάσουν αυτή την μέρα με τον Παπαδήμο, τον Καμίνη και τον Καψή, ενώ οι επί ένα δίμηνο τώρα απεργοί δέχτηκαν διπλό χτύπημα από αντιπροσωπεία του Σύριζα και από την αιώνια γ.γ Παπαρήγα αυτοπροσώπως!
Όλες οι ομάδες χτύπησαν μέρα μεσημέρι και στην ψύχρα, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας.

Οι άστεγοι ζήτησαν από τον πρωθυπουργό να είναι όσο πιο συνεπής με τα μέτρα και να τηρήσει τις συμφωνίες μπας και γυρίσουν επιτέλους στα δανεικά σπίτια τους. Γνωρίζουν ότι το καλό των τραπεζών είναι και καλό δικό τους και πως τα μέτρα του μνημονίου είναι κι αυτά για καλό.

Οι εργάτες χαλυβουργοί από την άλλη, συζήτησαν με την Γ.Γ του ΚΚΕ αλλά και την αντιπροσωπία του ΣΥΡΙΖΑ (ξεχωριστά πάντα) την επισπεύση της επανάστασης ώστε να πάψουν τα αφεντικά να τους εκμεταλλεύονται. Γνωρίζουν ότι τα μέτρα των τραπεζιτών είναι υπέρ του κεφαλαίου και πως ο Τσίπρας και η Παπαρήγα μπορούν να δημιουργήσουν το μόνο παλλαϊκό μέτωπο ενάντια στα συμφέροντα των κεφαλαιοκρατών.

Όλοι δεσμεύτηκαν.

Ο Παπαδήμος ο Καψής κι ο Καμίνης ψάχνουν έναν Αρμένη ξενοδόχο, ονόματι Νταρτανιάν να σώσει την κατάσταση, ενώ ταυτόχρονα υποσχέθηκαν πως αν δεν γίνουν τα αιτήματά τους δεκτά από τους Ευρωπαίους σχετικά με την αποστολή ευχητήριων καρτ-ποσταλ , θα τους καλέσουν σε αλλεπάλληλες μονομαχίες. (με προτεραιότητα στην επιλογή όπλου που σύμφωνα με πληροφορίες μας θα είναι φρέσκα λαχανάκια Βρυξελλών)
Μίλησαν για συμβολική παρουσία, συμπάσχουσα πολιτεία, κοινωνική αλληλεγγύη και πρωτοβουλίες και ευχήθηκαν στους άστεγους καλή χρονια και το θεό μαζί τους. Υποσχέθηκαν ότι για τις επόμενες ημέρες οι σακούλες μεταφοράς πτωμάτων θα είναι θερμαινόμενες ώστε να φτάνουν στο νεκροτομείο ζεστοί και εύκαμπτοι οι άτυχοι που δεν έβγαλαν την νύχτα.
Η βασιλόπιτα -σχεδιασμός και έμπνευση του Πάγκαλου-είχε σχήμα κεραμιδιού.

Αλλά και οι (παγκόσμιοι πλέον μετά την τελευταία απώλεια) ουράνιοι ηγέτες του κομμουνιστικού κινήματος έδωσαν ρέστα.
Η Αλέκα Παπαρήγα τόνισε ότι το 2012 το εργατικό κίνημα θα κάνει ένα νέο βήμα, πιο αποτελεσματικό και επισήμανε ότι θα πρέπει να παλέψουν όλοι μαζί για αυξημένη κρατική επιχορήγηση του κόμματος με το νέο έτος.
Μίλησε για την αντρειοσύνη του κινήματος και κυρίως -μόλις πριν βγάλει τα κουπόνια-την αρχοντιά του έλληνα εργάτη.
Οι επαναστάτες του ΣΥΡΙΖΑ επιχειρηματολόγησαν αναλόγως, συμπληρώνοντας ότι καταδικάζουν τον σεξισμό από όπου κι αν προέρχεται. (αυτό ήταν σπόντα για την Παπαρήγα)
Δεν ξέχασαν να ζητήσουν την εξαίρεση από τις επαναστατικές διαδικασίες σε προβληματικούς σωματότυπους τους οποίους χυδαία χαρακτήρισαν "κουβάδες" και "κοντόχοντρους μύωπες απροσδιόριστου φύλου", και ευχήθηκαν για το 2012 το όνομα του Γκράμσι να είναι σε υψηλές θέσεις αναζήτησης στο google, ενώ μοίρασαν στους απεργούς κουπόνια με έκπτωση ως αντίδραση στην σχετική δήλωση της ΚΕ του ΚΚΕ ("το κόμμα δεν κάνει εκπτώσεις")
είπε ο ΣΥΡΙΖΑ: Το 2012 να είναι χρονιά νικηφόρων αγώνων και ανατροπών'
έτοιμος να αναλάβει τα ηνία της ευρωλαικής εξουσίας αμέσως μετά το τέλος της ιστορίας.

Για να δούμε...

Δουλειά δεν έχει ο διάβολος.....

2012-01-02T11:52:00.000+02:00

ολόκληρο το κείμενο εδώ

από το http://kapitalism101.wordpress.com/
με ακόμη μια προσπάθεια να εξηγηθούν τα "ανεξήγητα"

Μια ευχή μέσα στη Μάχη των Λέξεων

2011-12-31T12:41:00.055+02:00

Αποχαιρετώντας τον παλιό το χρόνο, ας κάνουμε κι εμείς την κλασσική «αναδρομή».

Το 1870 λοιπόν, στα συγκινητικά πεζά Ποιήματα με τα οποία θέλησε ν’ αντικαταστήσει τη μελαγχολία με το θάρρος, την απελπισία με την ελπίδα και την κακία με την καλοσύνη, ο 24χρονος Ιζιντόρ Ντυκάς, γνωστός με το ψευδώνυμο «Λοτρεαμόν», σημείωνε πως το νόημα των λέξεων μετέχει στη βελτίωση των ιδεών και γι’ αυτό «η λογοκλοπή είναι αναγκαία»: «ακολουθεί από κοντά τη φράση ενός συγγραφέα, χρησιμοποιεί τις εκφράσεις του, σβήνει μια λαθεμένη ιδέα και την αντικαθιστά με τη σωστή» − κι αυτό έκανε, πράγματι, στο μεγαλύτερο μέρος των Ποιημάτων του.

Το 1894, στο άρθρο του Η γαλλική γλώσσα πριν και μετά τηνΕπανάσταση, ο Πωλ Λαφάργκ εξηγούσε με ποιο τρόπο η γαλλική επανάσταση τροποποίησε άρδην τη γλώσσα, αντικαθιστώντας τα «κλασσικά» γαλλικά της αριστοκρατίας με τη «ρομαντική γλώσσα» της αστικής τάξης − έτσι που το 1831, μια ομάδα φιλόλογων εκπόνησε και κυκλοφόρησε ένα Συμπλήρωμα στο Λεξικό της Ακαδημίας, το οποίο περιέλαβε 11.000 επιπλέον λέξεις που διαμορφώθηκαν κατά την προεπαναστατική και μετεπαναστατική περίοδο. Με αυτό τον τρόπο, σημείωνε ο Λαφάργκ, η αστική τάξη διέδωσε τις ιδέες της και εδραίωσε την κυριαρχία της.

Το 1909, στην ανθολογία αποφθεγμάτων του με τίτλο Ρήσεις και Αντιρρήσεις, ο Καρλ Κράους σημείωνε πως μόνο μια γλώσσα που πάσχει από καρκίνο, έχει την τάση να σκαρώνει καινούργια λεκτικά σχήματα.

Το 1948, στο περίφημο βιβλίο του 1984, ο Τζορτζ Όργουελ διηγείται την τραγική ιστορία δυο κατώτερων υπαλλήλων, του Γουίνστον και της Τζούλια, που, μέσα σ’ ένα κόσμο όπου το νόημα των λέξεων έχει διαστρεβλωθεί στο πιο απίθανο βαθμό για να υπηρετήσει την κυρίαρχη, ολοκληρωτική ιδεολογία, ψάχνουν με αγωνία παλιά βιβλία για να θυμηθούν τι σήμαιναν οι λέξεις.

Το 1966, στο άρθρο του Οι αιχμάλωτες λέξεις, που δημοσιεύτηκε στο 10ο τεύχος της επιθεώρησης «Internationale Situationniste», ο Μουσταφά Καγιάτι ξαναθύμιζε τη μάχη για την απελευθέρωση της γλώσσας από την κυρίαρχη ιδεολογία, σημειώνοντας πως «η νίκη της αυθεντικής επικοινωνίας και η διαφάνεια των ανθρώπινων σχέσεων θα αντικαταστήσουν τη φτώχεια, στην οποία υποχρεώνονται οι λέξεις μέσα στο παλιό καθεστώς της καταχνιάς».

Σήμερα, κολυμπάμε πλέον σε μια θάλασσα καινούργιων λέξεων και λεκτικών σχημάτων, οι οποίες έχουν αντικαταστήσει παλιές − π.χ. «αναδιάρθρωση της επιχείρησης» αντί του «μαζικές απολύσεις», «απασχολήσιμος» αντί του «άνεργος» − σε μια κατεύθυνση αντίθετη προς αυτήν που έλπιζαν ο Λοτρεαμόν, ή ο Καγιάτι, και μάλλον σύμφωνη με τις ιδέες που διατύπωνε ευθαρσώς το 1770 ο ανώνυμος συγγραφέας ενός Essay on Trade and Commerce (στο οποίο συχνά αναφέρεται ο Μαρξ στο Κεφάλαιο):

«Αν όμως ο φτωχοί μας θέλουν να ζουν στην πολυτέλεια (…) πρέπει φυσικά η εργασία τους να είναι ακριβή. Φτάνει μόνο να ρίξουμε μια ματιά στο τρομαχτικό σωρό των περιττών πραγμάτων, που καταναλώνουν οι εργάτες μας, όπως λ.χ. το ρακί, το τζιν, το τσάι, η ζάχαρη, τα φρούτα που έρχονται από το εξωτερικό, η δυνατή μπύρα, τα σταμπάτα υφάσματα, ο καπνός, κ.λπ. (…) Στη Γαλλία όμως η εργασία είναι κατά το ⅓ φτηνότερη απ’ ό,τι εδώ στην Αγγλία, γιατί οι Γάλλοι φτωχοί εργάζονται σκληρά, ενώ η τροφή και το ντύσιμό τους είναι πενιχρά. Καταναλώνουν κυρίως ψωμί, καρπούς, λάχανα, ρίζες και παστό ψάρι∙ κρέας τρώνε πολύ σπάνια, κι όταν ανέβει η τιμή του σταριού, τότε τρώνε ελάχιστο ψωμί. (…) Φυσικά είναι δύσκολο να πετύχουμε κι εμείς εδώ μια τέτοια κατάσταση, όμως δεν είναι αδύνατον, όπως το αποδείχνει η ύπαρξή της τόσο στη Γαλλία όσο και στην Ολλανδία».

Αμ πώς!

Σε όλα τούτα, αξίζει να σημειώσουμε και μια άλλη πλευρά της γλώσσας, την οποία επίσης απολαύσαμε τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι αυτή, κατά την οποία για την ίδια πράξη μπορούν να χρησιμοποιηθούν δυο τελείως διαφορετικές λέξεις, όπου η μια περιγράφει τη θέση του κυρίαρχου κατά την πράξη αυτή, ενώ η άλλη του υποτελούς.

Οι λέξεις δάνειο και δανείζω, λ.χ., περιγράφουν από τη θέση του κυρίαρχου την ίδια ακριβώς πράξη που από τη θέση του υποτελούς περιγράφουν οι λέξεις χρέος και χρεώνομαι. Φυσικά, ο κυρίαρχος εδώ έχει κάθε συμφέρον να παρουσιάζει την πράξη ως «δανεισμό» και π.χ. να βάζει δροσερά κορίτσια να παίρνουν κάθε μεσημέρι τηλέφωνο τον υποτελή για να τον ψήσουν με γλυκόλογα, ότι η καλή τράπεζα τού έχει ετοιμάσει κάποια «πολύ διευκολυντικά» και με «άκρως συμφέροντες όρους» δάνεια… Εννοείται πως ο υποτελής την έχει πατήσει εάν δεχτεί να περιγράψει και να σκεφτεί την προτεινόμενη πράξη ως «μου προτείνουν να δανειστώ» αντί του σωστού, για τη θέση του, «μου προτείνουν να φορτωθώ ένα χρέος».

Ευχόμαστε λοιπόν την καινούργια χρονιά να ξέρουμε τουλάχιστον,

μέσα στη μάχη της γλώσσας,

ποιες είναι οι λέξεις που περιγράφουν κάθε φορά τη θέση μας!

---

Τα Ποιήματα του Λοτρεαμόν έχουν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις ΥΨΙΛΟΝ (1983) σε μετάφραση Γ.Δ. Ιωαννίδη. Οι Ρήσεις και Αντιρρήσεις του Κράους έχουν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις OPERA (1992) σε μετάφραση Άγγελου Παρθένη. Οι Αιχμάλωτες λέξεις υπάρχουν στην εκτεταμμένη ανθολογία κειμένων της I.S. με τίτλο Το Ξεπέρασμα της Τέχνης, που κυκλοφόρησαν οι εκδόσεις ΥΨΙΛΟΝ (1985, 1999) σε μετάφραση Γ. Δ. Ιωαννίδη

Πατέρες και γιοι

2011-12-30T00:30:00.000+02:00

1887-1987
Μεταξύ παιγνιώδους ιδιοφυΐας και απαράμιλλης ηλιθιότητας
(...συνεχίζεται)

Ζούμε σε μια νέα εποχή...

2011-12-29T13:01:00.001+02:00

...Η μήπως όχι?

Προειδοποιήσεις>>>

"Ούτε η απόλαυση ούτε η δόξα ούτε η εξουσία. Η ελευθερία, μόνο η ελευθερία.
Το να περνάς από τις οπτασίες της πίστης στα φαντάσματα της λογικής, είναι απλώς σαν να σου αλλάζουν κελί. Η τέχνη δεν μας απελευθερώνει μόνο από τα επίσημα και παλιομοδίτικα είδωλα, αλλά και από τις μεγαλόθυμες ιδέες και τις κοινωνικές ανησυχίες - είδωλα κι αυτά.
Το να βρίσκεις την προσωπικότητά σου χάνοντας την - η ίδια πίστη επιβεβαιώνει αυτή την έννοια του πεπρωμένου"

"...και μια βαθιά περιφρόνηση για όσους εργάζονται για την ανθρωπότητα, για όσους πολεμούν για την πατρίδα και δίνουν την ζωή τους για να συνεχιστεί ο πολιτισμός.
...μια περιφρόνηση γεμάτη αηδία για εκείνους που αγνοούν ότι η μόνη πραγματικότητα για τον καθένα είναι η ίδια του η ψυχή, και τα υπόλοιπα - ο εξωτερικός κόσμος και οι άλλοι- ένας ακαλαίσθητος εφιάλτης , όπως στα όνειρα , το αποτέλεσμα μιας δυσπεψίας του πνεύματος.
Η αποστροφή μου προς την προσπάθεια καταλήγει να γίνει φρίκη που χειρονομεί μπροστά σε όλες τις μορφές βίαιης προσπάθειας. Και ο πόλεμος και η παραγωγική και ενεργητική εργασία, η βοήθεια προς τους άλλους...όλα αυτά δεν μου φαίνονται παρά το προϊόν μιας ξεδιαντροπιάς"

Εκατό (για την ακρίβεια 99) χρόνια πριν ο Φερνάντο Πεσσόα ξεκίνησε να γράφει το "Βιβλίο της Ανησυχίας" όντας ένας άλλος. Ο Μπερνάρντο Σοάρες.
Ο ακαλαίσθητος εφιάλτης, το αποτέλεσμα της δυσπεψίας του πνεύματος το οποίο και πρόλαβε να ζήσει, δεν είναι το σουβενίρ μιας ανάξιας ανθρωπότητας. Δεν είναι δυνατόν να μας κατατρώει η νοσταλγία αυτού που οδήγησε στην φρίκη.

Πότε και πως θα διακοπούν οι ρομαντικοί παροξυσμοί του ναρκισσισμού μας?
Πως θα αντικατασταθεί ο ελαφρολαϊκός υπαρξισμός και η ψευτοζωτικότητα μας από την εντατικοποίηση της συνείδησης?
Πως θα ανακτήσουμε την αισθησιακή μας οξυδέρκεια?

Οι καιροί που ζόυμε είναι γεμάτοι από ευκαιρίες.

Sonata for Hitler...

2011-12-28T10:08:00.000+02:00

Sonata for Hitler (Соната для Гитлера, 1989, USSR, Leningrad Documentary Film Studio) directed by Alexandr Sokurov (Александр Сокуров). Set to the music of Bach and Penderecki, Sonata for Hitler weaves together a bank of images from German and Soviet archive footage, drawing out a psychological dimension from the historical landscape at the end of World War II.
Made and released over a period of ten years, 1979-1989, censored in the Sovjet Union, later released to an international audience.

"As with so many early films by Sokurov, this film has two dates: the first is the date of its creation (the film was then banned), the second is the date of the final edition and legal public screening. The film consists of German and Soviet archive footage of the World War II — to be exact, from the end of the war. An attempt to make a largescale documentary on this subject had been undertaken in the Soviet cinema of the 1960s: the film — Ordinary Fascism — by the outstanding Soviet filmmaker Mikhail Romm had become a classic retrospective investigation of fascism. But Sokurov uses the expressive power of the documentary image in an absolutely different way. He does not amass materials for a largescale picture of Nazi crimes. As a lyrical filmmaker, in the space of this short film, he manages to present an entire overview of the historical landscape after the catastrophe. He chooses only the psychological aspect of this, showing the perpetrators of crimes as also the victims of their crimes: the execution of Hitler's generals, the miserable despair of a defeated Hitler, the shame of the crowd use only to regimentation, the shame of the nation. Here Sokurov makes an unspoken comparison with the history of his own country: it was victorious in the face of Hitler, but at the same time had bred its own dictator, Stalin. The footage is numbered; dates on both sides of the frame denote the years of Hitler's and Stalin's deaths (1945 and 1953 respectively)." Alexandra Tuchinskaya
Source : http://www.kinoglaz.fr/u_fiche_film.php?lang=gb&num=2534,

Χρόνια πολλά! [When Big Santa Sets Up]

2011-12-24T11:43:00.000+02:00

Τις θερμές μας ευχές σε όλους

(οι Άι-Βασιλιδες θα τα καταφέρουν?)

Necrology

2011-12-22T20:13:00.001+02:00

Ένα κλασσικό φιλμ του "νεου αμερικάνικου σινεμά" τραβηγμένο στον κεντρικό σταθμό της Νέας Υόρκης από τον Standish Lawder το 1968.

Αυτό που θα ξαναγίνει - μέρος 2ο

2011-12-21T14:25:00.004+02:00

μετάφραση:

«60000 Mάρκα του Ράιχ

Αυτό είναι το ποσόν που κοστίζει στη Λαϊκή Κοινότητα των Γερμανών κατά τη διάρκεια της ζωής του αυτό το άτομο, που υποφέρει από κληρονομικά ελαττώματα.

Συμπολίτη, αυτά είναι και δικά σου λεφτά.

Διάβασε το Neues Volk,το μηνιαίο περιοδικό του Γραφείου Φυλετικής Πολιτικής του NSDAP [Ναζιστικού κόμματος]»

(1938)

Σημ. του H.S. Η αφίσα αυτή ήταν ενταγμένη στα πλαίσια του ναζιστικού προγράμματος ευθανασίας. Το πρόγραμμα αυτό ξεκίνησε πολύ ήσυχα και απαλά, όπως και το αντίστοιχο της εξόντωσης των Εβραίων, των Τσιγγάνων, των ομοφυλόφιλων και άλλων: με απλή καταγραφή όλων των «ελαττωματικών» πολιτών. Κι έπειτα ήρθε ο όλεθρος.

Η πλύση εγκεφάλου στο όνομα της ιερής Οικονομίας, η ίδια η αρχικά υπόρρητη και πλέον ανοιχτή παράδοση της πολιτικής και πνευματικής ηγεσίας στους υπηρέτες της Οικονομίας, ο φετιχισμός των «οικονομικών μεγεθών», η ακύρωση ακόμα και κάθε ιδέας περί επιλογής υπό την σπάθη των μονόδρομων «οικονομικών αναγκών», ο λάγνος τρόμος των αριθμών, ο καθαγιασμός των «περικοπών» − με πρώτα θύματα, από καιρό, τους κατά τους ναζιστές «ελαττωματικούς» συνανθρώπους μας −, δηλαδή το κυρίαρχο κλίμα μέσα στο οποίο έχουμε βρεθεί να ζούμε, έχει σαφείς προπάτορες και γνωστά εγγόνια.

Μην μας πιάνει λήθαργος, γιατί θα κοιμηθούμε στο προσκέφαλο του λογιστικού πειθαναγκασμού και θα ξυπνήσουμε αγκαλιά με τη φρίκη!

Κρισολογία, κρίσεις και κρίση

2011-12-18T18:32:00.002+02:00

Εδώ και σαράντα χρόνια ακούω διαρκώς, από πρώτο χέρι, τη λέξη «κρίση». Θυμάμαι π.χ. ακόμα κάτι διαβασμένους τροτσκιστές να μιλάνε το 1973 για «κρίση υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου» − κι από κοντά διάφορα άλλα παρακλάδια «συνεπών» μελετητών του Κεφάλαιου και όλων των Grundrisse με τις υποσημειώσεις τους μαζί (ακόμα κι εγώ στρώθηκα και μελέτησα ίσαμε κι ένα «Ανέκδοτο κεφάλαιο του Α΄ βιβλίου του Κεφάλαιου», που είχε βγάλει το 1971 ο γαλλικός οίκος 10/18) −, πάντοτε βέβαια εννοώντας ότι η κρίση είναι θανάσιμη και όπου να ’ναι ο καπιταλισμός πάει στον κουβά. Αλλά για κρίση, και κρίση «σοβαρότατη» και πάσης φύσεως (οικονομική, πνευματική, οικολογική, κ.ο.κ.), μιλούσαν και άνθρωποι του συστήματος, απολογητές του ή περί αυτό, που διόλου δεν είχαν κατά νου το γκρέμισμά του. Ιδού λ.χ. τι είχα ψαρέψει επί του θέματος από ένα «πρώην ξέγνοιαστο» περιοδικό και αναδημοσιεύσει στο Τέλος του Εικοστού Αιώνα το Σεπτέμβρη του 1981: «Μετά τη σημερινή κρίση, πολλά προβλήματα θα έχουν βρει τη λύση τους ή τουλάχιστον νέες λύσεις θα έχουν δοθεί στα σημερινά προβλήματα. Μετά την κρίση. Το ζήτημα είναι πως τώρα βρισκόμαστε μέσα στον τυφώνα και πως τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται, και κανείς δεν μπορεί να πει πότε θ’ αρχίσει η “ανάκαμψη”» (περιοδικό ΓΥΝΑΙΚΑ, 30/7/1980, παρακαλώ!).

Σαράντα χρόνια δεν είναι πολλά, αλλά δεν είναι και λίγα για να βγάλει κανείς κάποιο συμπέρασμα. Αν μάλιστα προσθέσω σε αυτά και τις άπειρες δεκαετίες, που μαθαίνω από δεύτερο χέρι (βιβλία) ότι η λέξη «κρίση» σερνόταν ακριβώς όπως σε αυτά, τότε θα έλεγα πως ένα συμπέρασμα όχι απλώς μπορεί να βγει, μα επιβάλλεται κιόλας!

Εάν η κρίση ήταν ακριβώς αυτό που πιστεύουν οι μαρξιστές από τότε τουλάχιστον που ο μεγάλος εκείνος Καρλ δημοσίευσε το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, τουτέστιν κρίση θανάσιμη, τότε ασφαλώς ο καπιταλισμός θα είχε γκρεμιστεί εδώ κι έναν αιώνα. Γιατί δεν γίνεται να ισχυρίζεται κανείς επί κοντά διακόσια χρόνια, ότι κατέχει την «επιστημονική γνώση των νόμων που κινούν την καπιταλιστική κοινωνία» και ότι με βάση αυτή τη γνώση η διάγνωσή του είναι πως «η κρίση του καπιταλισμού είναι θανάσιμη», κι αυτός ο ρημάδης ο ασθενής να μην πεθαίνει! Κάτι δεν πάει καλά μ’ αυτή την επιστήμη. Από την άλλη, εάν η κρίση ήταν αυτό που πιστεύουν κάθε φορά οι απολογητές του συστήματος από τότε τουλάχιστον που θέλησαν − στηριγμένοι στις δικές τους, «επιστημονικές» γνώσεις − να διαψεύσουν την προφητεία του Μαρξ, τότε ασφαλώς το σύστημά τους δεν θα έπεφτε από κρίση σε κρίση, ούτε θα πέφτανε από τα μπαλκόνια από καιρού εις καιρόν. Άρα και η δική τους «κρισολογική επιστήμη» μπάζει τόνους νερά.

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να βάλουμε, έστω και σχηματικά, τα πράγματα σε μια τάξη. Ο αγώνας αυτοσυντήρησης που δίνει κάθε κοινωνικό σύστημα, είναι διμέτωπος: από τη μια μεριά προς τα μέσα, για την εσωτερική του συγκρότηση και συνοχή, μέσα από τη συστηματοποίηση των πολυποίκιλων ζωντανών δυνάμεων με τρόπο ώστε να αντλεί από αυτές ενέργεια χωρίς να ανατρέπεται από τη χαοτικότητά τους∙ και από την άλλη προς τα έξω, για την αντιμετώπιση άλλων συστημάτων που είτε το απειλούν, είτε του στερούν ζωτικούς πόρους. Επομένως, ένα κοινωνικό σύστημα μπορεί να περάσει κρίσεις είτε στο ένα μέτωπο, είτε στο άλλο, είτε και στα δυο μαζί.

Δεν είναι όμως κάθε κρίση που περνάει ένα κοινωνικό σύστημα οπωσδήποτε συστημική, ούτε κατ’ ανάγκη θανάσιμη. Μια σειρά από κρίσεις, μπορεί να είναι κρίσεις ανάπτυξης του συστήματος: τέτοιες μπορούμε να πούμε πως ήταν, σε ό,τι αφορά το καπιταλιστικό σύστημα, οι κρίσεις περί τη λεγόμενη βιομηχανική επανάσταση. Άλλες μπορεί να είναι κρίσεις επέκτασης: π.χ. αυτές περί την ιμπεριαλιστική επέλαση του καπιταλισμού. Άλλες κρίσεις, μπορεί να είναι κρίσεις προσαρμογής σε πιο διευρυμένα δεδομένα: π.χ. οι κρίσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και την εισβολή του κεφαλαίου στην Κίνα.

Χρειαζόμαστε λοιπόν ένα «μετρητή σοβαρότητας» της κρίσης, για να καταλάβουμε τι είδους κρίση είναι. Ποιο θα μπορούσε να είναι το «μέτρο» του; Μα ασφαλώς η κατάσταση του ανθρωπολογικού τύπου, ο οποίος συνέχει και ζωογονεί το συγκεκριμένο σύστημα. Διότι κάθε κοινωνικό σύστημα συγκροτείται κατά πρώτιστο λόγο επάνω σε μια ορισμένηαντίληψη για τον άνθρωπο και το ανθρώπινο (άρα και το απάνθρωπο), την οποία κατορθώνει να παρουσιάζει ως καθολική και η οποία αποτελεί το ζωντανό συνδετικό υλικό όλων των άλλων εκδηλώσεών του (θεσμοί, ήθη, κ.ο.κ.).

Εφόσον αυτός ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος παραμένει σφριγηλός, οι κρίσεις που βλέπουμε δεν είναι παρά «τοπολογικές», ας πούμε, μεταλλάξεις του συστήματος: αναπτύξεις, επεκτάσεις ή προσαρμογές του χωρίς κατάργηση της «ιδιοπροσωπίας» του.

Κρίση συστημική, επομένως, έχουμε μόνο από τη στιγμή που − ακόμα κι αν κανένα κύμα δεν ταράζει ακόμα την επιφάνεια! − ματαιώνεται, διαρρηγνύεται και πλήττεται ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος.

Αλλά η συστημική κρίση δεν πρέπει να θεωρείται, εσπευσμένα, ως θανάσιμη. Θανάσιμη κρίση ενσκήπτει όταν, ενώ μαίνεται κρίση συστημική, κάνει την εμφάνισή του και προελαύνει, μέσα από ζωντανά παραδείγματα − έστω και «αθόρυβα» ακόμα −, μια νέα αντίληψη για τον άνθρωπο, ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος.

Είναι λοιπόν σημαντικό, για να τσεκάρουμε το «μετρητή» μας, να εξετάσουμε την κατάσταση του κυρίαρχου σήμερα ανθρωπολογικού τύπου. Όμως ποιος ακριβώς είναι αυτός;

Εδώ είναι το μεγάλο «τυφλό σημείο» των περισσότερων αντίπαλων του κυρίαρχου συστήματος! Έχοντας γοητευτεί από τη φαινομενική ευταξία της θεωρίας της υπεραξίας, αναλώθηκαν και αναλώνονται σε μετρήσεις των αυξομειώσεων του ποσοστού της, και για το πραγματικά καυτό ζήτημα, για τη φύση του κυρίαρχου ανθρωπολογικού τύπου − το «τι τύπος ανθρώπου είναι ο κυρίαρχος τύπος στον καπιταλισμό;», για να το πω απλουστευτικά −, δεν έχουν να πουν παρά δυο-τρεις πολύ φτωχές κοινοτοπίες: «άπληστος, επιθετικός, τυφλωμένος με το κέρδος, εγωκεντρικός», κ.λπ. Μόνο που, αν ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος ήταν μόνο αυτά, δεν θα μπορούσε να είχε στήσει ούτε κοινωνικό σύστημα, ούτε καν πολιτικό σώμα, πολύ δε λιγότερο ένα σώμα κυρίαρχων ιδεών! Κι ούτε, βέβαια, θα είχε πετύχει να επιβάλλει σε καθολική κλίμακα ένα τόσο ισχυρό σύμβολο και ταυτόχρονα σύστημα, το χρήμα!

Είναι λοιπόν επείγον να επιδιορθώσουμε − για να μην πω: κατασκευάσουμε εξ αρχής − το δικό μας «μετρητή σοβαρότητας της κρίσης». Είναι επείγον να κατανοήσουμε βαθύτερα τον κυρίαρχο ανθρωπολογικό τύπο. Να δούμε από πού αντλεί «καύσιμα», τι τον ενθουσιάζει, τι τον συντηρεί και τι τον συνέχει∙ ώστε να βρούμε, μετά, και τι τον «αρρωσταίνει».

Επί τροχάδην, ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος:

αντλεί καύσιμα από τη γενέθλια εναντίωσή του στην εμπρόσωπη απολυταρχία∙

τον ενθουσιάζει η ιδέα της «εξατομίκευσης», τόσο ως απόλυτης κατάφασης της ιδιωτικότητας όσο και ως δυνατότητας εξίσωσης της ατομικής του περιουσίας με τον πλούτο όλου του κόσμου∙

συντηρείται από την υπαγωγή των ενεργειών του σε ένα σύστημα, όχι απολυταρχικού τύπου αλλά του απρόσωπου τύπου ενός τεχνικού συστήματος∙ και

συνέχεται από το όραμα της τεχνικής υπέρβασης όλων των ορίων και τον τεχνολογικό μεσσιανισμό (ακόμα και με την έννοια της προσδοκίας, ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας θα θάψει τον καπιταλισμό).

Όπως καταλαβαίνετε, ο βασικός ίσως λόγος που η φύση του κυρίαρχου σήμερα ανθρωπολογικού τύπου αποτελεί το μεγάλο «τυφλό σημείο» των περισσότερων αντίπαλων του κυρίαρχου συστήματος, είναι πως, αν τον έβλεπαν καθαρά, θα έβλεπαν σε αυτόν και το δικό τους πρόσωπο!

Αν όμως προσπαθήσουμε να δούμε καθαρά κι αν βάλουμε αυτά τα δεδομένα στο «μετρητή» μας και τον κουρδίσουμε, τι λέτε ότι θα μας δείξει αναφορικά με τη σημερινή κρίση;

---

Υ.Γ. Ευχαριστώ θερμά τον Ίζι για την πάσα!

Αυτό που θα ξαναγίνει

2011-12-17T15:34:00.005+02:00

Η «σχεδιασμένη οικονομία» των Πενταετών Πλάνων που αντικατέστησαν τη ΝΕΠ το 1928, αποτέλεσε αναγκαστικά ένα ωμό εργαλείο - πολύ πιο ωμό από τους εκλεπτυσμένους υπολογισμούς των πρωτοπόρων οικονομολόγων της Gosplan στη δεκαετία του '20, που με τη σειρά τους ήταν πολύ πιο ωμοί από τα εργαλεία οικονομικού σχεδιασμού που είχαν διαθέσιμα κυβερνήσεις και μεγάλες επιχειρήσεις στα τέλη του εικοστού αιώνα. Ουσιαστικός στόχος της «σχεδιασμένης οικονομίας» ήταν να δημιουργήσει νέες βιομηχανίες μάλλον παρά να τις διευθύνει, και γι' αυτό επέλεξε να δώσει άμεση προτεραιότητα στις βασικές βαριές βιομηχανίες και στην παραγωγή ενέργειας που αποτελούσαν και το θεμέλιο κάθε μεγάλης βιομηχανικής οικονομίας: άνθρακας, σίδηρος και χάλυβας, ηλεκτρισμός, πετρέλαιο, κλπ. Ο εξαιρετικός πλούτος της ΕΣΣΔ σε παραγωγικές πηγές, έκανε την επιλογή αυτή και λογική και βολική. Όπως συμβαίνει σε μια πολεμική βιομηχανία - η σοβιετικά σχεδιασμένη οικονομία δεν ήταν παρά ένα είδος πολεμικής οικονομίας - οι στόχοι της παραγωγής μπορούν να καθορίζονται και μάλιστα πρέπει να καθορίζονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κόστος ή η αρχή του κόστους-ωφέλειας. Αυτό που έχει σημασία είναι εάν οι στόχοι που καθορίζονται μπορούν να επιτευχθούν και πότε. Όπως συμβαίνει σε όλες τις προσπάθειες ζωής ή θανάτου, η πιο αποτελεσματική μέθοδος για την εκπλήρωση των στόχων και την τήρηση των χρονικών προθεσμιών είναι η έκδοση επειγουσών διαταγών που παράγουν εσπευσμένες εφορμήσεις. Πρόκειται πάντα για διαχείριση μέσα σε διαρκείς συνθήκες κρίσης.

Η σοβιετική οικονομία πήρε λοιπόν τη μορφή εφαρμογής ορισμένων τυπικών κανόνων. Συχνά, όμως, αυτές οι διαδικασίες ρουτίνας έσπαζαν με την καταβολή θεσμοποιημένων σχεδόν «αιφνιδιαστικών προσπαθειών κρούσης» κατόπιν διαταγών εκ των άνω. Αργότερα ο Νικήτα Χρουστσόφ επεδίωξε απελπισμένα να εξεύρει μεθόδους για να κάνει το σύστημα να λειτουργήσει με άλλο τρόπο, παρά «βάζοντας τις φωνές» (Khrushchev, 1990, σ. 18). Προηγουμένως ο Στάλιν εκμεταλλευόταν την «καταιγιστική» αυτή προσπάθεια, θέτοντας σκόπιμα μη ρεαλιστικούς στόχους που ενθάρρυναν την καταβολή υπεράνθρωπων προσπαθειών.

Επιπροσθέτως, από τη στιγμή που καθορίζονταν οι στόχοι, έπρεπε να γίνουν κατανοητοί και να εφαρμοστούν ακόμα και στην τελευταία απόμακρη παραγωγική μονάδα στα βάθη της Ασίας από διοικητικά στελέχη, μάνατζερς, τεχνικούς και εργάτες που, τουλάχιστον η πρώτη τους γενιά, ήταν άπειροι, με χαμηλή μόρφωση και συνηθισμένοι στο ξύλινο άροτρο μάλλον παρά στις μηχανές. (Ο σκιτσογράφος David Low, που επισκέφτηκε την ΕΣΣΔ στις αρχές της δεκαετίας του '30, έκανε ένα σκίτσο που απεικόνιζε κάποια χωριατοπούλα η οποία «αφηρημένη προσπαθούσε ν' αρμέξει ένα τρακτέρ». Κατά συνέπεια, δεν υπήρξε καμιά προηγμένη εκλέπτυνση στις διαδικασίες αυτές, εκτός από τις υψηλές «κορυφές» που για τον ίδιο λόγο έφερναν την ευθύνη μιας όλο και μεγαλύτερης ολοκληρωτικής συγκεντροποίησης. Όπως ο Ναπολέων και το Επιτελείο του κάποτε αναγκάστηκαν να αντισταθμίσουν τις τεχνικές ελλείψεις των στρατηγών τους με την προαγωγή αγύμναστων και απαίδευτων μάχιμων αξιωματικών, έτσι και στη σοβιετική περίπτωση όλες οι αποφάσεις άρχισαν ολοένα και περισσότερο να συγκεντρώνονται στην κορυφή του σοβιετικού συστήματος. Η υπερσυγκεντρωτικότητα της Gosplan αντιστάθμιζε την έλλειψη μάνατζερς. Το μειονέκτημα της διαδικασίας αυτής ήταν η δημιουργία ενός τεράστιου γραφειοκρατικού μηχανισμού τόσο στον οικονομικό τομέα όσο και σε όλα τα άλλα τμήματα του συστήματος.

Από την ιστορία του μεγάλου μαρξιστή ιστορικού Eric Hobsbawm με τίτλο "Η εποχή των άκρων"

και το πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο για τον "Υπαρκτό Σοσιαλισμό".

Ο Ολοκληρωτισμός δεν είναι "μια 'ιστορική αναγκαιότητα' που πέρασε και πάει" αλλά είναι το παρόν. Είναι εδώ, τώρα, μαζί με όλο τον ιδεολογικό του εξοπλισμό και τον περιοδεύοντα θίασο σε απαρτία. Με τον τραμπούκο με το τσεκούρι, τον γλυκανάλατο πολιτικάντη της αριστεράς, την κόρη του δράκουλα, τον μπίζνεσμαν κομμουνιστή, τον πουτανιάρη Ευρωπαίο, τον διαπλεκόμενο συνδικαλιστή και τον κάθε μαφιόζο, να διεκδικούν τον λόγο και το έργο επί των νέων πενταετών προγραμμάτων που θα οδηγήσουν στον απόλυτο έλεγχο της ίδιας της ζωής.

Ένας ξανά-ανεστραμμένος (upside down and reverse) κόσμος που προβάλλεται ως ο κόσμος της οικονομίας, της επιστήμης, της τεχνικής και της τάξης. Ο καπιταλισμός (είτε αυτός είναι "ελεύθερος" είτε "κρατικός") είναι ο κατ' εξοχήν μηχανισμός συγκέντρωσης της εξουσίας. Αυτό που πριν από όλα κεφαλαιοποιεί είναι η ισχύς. Πραγματώνεται ως ένας "τεράστιος γραφειοκρατικός μηχανισμός". Ένας μηχανισμός με την δυνατότητα του ολοκληρωτικού ελέγχου και της καταστολής κάθε εκδήλωσης και κάθε πράξης.

Στην πραγματικότητα αντιμετωπίζουμε ένα, κυριολεκτικά λογοκριτικό τερατούργημα που μας εγκλωβίζει στην παγίδα των απαγορεύσεών του. Καμουφλαρισμένη με "τη δυνατότητα της διεκδίκησης", της "αμφισβήτησης", την "αντιπροσωπευτική δημοκρατία", τα "δικαιώματα", το "δίκιο του εργάτη", την "ελεύθερη επιλογή", την "ανάπτυξη", την "επικοινωνία", το "επιχειρείν", κάθε κενή νοήματος φράση, κάθε λογής ιδεολογική κατασκευή, η παγίδα είναι στημένη στην "βάση" της "οικονομίας" και της ακόλουθης "σειράς των αναγκών" και των "προτεραιοτήτων". Της βίαιης επιβολής των κυρίαρχων "κριτηρίων".

Η διαπίστωση της κυριαρχίας τους, αλλά και πρωτίστως η έντονη και συνεχής αμφιβολία απέναντι σε αυτά τα κριτήρια είναι ένα από τα ζητούμενα κάθε ενεργού πνεύματος. Η αμφιβολία δεν εγκαθιστά τον μηδενισμό αλλά έναν αυτάρκη σχετικισμό ο οποίος αυτό που μηδενίζει είναι η επιθυμία για ισχύ.

Η αμφιβολία δεν στοχεύει το κάθε νόημα, αλλά τα νοήματα που ο χάρτης της ιστορίας καθόρισε σαν σημεία εκκίνησης ανεπανόρθωτων λαθών. Αυτά τα σημεία συγκαλυμμένα από τον μανδύα της ιδεολογίας αναδύονται ξανά και ξανά για να θρέψουν και να εξυπηρετήσουν τα κατακάθια της σκέψης, την παθητικότητα και τον διχασμό του υποκειμένου και τα συμφέροντα του ψυχρού και καθ' όλα θλιβερού κόσμου μας.

Άνοστο, κακής ποιότητας, μα άφθονο

2011-12-16T14:11:00.006+02:00

«Αγαπητέ κύριε Πρόεδρε, Απειλές, Αίσχη, Αγκάθια, Σκιές κι Ευγενικοί μου Δαίμονες.

[…] Ο φθονερός σας Πρόεδρος συμπεριέλαβε στο λόγο του κάτι σαν μια μικρή απολογία για το σημερινό συμπόσιο που μας προσέφερε. Λοιπόν ευγενικοί μου δαίμονες, κανείς μας δεν τον κατηγορεί. Ωστόσο θα ήταν μάταιο ν’ αρνηθούμε το γεγονός, ότι οι ανθρώπινες ψυχές, με την οδύνη των οποίων χορτάσαμε σήμερα, ήταν πράγματι πάρα πολύ κακής ποιότητας. Ούτε η πιο επιδέξια μαγειρική των κορυφαίων μας βασανιστών δεν μπόρεσε να τις κάνει κάπως πιο εύγευστες.

Αχ! να μπορούσαμε να γευτούμε ξανά έναν Φαρινάτα, έναν Ερρίκο, ή ακόμα κι ένα Χίτλερ! Εκεί ένιωθες ένα πραγματικό τρίξιμο των δοντιών, υπήρχε κάτι το τραγανιστό, μια μανία, μια εγωπάθεια και μια κακία ελάχιστα κατώτερη από τη δική μας. Τους καταβρόχθιζες κι ένιωθες να ζεσταίνονται τα σωθικά σου!

Αντ’ αυτού, με τι δειπνήσαμε σήμερα; Είχαμε ένα Δημοτικό Σύμβουλο γαρνιρισμένο με σάλτσα δωροδοκίας. Εντάξει, αλλά προσωπικά δεν κατάφερα να διακρίνω σε αυτόν τη γεύση μιας πραγματικά παθιασμένης και βάναυσης φιλαργυρίας, που έστω να πλησιάζει εκείνη των Μεγάλων Μεγιστάνων του περασμένου αιώνα. Ο σύμβουλός μας αυτός ήταν αναμφίβολα ένα Ανθρωπάκι, πλάσμα της ευτελούς μίζας, μια ρυπαρή ασημαντότητα που παρασύρθηκε στη διαφθορά (ίσαμε που συνειδητοποίησε ότι ήταν διεφθαρμένος) και που το έκανε μόνο και μόνο γιατί όλοι γύρω του κάνανε το ίδιο! Για δεύτερο πιάτο είχαμε Βραστό Μοιχών. Μπόρεσε κανείς σας να βρει σε αυτό ένα έστω ίχνος πλήρους, ακόλαστης, προκλητικής, επαναστατικής, ακόρεστης λαγνείας; Εγώ πάντως όχι. Όλοι τους είχαν τη γεύση στερημένων σεξουαλικά ηλιθίων, που όρμησαν στο λάθος κρεβάτι απαντώντας αυτόματα σε σεξουαλικές διαφημίσεις, ή για να αισθανθούν μοντέρνοι και χειραφετημένοι, ή για να επιβεβαιώσουν στους εαυτούς τους την αρρενωπότητα τους και την “κανονικότητά” τους, ή ακόμα και επειδή δεν είχαν κάτι καλύτερο να κάνουν. Ειλικρινά, σε μένα που έχω γευτεί τη Μεσσαλίνα και τον Καζανόβα, αυτοί εδώ μου προκάλεσαν ναυτία. Ο Εργατοπατέρας γκαρνί με μπόλικη Αερολογία, ήταν ίσως λίγο καλύτερος. Αυτός έκανε κάποιο κάπως πιο πραγματικό κακό. Είχε συνειδητά δουλέψει προς όφελος του αιματοκυλίσματος, της πείνας και της αναίρεσης της ελευθερίας. Εντάξει, πράγματι, με τον τρόπο του. Αλλά τι άγευστος τρόπος!

Ας έρθω όμως τώρα στο σημαντικό σημείο. Γαστρονομικά μιλώντας, όλα αυτά είναι πολύ λυπηρά. […] Αυτά τα πλάσματα βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό, αν όχι εντελώς, σε κατάσταση πλήρους πνευματικής αφασίας, όταν πραγματοποιούν κάποια προσωπική επιλογή που τους οδηγεί στο “λάθος δρόμο”, όπως θα έλεγε χαρακτηριστικά ο Εχθρός. Δεν κατανοούν ούτε την προέλευση, ούτε τον αληθινό χαρακτήρα των απαγορεύσεων που καταπατάνε. Η συνείδησή τους σπάνια ξεπερνά τα στενά όρια του κοινωνικού περίγυρού τους. Και φυσικά εμείς φροντίσαμε έτσι ώστε, ακόμα και η ίδια τους η γλώσσα, να είναι μπερδεμένη και ασαφής: π.χ. αυτό που κάποιος θεωρεί απλά ένα φιλοδώρημα ή ένα δώρο όταν αφορά τον ίδιο, στους άλλους το βλέπει σαν δωροδοκία. […]

Η ποιότητα μπορεί λοιπόν να έχει χαθεί, όμως ποτέ δεν είχαμε ψυχές σε τόση αφθονία. Ο αριθμός των ψυχών με την απόγνωση και την καταστροφή των οποίων, δεν θα πω ευφρανθήκαμε, αλλά έστω χορτάσαμε σήμερα, αυξάνεται και θα συνεχίζει να αυξάνεται. […]

Θα σας βοηθήσω λοιπόν να κατανοήσετε πώς φτάσαμε ως εδώ. […] Τους σύραμε από τη μύτη με τη λέξη Δημοκρατία. Χρησιμοποιήσαμε τη λέξη Δημοκρατία σαν ατάκα, απλά και μόνο για την εμπορική της δύναμη. Είναι ένας όρος που σέβονται και που συνδέεται φυσικά με το ιδανικό, που λέει ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης. ΄Πάνω σε αυτό λοιπόν πραγματοποιήσαμε μια ύπουλη μετάβαση στο μυαλό τους: από αυτό το ιδανικό, τούς μεταστρέψαμε στην αντικειμενική πεποίθηση ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αυτομάτως ίσοι. Χρησιμοποιήσαμε τη λέξη Δημοκρατία για να αγιοποιήσουμε στη σκέψη τους το πιο εξευτελιστικό (και συνάμα λιγότερο ευχάριστο) από όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα. Έτσι καταφέραμε να τους κάνουμε, όχι μόνο να μην ντρέπονται αλλά και να αισθάνονται αυτοεπιβεβαίωση για συμπεριφορές που, χωρίς αυτή τη μαγική λέξη, θα τους έκαναν αντικείμενο χλεύης. […]

Η αξίωση της ισότητας έξω από το πολιτικό πεδίο, γίνεται μόνο από εκείνους που αισθάνονται τον εαυτό τους κατώτερο. Αυτό που εκφράζει αυτή η αξίωση, είναι ακριβώς η επίπονη επίγνωση μιας κατωτερότητας που ο ασθενής αρνείται να αποδεχτεί. Και αγανακτεί. Ναι, αγανακτεί με κάθε είδους ανωτερότητα που συναντά στους άλλους. Τη μειώνει, εύχεται να μπορούσε να την εκμηδενίσει. Στη συνέχεια αρχίζει να υποπτεύεται κάθε απλή διαφορά σαν απόπειρα επίδειξης ανωτερότητας. Κανένας δεν πρέπει να διαφέρει από αυτόν στη φωνή, στα ρούχα, στους τρόπους, στις αθλητικές επιδόσεις, στην επιλογή του φαγητού: “Να κάποιος που μιλάει αγγλικά πιο καθαρά και εύηχα από εμένα. Μα σίγουρα, το κάνει γιατί θέλει να δείχνει πως κάποιος είναι, να μας κορδώνεται ο παλιοϋποκριτής. Να κάποιος που λέει πως δεν του αρέσουν τα λουκάνικα. Α, μα νομίζει πως είναι πολύ καλός για να τρώει λουκάνικα όπως όλοι μας. Αν αυτοί οι τύποι ήταν σωστοί, θα έπρεπε να είναι σαν και μένα. Δεν έχουν το δικαίωμα να είναι διαφορετικοί. Είναι αντιδημοκρατικό!”, λέει. […]

Κι έτσι κάθε δικτάτορας ή κάθε δημαγωγός (σχεδόν πια κάθε σταρ του σινεμά ή τραγουδιστής) μπορούν τώρα να σύρουν δεκάδες χιλιάδες από τα ανθρώπινα πρόβατα ξοπίσω τους.»

C.S. Lewis, Screwtape Proposes a Toast (1959),

συμπλήρωμα στο The Screwtape Letters (1942)

Σημ. H.S. Στα Letters, ο αρχιδιάβολος Screwtape διδάσκει τον μαθητευόμενο ανηψιό του Wormwood, πώς να παρασέρνει έναν άνθρωπο, που αποκαλούν «Ο Ασθενής». Το Toast είναι η πρόποση που απευθύνει ο Screwtape στο δείπνο αποφοίτησης νεαρών δαιμόνων από τη Ανωτάτη Σχολή Πειραστών.

Ερωτικές ιστορίες...

2011-12-15T09:43:00.000+02:00

Το ρεκτιφιέ της κρισιμότητας / Helter Skelter

2011-12-12T23:39:00.001+02:00

Αγωνιστικό μέτωπο/οργανωμένος λαός/νομιμότητα/διεθνείς τοκογλύφοι/να μην τους αφήσουμε να πάρουν ανάσα/αξιοπρέπεια και μέλλον/λαϊκή συμμαχία/εργατικό κίνημα/μόνιμη και σταθερή δουλειά/καπιταλιστική κρίση/τα μονοπώλια και το πολιτικό τους προσωπικό/στάση πληρωμών/βάρβαρη πολιτική/ η λαϊκή δυσαρέσκεια να φουντώνει/ λαϊκές μάζες /κοινή λογική/ανάπτυξη/μας έχουνε γαμήσει/ενεργή συμμετοχή/νέα χούντα/γρήγοροι ρυθμοί/ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί/λειτουργική ευταξία/στοιχειώδεις κανονικότητα/συνταγματικά κατοχυρωμένη απαγόρευση ελλειμμάτων στον προϋπολογισμό/μεταβατική περίοδος/δοσίλογη κυβέρνηση/πρόοδος/διαταξική ενότητα και συνεργασία/δύναμη δημιουργίας/πολιτικές εξελίξεις/ανταγωνιστικότητα

και τέλος ....κρίσιμες στιγμές

Όσον αφορά στις κρίσιμες στιγμές έχει ενδιαφέρον η κλιμάκωση.

Αρχικά είναι "το κρίσιμο έτος" μετά ο "κρίσιμος μήνας" και κατόπιν η "κρίσιμη εβδομάδα" -της μαρμότας- που ακόμη κρατάει, αλλά και το "κρίσιμο τριήμερο" το "κρίσιμο Σαβατοκύριακο=διήμερο", η "κρίσιμη -αυριανή- μέρα", αλλά και "πρωινό" ή "βράδυ", "κρίσιμες ώρες" και τέλος οι "κρίσιμες στιγμές"

Το "κρίσιμες στιγμές" δεν το λένε και πολύ γιατί έχει κάτι βαρύ, κάτι "προς θάνατο" .

Είναι αλήθεια ότι το σύστημα περνάει "κρίσιμες στιγμές"?

H επινόηση των κρίσιμων αυτών χρονικών προσδιορισμών ανταποκρίνεται στην αναπαραγωγή της συγκεκριμένης κοινωνίας που αποκτηνώνεται ιλιγγιωδώς. Αυτό που περνάει κρίσιμες στιγμές είναι οι σκηνικές κατασκευές της κρισιμότητας.

Η καλύτερη εκτέλεση του Helter Skelter εδώ--- από τους Beatles.

Στα τύμπανα ο Ringo Star σε στυλ που αργότερα υιοθέτησε κι ο Brant Bjork :-))

These songs of freedom...

2011-12-09T22:46:00.001+02:00

φευγάτοι κι οι δυο

αλλά πάντα μαζί μας εδώ
... ... ...

won't you help to sing?

Η Πολιτεία του Μηδενός

2011-12-06T23:36:00.005+02:00

«Είναι χαρακτηριστικό ότι οι σύγχρονοι πρωταθλητές της εξουσίας βρίσκονται σε πλήρη συμφωνία με τη φιλοσοφία του μοναδικού στοχαστή, που θέλησε να εξαγάγει το κοινό όφελος από τα ιδιωτικά συμφέροντα, και που φαντάστηκε και κατασκεύασε, ακριβώς στο όνομα του ιδιωτικού οφέλους, την ιδέα μιας Κοινοπολιτείας, η οποία θα βασίζεται πλήρως και θα αποσκοπεί απόλυτα στη συσσώρευση της ισχύος. Ο Χομπς είναι πράγματι ο μόνος μεγάλος φιλόσοφος, που η αστική τάξη μπορεί δικαίως να υποστηρίξει πως είναι αποκλειστικά δικός της, παρ’ όλο που άργησε να αναγνωρίσει τις αρχές του. Στον Λεβιάθαν, ο Χομπς ανέπτυξε τη μόνη πολιτική θεωρία, στην οποία το κράτος δεν στηρίζεται σε κάποιο θεμελιακό καταστατικό νόμο (το θεϊκό νόμο, το νόμο της φύσης, ή του κοινωνικού συμβολαίου) βάσει του οποίου πρέπει να καθορίζονται τα δικαιώματα και οι περιορισμοί του ιδιωτικού συμφέροντος έναντι των δημοσίων ζητημάτων, αλλά στα ίδια τα ιδιωτικά συμφέροντα, έτσι που “το ιδιωτικό συμφέρον ταυτίζεται με το δημόσιο συμφέρον”.

Στην πράξη, δεν υπήρξε κανένα πρότυπο αστικής ηθικής που να μην έχει προβλεφθεί από το απαράμιλλο μεγαλείο της λογικής του Χομπς. Σε μια ανάλυση που εδώ και τριακόσια χρόνια ούτε ξεπεράστηκε, ούτε και βελτιώθηκε, ο Χομπς δίνει πράγματι ένα σχεδόν πλήρες πορτραίτο, όχι του ανθρώπου αλλά του αστού: “Ο Λόγος δεν είναι τίποτε άλλο από Λογάριασμα, Λογαριασμοί”∙ “Ελεύθερο υποκείμενο, αυτεξούσιο, όλα αυτά δεν είναι παρά λέξεις χωρίς κανένα νόημα, δηλαδή παραλογισμοί”. Ένα πλάσμα στερημένο από Λόγο, ανίκανο να βρει την αλήθεια, χωρίς αυτεξούσιο − δηλαδή ριζικά ανεύθυνο −, ο άνθρωπος του Χομπς είναι ουσιαστικά συνάρτηση της κοινωνίας και συνεπώς κρίνεται σύμφωνα “με τη λογιστική αξία ή περιουσία του, με τη χρηματική τιμή του, που δίνεται σε αντάλλαγμα για τη χρήση της ισχύος του”. Αυτή η τιμή εκτιμάται και επανεκτιμάται αδιάκοπα από την κοινωνία, και “η εκτίμηση των άλλων” μεταβάλλεται σύμφωνα με το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης.

Κατά τον Χομπς […] το άτομο σκέφτεται το κέρδος του μέσα σε κατάσταση πλήρους απομόνωσης, από τη σκοπιά μιας απόλυτης μειοψηφίας θα μπορούσαμε να πούμε. Έτσι συνειδητοποιεί, ότι δεν μπορεί να ικανοποιήσει το ιδιωτικό συμφέρον του χωρίς το στήριγμα κάποιας πλειοψηφίας. Εφόσον λοιπόν το πραγματικό κίνητρο του ανθρώπου δεν είναι παρά τα ιδιωτικά συμφέροντά του, η δίψα για ισχύ και εξουσία είναι το θεμελιωδέστερο πάθος του. Αυτή η δίψα καθορίζει τις σχέσεις ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία, και από αυτή τη δίψα πηγάζουν όλες οι άλλες φιλοδοξίες − πλούτος, γνώση, τιμές.

Ο Χομπς υπογραμμίζει ότι, στην πάλη για την εξουσία και στην έμφυτη ικανότητά τους για ισχύ, όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Διότι, λέει, η ισότητα μεταξύ των ανθρώπων έχει ως θεμέλιο το γεγονός, ότι κάθε άνθρωπος έχει από τη φύση του τόση ισχύ, όση χρειάζεται για να σκοτώσει έναν άλλον άνθρωπο − η πανουργία μπορεί να εξισορροπήσει την έλλειψη δύναμης. Όμως η ισότητα των ανθρώπων ως εν δυνάμει δολοφόνων, τους φέρνει σε κατάσταση ανασφάλειας και από εδώ προκύπτει η ανάγκη για ένα Κράτος. Ο λόγος ύπαρξης του Κράτους είναι, λοιπόν, η ανάγκη που νιώθει το άτομο να προστατευτεί από τους συνανθρώπους του.

Το κρίσιμο σημείο στο πορτραίτο που σκιαγράφησε ο Χομπς, δεν είναι διόλου ο ρεαλιστικός πεσιμισμός του, για τον οποίον τόσο πολύ εγκωμιάστηκε στους μοντέρνους καιρούς. Διότι, αν ο άνθρωπος ήταν στ’ αλήθεια αυτό το πλάσμα που ο Χομπς θέλησε να δει σε αυτόν, τότε θα ήταν ένα πλάσμα ολότελα ανίκανο να συστήσει το παραμικρό πολιτικό σώμα. Πράγματι, ο Χομπς δεν καταφέρνει, αλλά ούτε και ενδιαφέρεται, να εισάγει τον άνθρωπό του μέσα σε μια πολιτική κοινότητα. Ο άνθρωπος του Χομπς δεν έχει κανένα καθήκον πίστης στην πατρίδα του σε περίπτωση που αυτή ηττηθεί, και συγχωρείται για κάθε είδους προδοσία, εάν τυχόν αιχμαλωτιστεί. […] Από την άλλη, “κανένας άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος ν’ αντισταθεί στη Σπάθη της Κοινοπολιτείας προκειμένου να βοηθήσει έναν άλλο άνθρωπο, ένοχο ή αθώο” − με άλλα λόγια, δεν υπάρχει θέμα αλληλεγγύης, ούτε κι ευθύνης προς τον συνάνθρωπο. Δικαίωμα να “αντισταθούν στη Σπάθη της Κοινοπολιτείας και να συνδράμουν ο ένας τον άλλον” έχουν, κατά τον Χομπς, μόνον όσοι και για όσο συνδέονται με ένα κοινό συμφέρον, όπως “ένα σημαντικό έγκλημα, για το οποίο έχουν ορκιστεί ότι είναι έτοιμοι να πεθάνουν” − γιατί σε αυτή την περίπτωση “έχουν να υπερασπιστούν τη ζωή τους”.

Για τον Χομπς λοιπόν, η αλληλεγγύη με αυτή ή την άλλη μορφή κοινότητας είναι κάτι το πρόσκαιρο και περιορισμένο, που ουσιαστικά δεν αλλάζει διόλου τη μοναχική και ιδιωτική φύση του ατόμου − το οποίο “δεν βρίσκει καμιά ευχαρίστηση, τουναντίον άπειρη θλίψη στην παρέα με τους συνανθρώπους του” −, ούτε και δημιουργεί βαθείς και μόνιμους δεσμούς με τους άλλους.

Αυτό το πορτραίτο του ανθρώπου μοιάζει να ματαιώνει την πρόθεση του Χομπς να προσφέρει μια βάση στην Κοινοπολιτεία του αφού προτείνει ένα συνεκτικό πρότυπο συμπεριφορών που στην πραγματικότητα μπορούν να καταστρέψουν εύκολα κάθε κοινότητα. Από εδώ προκύπτει η εγγενής και ομολογημένη αστάθεια της χομπσιανής Κοινοπολιτείας − άλλωστε προβλέπει ότι “θα διαλυθεί όταν, σε περίπτωση πολέμου (εξωτερικού ή εμφύλιου), την νικήσουν οι εχθροί της, οπότε κάθε άνθρωπος θα αισθάνεται ελεύθερος να κοιτάξει μόνο τον εαυτό του” −, μια αστάθεια που εντυπωσιάζει ακόμα περισσότερο δεδομένου ότι πρωταρχικός και διαρκής στόχος του Χομπς ήταν η αποκατάσταση της μέγιστης δυνατής ασφάλειας και σταθερότητας.

Θα ήταν όμως πολύ άδικο για τον Χομπς και τη φιλοσοφική ακεραιότητά του να θεωρήσουμε την εικόνα που έχει για τον άνθρωπο σαν μια απόπειρα ψυχολογικού ρεαλισμού ή φιλοσοφικής αλήθειας. Ο Χομπς δεν ενδιαφέρεται ούτε για τον έναν, ούτε για την άλλη. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η ίδια η πολιτική δομή και ο λόγος που περιγράφει τον άνθρωπο σαν ένα πλάσμα που “ποθεί την ισχύ, ολοένα και περισσότερη ισχύ”, είναι επειδή κατά νου τις ανάγκες του Λεβιάθαν. […]

Αυτό το καινούργιο πολιτικό σώμα, το επινόησε για λογαριασμό της νέας, αστικής κοινωνίας όπως αυτή εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα∙ και αυτό το πορτραίτο του ανθρώπου είναι μια σκιαγραφία του νέου τύπου ανθρώπου, που ήταν ο κατάλληλος για να συγκροτήσει αυτή την κοινωνία. Η χομπσιανή Κοινοπολιτεία έχει αποκλειστικό θεμέλιο την Ισχύ. Ιδιοποιείται το μονοπώλιο του φόνου και σε αντάλλαγμα παρέχει στον πολίτη της προστασία από τον κίνδυνο να τον σκοτώσουν. […] Και καθώς το δίκαιο εξισώνεται με την Ισχύ που έχει συσσωρεύσει η κοινωνία και το Κράτος μονοπωλεί, το ζήτημα του νόμου δεν είναι πλέον ένα ζήτημα καλού και κακού αλλά αποκλειστικά και μόνο απόλυτης υπακοής, του τυφλού κομφορμισμού της αστικής κοινωνίας.

Σε αυτή την Κοινοπολιτεία, το άτομο, στερημένο από πραγματικά πολιτικά δικαιώματα και με τη δημόσια ζωή να παρουσιάζεται καλυμμένη με το μανδύα της αδήριτης αναγκαιότητας, χάνει το φυσικό δεσμό με τους συνανθρώπους του και αποκτά ένα νέο και αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ιδιωτική ζωή του και το ατομικό μέλλον του. Ο ανταγωνισμός γίνεται ο κανόνας των σχέσεων. […] Και από τη στιγμή που οι δημόσιες υποθέσεις ρυθμίζονται αποκλειστικά από το Κράτος με πρόσχημα την αδήριτη αναγκαιότητα, οι κοινωνικές ή πολιτικές σταδιοδρομίες των ανταγωνιζόμενων ατόμων υποκύπτουν στο τυχαίο. Διότι μέσα σε μια κοινωνία όπου όλοι υποτίθεται πως είναι εξίσου προικισμένοι με ικανότητα για ισχύ και εξίσου προστατευόμενοι ο ένας από τον άλλο χάρη στην εξουσία, μόνο η τύχη μπορεί ν’ αποφασίσει ποιοι θα είναι οι εκάστοτε νικητές. […]

Παραδίδοντας τα πολιτικά δικαιώματά του στο Κράτος, το άτομο τού παραδίδει εξίσου την κοινωνική ευθύνη του: ζητάει από το Κράτος να το ανακουφίσει από το φόρτο των φτωχών ακριβώς όπως του ζητάει να το προστατεύει από τους εγκληματίες. Η διαφορά μεταξύ του φτωχού και αδύναμου και του εγκληματία σβήνει. Και οι δυο είναι εκτός νόμου. Όσοι δεν έχουν επιτυχία, δηλαδή απτή ισχύ, χάνουν όλα όσα τους αναγνώριζε ως ανθρώπους ο κλασσικός πολιτισμός. Όσοι δεν έχουν τύχη, δεν μπορούν πια να λογαριάζουν στη χριστιανική φιλανθρωπία. […]

Η Κοινοπολιτεία του Χομπς είναι μια εύθραυστη δομή, που πρέπει ασταμάτητα να συσσωρεύει ισχύ, να βρίσκει ασταμάτητα καινούργια στηρίγματα για να μην βυθιστεί από τη μια μέρα στην άλλη στο χάος των ιδιωτικών συμφερόντων, πάνω στα οποία εδράζεται. Για να δικαιολογήσει αυτή την αναγκαιότητα ασταμάτητης συσσώρευσης ισχύος, ο Χομπς στηρίζει τη θεωρία του σε μια φυσική κατάσταση, τον “αδιάκοπο πόλεμο όλων εναντίον όλων”. […]

Θα ήταν λάθος να υποτιμήσουμε την εμφανή αντίφαση ανάμεσα στη συνηγορία του Χομπς υπέρ της ασφάλειας του ατόμου και τη θεμελιώδη αστάθεια της Κοινοπολιτείας του. Και εδώ προσπαθεί επίσης να πείσει, να επικαλεστεί ορισμένα θεμελιώδη ένστικτα ασφάλειας, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι, στους πολίτες του Λεβιάθαν, δεν θα μπορούσαν να εξασφαλιστούν παρά μόνο χάρη στην απόλυτη υποταγή στην εξουσία η οποία “μονοπωλεί την ασφάλεια”, δηλαδή παρά μόνο χάρη σε ένα πανταχού παρόντα φόβο − κατάσταση που δεν μπορούμε να πούμε πως είναι ακριβώς το χαρακτηριστικό συναίσθημα ενός ανθρώπου, που νιώθει ασφαλής. Η πραγματική αφετηρία του Χομπς είναι μια εξαιρετικά διεισδυτική ανάλυση των πολιτικών αναγκών του καινούργιου κοινωνικού σώματος της ανερχόμενης αστικής τάξης, η θεμελιώδης εμπιστοσύνη της οποίας σε μια ατέρμονη διαδικασία συσσώρευσης αγαθών επρόκειτο σύντομα να εκμηδενίσει κάθε αίσθημα ατομικής ασφάλειας. […]

Η εμμονή του Χομπς στην ιδέα, ότι η ισχύς αποτελεί την κινητήρια δύναμη όλων των πραγμάτων, ανθρώπινων και θεϊκών (διότι ακόμα και η βασιλεία του Θεού “δεν είναι έργο της Δημιουργίας αλλά της Ακαταμάχητης Ισχύος”), προερχόταν από τη θεωρητικώς αδιάψευστη πρόταση σύμφωνα με την οποία η απεριόριστη συσσώρευση αγαθών πρέπει να στηρίζεται σε μια απεριόριστη συσσώρευση ισχύος. Το φιλοσοφικό συμπλήρωμα της θεμελιώδους αστάθειας μιας κοινωνίας που βασίζεται στην ισχύ, είναι η εικόνα μιας ατέρμονης ιστορικής διαδικασίας η οποία, προκειμένου να συμβαδίζει με τη διαρκή επίταση της ισχύος, καταβροχθίζει αμείλικτα τα άτομα, τους λαούς και τελικά ολόκληρη την ανθρωπότητα.»

Άννα Άρεντ, Ο ιμπεριαλισμός,

Β΄ τόμος του Οι πηγές του ολοκληρωτισμού (1951),

εκδ. Seuil (1982)

Σημ. του H.S. Τα είπε όλα η Άννα! Ο Λεβιάθαν είναι η πολιτική μορφή της ρικαρντιανής αγοράς. (Για τον Ρικάρντο, θα τα ξαναπούμε.)

Σχέδιο καταστροφής

2011-12-05T11:31:00.001+02:00

«Ο χωρισμός της εργασίας από τις άλλες δραστηριότητες της ζωής και η καθυπόταξή της στους νόμους της αγοράς σήμανε την εξολόθρευση όλων των οργανικών μορφών της ύπαρξης και την αντικατάστασή τους από ένα διαφορετικό, εξατομικευμένο και εξατομικευτικό, τύπο οργάνωσης.

Αυτό το σχέδιο καταστροφής εξυπηρετήθηκε άριστα από την εφαρμογή της αρχής του ελεύθερου συμβόλαιου εργασίας. Στην πράξη αυτό σήμαινε, ότι όλες οι οργανώσεις ζωής που δεν θεμελιώνονταν στο συμβόλαιο αλλά στη συγγένεια, τη γειτνίαση, το επάγγελμα, ή τη θρησκεία, έπρεπε να καταστραφούν επειδή απαιτούσαν τη δέσμευση του ατόμου κι έτσι περιόριζαν την ελευθερία του. Η παρουσίαση της συμβολαιϊκής αρχής σαν μιας αρχής μη-παρεμβατικότητας − όπως συνήθιζαν να κάνουν οι επικεφαλής της φιλελεύθερης οικονομίας − αποτελεί απλώς και μόνον έκφραση μιας βαθιά ριζωμένης προκατάληψης υπέρ ενός ορισμένου τύπου παρεμβατικότητας, δηλαδή υπέρ εκείνου του τύπου που καταστρέφει τις μη-συμβολαιϊκές σχέσεις μεταξύ των ατόμων και τις εμποδίζει να ανανεώνονται με βάση τις δικές τους αρχές.

Οι συνέπειες της εγκαθίδρυσης μιας αγοράς της εργασίας είναι σήμερα ολοφάνερες στις αποικιοκρατούμενες χώρες. Οι αυτόχθονες πρέπει να εξαναγκαστούν να κερδίζουν τα προς το ζην πουλώντας την εργασία τους. Για να γίνει αυτό, πρέπει να καταστραφούν οι παραδοσιακοί θεσμοί και να εμποδιστεί η ανανέωσή τους εφόσον, σε μια πρωτόγονη κοινωνία, το άτομο σε γενικές γραμμές δεν κινδυνεύει να πεθάνει από πείνα παρεκτός κι αν διατρέχει αυτό τον κίνδυνο ολόκληρη η κοινωνία.

Στο σύστημα γαιοκτησίας των Κάφρων (kraal) για παράδειγμα, “η εξαθλίωση είναι αδύνατη: δεν υπάρχει περίπτωση να μην παρασχεθεί βοήθεια σε όποιον τη χρειαστεί” (L.P.Mair, An African People in Twentieth Century, 1934). Κανένας Κουακιούτλ “δεν διέτρεξε ποτέ τον παραμικρό κίνδυνο να πεινάσει” (E.M. Loeb, The Distribution and Function of Money in Early Society, στο Essays in Anthropology, 1936). […] Παρόμοια, το να μη βρεθεί κανείς στο έλεος της ανάγκης, ήταν θέμα αρχής στις ινδιάνικες κοινότητες και, μπορούμε να πούμε, σχεδόν σε όλους τους τύπους κοινωνικής οργάνωσης μέχρι την Ευρώπη των αρχών του 16ου αιώνα, όταν οι σύγχρονες ιδέες για τους φτωχούς, τις οποίες είχε προτείνει ο ουμανιστής Βίβες, συζητήθηκαν στη Σορβόννη. Επειδή το άτομο δεν κινδυνεύει να πεθάνει από την πείνα, γι’ αυτό και η πρωτόγονη κοινωνία είναι, κατά μια έννοια, πιο ανθρώπινη από την οικονομία της αγοράς και ταυτόχρονα λιγότερο οικονομική.

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, η πρώτη προσφορά του λευκού ανθρώπου στον κόσμο του μαύρου ήταν να του γνωρίσει τη λιμοκτονία. Έκοψε π.χ. τα αρτόδεντρα για να σκαρώσει μια τεχνητή σιτοδεία, ή επέβαλε φόρους στις καλύβες των ιθαγενών για να τους εξαναγκάσει να πουλήσουν την εργασία τους. Και στις δυο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο με εκείνο των περιφράξεων, που επέβαλαν οι Τυδώρ, γεννώντας ορδές από περιφερόμενους εξαθλιωμένους […] που υπήρξαν οι πρόδρομοι του νομαδικού εργάτη του 19ου αιώνα.

Αυτό που κάνει ακόμα και σήμερα ο Λευκός στις απόμακρες περιοχές της Γης, δηλαδή η καταστροφή των κοινωνικών δομών προκειμένου να αποσπάσει στο στοιχείο εργασία, το έκανε από το 18ο αιώνα στους λευκούς πληθυσμούς και με τους ίδιους στόχους. Η γκροτέσκα εικόνα του Κράτος στον Χομπς − ένας ανθρώπινος Λεβιάθαν, που το γιγάντιο σώμα του είναι καμωμένο από άπειρα ανθρώπινα κορμιά − δεν είναι τίποτα μπροστά στην οικοδόμηση της ρικαρντιανής αγοράς της εργασίας».

Καρλ Πολάνυι, Ο μεγάλος μετασχηματισμός (1944),

από το κεφάλαιο 14, Η αγορά και ο άνθρωπος,

μετάφραση Κώστας Γαγανάκης, εκδ. ΝΗΣΙΔΕΣ (2001)

Σημ. του H.S. Αυτά που ζούμε σήμερα, είναι η ολοκλήρωση αυτού του «σχέδιου καταστροφής», που περιγράφει ο Πολάνυι. Σ’ εμάς απόκειται να αποδείξουμε, ότι είμαστε Κάφροι και πιο Κάφροι από τους Κάφρους − δηλαδή ότι μπορούμε να συνθέσουμε μια κοινωνική οργάνωση όπου η εξαθλίωση θα είναι αδύνατη.

Ο Χουάν Βίβες (1492;-1540) ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς ουμανιστές της Αναγέννησης. Με το βιβλίο του De subventione pauperum (Περί της εισφοράς των φτωχών, 1526) υποστήριξε την απαγόρευση της ζητιανιάς, την εκδίωξη των ξένων φτωχών από τις πόλεις και την υποχρέωση όλων των πολιτών να δουλεύουν. Χάρη στην υποστήριξη του αυτοκράτορα και της Σορβόννης, οι ιδέες του μπήκαν σε εφαρμογή στη βέλγικη πόλη Ίπρ παρά τις αντιδράσεις των φραγκισκανών. Όχι άλλο ουμανισμό, πήξαμε!

Για τις περιφράξεις των Τυδώρ, βλ. το εκπληκτικό κεφάλαιο «Η λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση» στο Κεφάλαιο, Α΄ τόμος, του Μαρξ, εκδ. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ.

Για τις παρόμοιες μεθοδεύσεις στις αποικιοκρατούμενες χώρες, βλ. το βιβλίο του Τζέφρεϊ Σίσσονς, Πρώτοι Λαοί. Οι αυτόχθονοι πολιτισμοί και το μέλλον τους, σε μετάφραση της αφεντιάς μου με πρόλογο και επιμέλεια του Μπουκανιέρου μας, εκδ. ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ.

Για τον Ρικάρντο, θα τα ξαναπούμε...

Ο τόπος του μηδενός

2011-12-02T11:58:00.007+02:00

«Το ανθρώπινο άτομο χτίζει το πρόσωπό του χάρη και μέσα από τον ανθρώπινο περίγυρο. [...] Η ιδέα του ενστίκτου δεν ανταποκρίνεται στην ανθρώπινη κατάσταση. Βέβαια, η έννοια του ενστίκτου έχει χάσει πια την ακαμψία που είχε άλλοτε. Ξέρουμε πλέον, πως η μίμηση και η εκμάθηση υποχρεώσεων στα ανώτερα ζώα, όπως και η ομαδική υποβολή στα κατώτερα, δείχνουν πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το περιβάλλον στην ωρίμανση του ενστίκτου. Παρολαυτά, το ένστικτο παραμένει κάτι σαν ένα “a priori του είδους”, η οδηγητική δύναμη του οποίου εκφράζεται σε κάθε επιμέρους μέλος του, ακόμα και σε περιπτώσεις πρώιμης απομόνωσης. Με αυτή την έννοια λοιπόν η συμπεριφορά του ζώου παραπέμπει πάντοτε σε κάτι σαν φύση. Στο ανθρώπινο παιδί όμως, κάθε ακραία απομόνωση αποκαλύπτει την απουσία τέτοιου είδους στέρεων “a priori”, τέτοιων ειδικών προσαρμοστικών σχημάτων. Όσα παιδιά έτυχε να αποξενωθούν πολύ νωρίς από την κοινωνική συναλλαγή − αυτά τα παιδιά που αποκαλέσαμε «αγρίμια» −, εμφανίζουν μια τόσο μεγάλη στέρηση ώστε μοιάζουν σαν παράδοξα, ελλειμματικά ζώα. Πράγματι, αντί να αναδυθεί σε αυτά μια “φυσική κατάσταση ”, στην οποία θα διακρίναμε ίχνη του homo sapiens και του homo faber [δηλαδή ενός προηγούμενου σταδίου της ανθρωπογένεσης], αυτό που βλέπουμε δεν είναι παρά μια έκτοπη κατάσταση, στο επίπεδο της οποίας κάθε ψυχολογία υποστρέφει στην τερατολογία.

Η αλήθεια είναι, ότι η κληρονομικότητα του είδους δεν καθορίζει τον άνθρωπο όπως καθορίζει το ζώο. Το σύστημα αναγκών και βιολογικών λειτουργιών, που κληροδοτείται από τον γονότυπο, καταχωρίζει τον άνθρωπο στα έμβια είδη χωρίς όμως να τον διακρίνει ως άνθρωπο, χωρίς να τον καταδεικνύει ως μέλος του ανθρώπινου είδους. Την ίδια στιγμή, αυτή η απουσία ειδικών καθορισμών συμπορεύεται με την παρουσία απροσδιόριστων δυνατοτήτων. […]

Αυτό που η ίδια η ανάλυση των ομοιοτήτων μεταξύ των πολυποίκιλων κοινωνικών τύπων αναδεικνύει ως κοινό, είναι μια δομή δυνατοτήτων, ακόμα και απλών πιθανοτήτων, που δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν χωρίς την ύπαρξη ενός κοινωνικού πλαισίου, όποιο κι αν είναι αυτό. Πριν από τη συνάντηση με τον άλλο άνθρωπο, και με την ανθρώπινη ομάδα, ο άνθρωπος δεν είναι τίποτε άλλο από δυνατότητες, εύθραυστες κι αβέβαιες σαν τον ατμό. […]

Στον άνθρωπο, το φυσικοβιολογικό στοιχείο σχετίζεται με την κληρονομικότητα, ενώ το πολιτισμικό με μια κληρονομιά. […]

Χωρίς την κοινωνία των ανθρώπων, ο άνθρωπος γίνεται εκ των πραγμάτων “τέρας” [και όχι “καλός άγριος”] επειδή δεν υπάρχει καμμιά προ-πολιτισμική κατάσταση για να αναδυθεί όταν φύγει από τη μέση η πολιτισμική. […] Στα παιδιά που έτυχε να γίνουν “αγρίμια”, δεν υπάρχει ούτε το γέλιο, ούτε το χαμόγελο, αυτές οι χαρακτηριστικά ανθρώπινες εκδηλώσεις. […]

Lucien Malson, Les enfants sauvages. Mythe et Réalité (1963),

από την εισαγωγή με τίτλο Τα παιδιά-«αγρίμια» και το πρόβλημα της ανθρώπινης φύσης.

Σημ. του H.S. Κρίσιμες επισημάνσεις σε μια εποχή που, τόσο επάνω όσο και κάτω, επικρατεί η ιδέα, ότι το πολιτισμικό στοιχείο αποτελεί απλή «υπερδομή» μιας έξω-πολιτισμικής ή προ-πολιτισμικής «βάσης», την οποία υποτίθεται πως συγκροτούν οι «γυμνές ανάγκες» και η «οικονομία» τους − ή, στην πιο τεχνοφασιστική εκδοχή, το γονιδίωμα −, προσδιορίζοντας έτσι, ψευδώς, σαν «έσχατη πραγματικότητα» και κατεξοχήν τόπο του ανθρώπου το πολιτισμικό μηδέν.

Σημειώνω, πως το βιβλίο αυτό του − φιλόσοφου, παιδαγωγού και λάτρη της τζαζ (δημιουργός του ραδιοφωνικού Αρχείου της Τζάζ, με εκατοντάδες εκπομπές από το 1956 έως το 1996) − Λισιέν Μαλζόν στηρίζεται στη μελέτη 52 παιδιών-«αγριμιών» από το 1344 έως το 1963, τα οποία εγκαταλείφθηκαν σε πολύ μικρή ηλικία, μεγάλωσαν μαζί με ζώα ή σε απομόνωση (όπως ο Γκάσπαρ Χάουζερ), και βρέθηκαν μεταξύ 7 και 22 ετών. Στην έκδοση 10/18 (1964) το γραπτό του Μαλζόν συνοδεύεται από την εκτενή μελέτη (1801) ενός από αυτά τα παιδιά, του Βικτόρ της Aveyron, από τον Jean Itard (1774-1838), γιατρό, ιδρυτή της ωτορινολαρυγγολογίας και παιδαγωγό, που δούλεψε συστηματικά με κωφάλαλα παιδιά και στις μελέτες του οποίου στηρίχτηκαν οι πρώτες σύγχρονες παιδαγωγικές προσπάθειες στον τομέα της Ειδικής Αγωγής.

Η ριζική αντεπανάσταση

2011-11-29T10:09:00.004+02:00

«19 καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ καὶ πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἤγαγεν αὐτὰ πρὸς τὸν ᾿Αδάμ, ἰδεῖν τί καλέσει αὐτά. καὶ πᾶν ὃ ἐὰν ἐκάλεσεν αὐτὸ ᾿Αδὰμ ψυχὴν ζῶσαν, τοῦτο ὄνομα αὐτῷ. 20 καὶ ἐκάλεσεν ᾿Αδὰμ ὀνόματα πᾶσι τοῖς κτήνεσι καὶ πᾶσι τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τοῦ ἀγροῦ»

Γένεσις, 2: 19,20

«Σε τι λοιπόν συνίσταται η διαφορά ανάμεσα στην ψυχοδιανοητική στάση που μπορούμε ν’ αποδώσουμε σ’ ένα αμίλητο πλάσμα − σ’ ‘ένα ανθρώπινο ον προτού μπορέσει να μιλήσει ή σ’ ένα ζώο − και στην άλλη εκείνη νοοτροπία που χαρακτηρίζει έναν ενήλικο που κατέχει πλήρως τη μητρική του γλώσσα;

Κατά τρόπο αρκετά περίεργο, είναι ευκολότερο ν’ απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα στηριζόμενοι σε ανώμαλες περιπτώσεις της εξέλιξης της ομιλίας. Η από μέρους μας εξέταση των περιπτώσεων της Ελένης Κέλλερ και της Λάουρας Μπριτζμαν ξεκαθάρισε το γεγονός, ότι μια πραγματική επανάσταση συμβαίνει στη ζωή του παιδιού μόλις πρωτοκαταλάβει το συμβολισμό της ομιλίας. Από τότε και στο εξής η προσωπική και πνευματική του ζωή παίρνει καινούργια όψη. Χοντρικά, τούτη η αλλαγή μπορεί να χαρακτηριστεί αν πούμε ότι το παιδί περνάει από μια πιο υποκειμενική κατάσταση σε μια κατάσταση αντικειμενική, από μια στάση καθαρά συγκινησιακή σε μια στάση θεωρητική. […]

Το ίδιο το παιδί αισθάνεται ξεκάθαρα τη σημασία του καινούργιου οργάνου για την ψυχοδιανοητική του ανάπτυξη. Δεν ικανοποιείται με το να διδάσκεται κατά τρόπο καθαρά υποδεικτικό, αλλά παίρνει ενεργό μέρος στο προτσέσο της ομιλίας, που συνάμα είναι και προτσέσο προοδευτικής εξαντικειμενίκευσης. Οι δασκάλες της Κέλλερ και της Μπρίτζμαν μάς ιστόρησαν με πόσο ζήλο και πόσην ανυπομονησία και τα δυο παιδιά, μόλις κατάλαβαν τη χρήση των ονομάτων, συνέχισαν να ρωτούν το ιδιαίτερο όνομα όλων των αντικειμένων του περιβάλλοντός τους. Κι αυτό επίσης είναι γενικό γνώρισμα της ομαλής ανάπτυξης της ομιλίας. […]

Μια τέτοια στάση θα ήταν ακατανόητη, αν δεν ήταν στη μέση το γεγονός ότι το όνομα, μέσα στην ψυχοδιανοητική ανάπτυξη του παιδιού, έχει να επιτελέσει λειτουργία πρωταρχικής σημασίας. […] Οι αόριστες, αβέβαιες, κυμαινόμενες αντιλήψεις του και τα θολά του αισθήματα αρχίζουν να παίρνουν καινούργιαν όψη. Μπορεί να ειπωθεί, ότι κρυσταλλώνονται γύρω από το όνομα όπως σ’ ένα σταθερό κέντρο, μιαν εστία σκέψης. Χωρίς τη βοήθεια του ονόματος, κάθε καινούργια πρόοδος που γίνεται στο προτσέσο της εξαντικειμενίκευσης, θα διέτρεχε πάντα τον κίνδυνο να χαθεί ξανά την άλλη στιγμή. […]

Η γλώσσα, παρμένη σαν σύνολο, γίνεται είσοδος σ’ ένα καινούργιο κόσμο. Εδώ, η κάθε πρόοδος ανοίγει καινούργια προοπτική, διευρύνει και πλουτίζει τη συγκεκριμένα μας εμπειρία. Ο ζήλος κι ο ενθουσιασμός για συνομιλία δεν πηγάζουν από την απλή επιθυμία μάθησης ή χρήσης ονομάτων∙ σημαδεύουν την επιθυμία ανακάλυψης και κατάκτησης ενός αντικειμενικού κόσμου».

Ερνστ Κασσίρερ, Δοκίμιο για τον άνθρωπο (1944),

μετάφραση Τάκης Κονδύλης, εκδόσεις ΚΑΛΒΟΣ (1985)

Σημ. του H.S. Μπορούμε, επομένως, να συμπεράνουμε εύκολα ποια είναι η ριζική αντεπανάσταση, που συντελείται σχεδόν αθόρυβα στον καιρό μας. Να συμπεράνουμε δηλαδή τι είναι αυτό που προσπαθούν να πλήξουν οι καλπάζουσες, εδώ και δεκαετίες, επιθέσεις που ξεκινούν από τη συστηματική αποπομπή του συμβολικού λόγου, τη «φιλοσοφική» υποτίμηση των διακριτικών ιδιοτήτων του ανθρώπου και τη δοξολογία του «ανθρώπινου κτήνους», για να περάσουν στην αντικατάσταση των σημασιών από κώδικες και των συμβόλων από σήματα, στην εκτεχνίκευση της επικοινωνίας, την «ελαστικοποίηση» των ονομάτων και το θόλωμα των εννοιών, φτάνοντας έως την από καθέδρας εκφορά ενός λόγου περισσότερο ή λιγότερο επιτηδευμένα δυσνόητου και τον πυροβολισμό των υπηκόων με ένα γενικευμένα αφασικό πολιτικό λόγο όπως αυτόν που καταγγέλλει έξοχα ο Ευγένιος Αρανίτσης στο Βαθμό Μηδέν της Ρητορικής.

Κλειστοί Καιροί· κλειστοί, περίκλειστοι...

2011-11-27T08:26:00.003+02:00

1.

Τάκης Παπατσώνης, Εκλογή Β´. [Ίκαρος, 1962]

Σοφία

Εφθάσαμε έτσι λίγο λίγο στην γυμνότητα,
ένα ένα αποδυθήκαμε τα περίφημα προβλήματα,
τα πολύχρωμα, τα βύσσινα, τα πορφυρά των γοητειών,
και μόνον τώρα, μολονότι κάποιος φόβος κι από πριν,
κάποιο προμήνυμα, μας έλεγαν τι μας προσμένει,
όμως, μονάχα τώρα, οι γυμνωμένοι
είδαμεν, ότι χους εσμέν. Άθλιας επίγνωση
σοφίας. Ένδεια σημερινή. Βραδύνοια της χθες.
Δουλειά μας τώρα να την αναγάγομε σε θρίαμβο.

2.

Ζ.Ζ Ρουσό, Το Κοινωνικό Συμβόλαιο

Αν αφαιρέσετε από τις επιμέρους βουλήσεις τα συν και τα πλην που αλληλοεξουδετερώνονται, θα απομείνει ως υπόλοιπο η γενική βούληση.

Περισσότερο επιστημονικός...

2011-11-24T14:20:00.003+02:00

Ο Max Eastman [στο βιβλίο του Marxism: Is it Science? (1940)] νομίζει πως, αν ο μαρξισμός θέλει να βοηθήσει την επανάσταση, θα πρέπει να γίνει περισσότερο επιστημονικός. Αυτό είναι παρανόηση. Στην πραγματικότητα, τίποτα δεν είναι πιο συντηρητικό από την επιστήμη. Η επιστήμη τοποθετεί τις σιδηροδρομικές γραμμές. Και για τους επιστήμονες είναι πρώτιστης σημασίας, ότι το έργο τους θα πρέπει ν' ακολουθεί αυτές τις γραμμές.

Wittgenstein, Αφορισμοί και Εξομολογήσεις,

Επιλογή, εισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις, επιμέλεια Κωστή Μ. Κωβαίου,

εκδ. ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ (1993)

...Έτσι τουλάχιστον φαίνεται.

2011-11-24T11:20:00.002+02:00

Η επιστήμη κι η βιομηχανία, κι η πρόοδός τους, μπορεί νάναι το ανθεκτικότερο πράγμα αυτού του κόσμου. Οποιαδήποτε εικασία για μια επερχόμενη κατάρρευση της επιστήμης και της βιομηχανίας είναι για την ώρα, και για πολλά χρόνια ακόμη, ένα σκέτο όνειρο. Ίσως η επιστήμη κι η βιομηχανία, μετά και μέσα από ατέλειωτες συμφορές, να ενώσουν ξανά τον κόσμο, να τον συνοψίσουν, μ' άλλα λόγια, σε ένα ενιαίο όλον, στο οποίο βέβαια η ειρήνη θάναι το τελευταίο πράγμα που θα μπορεί να βρει μια στέγη.

Γιατί είναι η επιστήμη και η βιομηχανία που αποφασίζουν τους πολέμους - έτσι τουλάχιστον φαίνεται.

Ludwig Wittgenstein (1947)

βλέπε: http://tinker-tinker-tinker3.blogspot.com/

Σημάδια τέλους εποχής

2011-11-23T11:59:00.001+02:00

«Ένα από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του παρακμάζοντος μεσαιωνικού πνεύματος, είναι η πρωτοκαθεδρία της όρασης, πρωτοκαθεδρία που μοιάζει να σχετίζεται στενά με την ατροφία της σκέψης. Οι άνθρωποι σκέφτονταν κι εκφράζονταν με οπτικές εικόνες. Κι επειδή το πνεύμα εκείνης της εποχής αρκούνταν στην οπτική έννοια, γι’ αυτό έβρισκε ικανοποίηση στην πλαδαρότητα της πρόζας. Για τον ίδιο λόγο άλλωστε αποθέωνε τη ζωγραφική. Η ζωγραφική έκφραση ήταν περισσότερο σύμφωνη με την πνευματική έκφραση εκείνων των καιρών. Γι’ αυτό, τέλος, η ποιότητα της πρόζας το 15^ο αιώνα ήταν γενικά ανώτερη από της ποίησης. Η πρόζα, όπως και η ζωγραφική, μπορούσαν να εκφράσουν καλύτερα έναν άμεσο ρεαλισμό, που απαγόρευε στην ποίηση να ανθίσει. […]

Η ποίηση του 15^ου αιώνα δίνει συχνά την εντύπωση, ότι στερείται τελείως νέων ιδεών. Η αδυναμία να βρεθούν καινούργιες εμπνεύσεις είναι γενική. Το μόνο που κάνουν, είναι να ξαναδουλεύουν, να στολίζουν ή να εκσυγχρονίζουν παλιά θέματα. Υπάρχει κάτι σαν νέκρωση της σκέψης. Θα έλεγε κανείς, ότι το πνεύμα ολοκλήρωσε το μεσαιωνικό οικοδόμημα και εξαντλήθηκε, πέφτοντας σε κάποιου είδους νάρκη. Υπάρχει κενό και ξηρασία. Αμφιβολία για τον κόσμο. Γενικευμένη παρακμή. Δυσφορία βασιλεύει παντού. […]»

Johan Huizinga, Το φθινόπωρο του Μεσαίωνα (1919)

μετάφραση από τη γαλλική έκδοση Payot

Σημ. H.S. Πάσα ομοιότητα με την εποχή μας δεν είναι καθόλου τυχαία. Το κλασσικό αυτό έργο του Χάιζινχα δεν έχει ακόμα κυκλοφορήσει στα ελληνικά, όπου βρίσκουμε όμως ένα άλλο περίφημο βιβλίο του, το Ο άνθρωπος και το παιχνίδι (Homo Ludens) από την εκδόσεις ΓΝΩΣΗ.

Είναι νεκροί ή μπας κι αγαπηθήκανε;

2011-11-22T18:17:00.004+02:00

We must either love each other or we must die!*
(Lyndon B. Johnson', USA 1964)

το μικρό αυτό φιλμάκι - εξαιρετικό από πολλές απόψεις - προβλήθηκε μια και μοναδική φορά στην διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του Lyndon B. Johnson to 1964 και παραμένει ως σήμερα μια πολυσυζητημένη περίπτωση επιθετικής καμπάνιας >>>>

* η φράση του Johnson είναι προσαρμιογή από το ποίημα του W. H. Auden με τίτλο September 1, 1939

Είμαι υποχρεωμένος να παραδεχτώ ότι όλα συνεχίζονται

2011-11-22T08:53:00.002+02:00

...να αναιρεθούν οι στερεοποιημένες αντιθέσεις