Σχόλιο πάνω στο μανιτάρι της ΑΙ, και ένας λόγος υπέρ του ποδόσφαιρου!

Η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο, συνοψίζει με πολύ εύστοχο χιούμορ ένα μάλλον σοβαρό ζήτημα. Πάμε να το δούμε σιγά-σιγά.

Είναι γνωστό ότι τα LLMs (Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα) της ΑΙ δουλεύουν προβλέποντας στατιστικά την επόμενη λέξη και προχωρούν με μία λέξη τη φορά, χωρίς μεγάλη «αρχιτεκτονική». Διάβασα λοιπόν κάπου ότι, σύμφωνα με έναν σπουδαίο σύγχρονο μαθηματικό, έναν άνθρωπο με IQ πάνω από 200, με τον ίδιο τρόπο δουλεύει και η ανθρώπινη νόηση ―οπότε, λέει, εν πολλοίς δεν υπάρχει ριζική διαφορά μεταξύ ανθρώπινης και τεχνητής νοημοσύνης.

Δεν ξέρω τι ακριβώς είπε ο εν λόγω μαθηματικός, οπότε θα σχολιάσω μόνο αυτό που μεταφέρθηκε ότι είπε, διότι συνοψίζει μια γενικευμένη πλάνη αναφορικά με την ανθρώπινη νοημοσύνη και, κατ’ επέκταση, τη διαφορά της με την τεχνητή.

Λέω λοιπόν ότι, αντίθετα με τους παραπάνω ισχυρισμούς, κύριο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης νοημοσύνης δεν είναι το να βάζει τη μια λέξη μετά την άλλη βάσει στατιστικών πιθανοτήτων (όπως κάνει η ΑΙ και τα LLMs), αλλά είναι το να συλλαμβάνει και να διαπλάθει έννοιες.

Όμως η σύλληψη και διάπλαση εννοιών δεν είναι απλώς ένας χειρισμός συμβόλων και λέξεων, ούτε μια απλή τακτοποίησή τους βάσει ενός «λεξικού» κι ενός «συντακτικού». Είναι μια πρακτική συνυφασμένη με τη σύλληψη και διάπλαση Νοήματος. Και η σύλληψη και διάπλαση Νοήματος προϋποθέτει εμπλοκή προσώπων σε μεταξύ τους σχέσεις υπόσχεσης, δέσμευσης, υποχρέωσης.

Αυτό η ΑΙ δεν μπορεί να το κάνει. Δεν δύναται, που λέμε. Γι' αυτό μπορεί να σου πει μια ανοησία και μετά, εντελώς χαλαρά και σαν να μη συνέβη τίποτα, να σου πει «συγγνώμη λάθος έκανα» (όπως σε αυτό το κόμικ με το δηλητηριώδες μανιτάρι). Διότι, με αυτό το «συγγνώμη» ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΣΑΝ η ΑΙ να μετέχει στο ανθρώπινο παιχνίδι της δέσμευσης απέναντι στον συνομιλητή, ΑΛΛΑ στην πραγματικότητα ουδόλως δεσμεύεται, όπως συμβαίνει με έναν άνθρωπο, που αν πει μια χοντράδα μετά π.χ. αισχύνεται (καθότι λέω κάτι σοβαρό και το εννοώ = αναλαμβάνω την ευθύνη του και δεσμεύομαι σε αυτήν) και προσπαθεί να κάνει στην πράξη διορθωτικές κινήσεις … δηλαδή όλα όσα σημαίνει πραγματικά το «εμπλέκομαι σε υποσχέσεις, δεσμεύσεις, υποχρεώσεις», ήτοι στην ανθρώπινη κοινωνία.

Κάτι ακόμα. Εμπλοκή προσώπων σε σχέσεις υπόσχεσης, δέσμευσης, υποχρέωσης κ.λπ. σημαίνει ταυτόχρονα μια κανονιστική δραστηριότητα ΘΕΣΜΙΣΗΣ (η οποία μάλιστα υφίσταται πριν από εμάς). Όπου κανονιστική δραστηριότητα και θέσμιση δεν σημαίνουν «πάγωμα» της ανθρώπινης ρευστότητας, όπως το θεωρεί ο Ρομαντισμός, αλλά αντίθετα σημαίνουν τη συνθήκη μέσω της οποίας αναδεικνύεται και εκλεπτύνεται αυτή η ρευστότητα.

Παράδειγμα, η σχέση ανάμεσα στο «βαράω μια μπάλα κι όπου πάει» και στο «παίζω ποδόσφαιρο». Η ρομαντική άποψη θα έλεγε ότι η ελευθερία βρίσκεται αποκλειστικά στην αδέσμευτη ρευστότητα, δηλαδή στο «βαράω μια μπάλα κι όπου πάει» ― και ότι το «παίζω ποδόσφαιρο» αναιρεί αυτή την ελευθερία, διότι «παγώνει» τη ρευστότητα της κίνησης επειδή την θεσμοθετεί, δηλαδή της βάζει κανόνες. Η αλήθεια όμως είναι πολύ διαφορετική!

Το ποδόσφαιρο, με τους κανόνες του πάνω στο κλώτσημα της μπάλας, στην πραγματικότητα δεν το «παγώνει» αλλά το εξασκεί και το εκλεπτύνει: άλλο είναι να βαράς τη μπάλα κι όπου πάει και άλλο να προσπαθήσεις να την βαρέσεις έτσι ώστε να περάσει πάνω από το τείχος και να πάει στο γάμα του τέρματος. Προσοχή όμως, για να μην παρεξηγηθώ: είναι άλλο, όχι με την έννοια είναι ανοησία και χάσιμο χρόνο το να βαράς τη μπάλα κι όπου πάει, καθόλου! Είναι άλλο με την έννοια ότι το να βαρέσεις τη μπάλα ώστε να περάσει το τείχος και να πάει στο γάμα απαιτεί δεξιοτεχνία, συγκέντρωση, επιστράτευση ειδικότερων δεξιοτήτων, εξάσκηση, κ.λπ., συν ότι σε εντάσσει μέσα σε ένα ομαδικό παιχνίδι, που κάνει το πράγμα ακόμα πιο ενδιαφέρον.

Ναι, πιο ενδιαφέρον, όχι πιο καταπιεστικό! Γιατί;

Σκεφτείτε 11 ανθρώπους σε μια αλάνα να βαράει Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ μια μπάλα κι όπου πάει. Και σκεφτείτε τους να έρχονται σε ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ μεταξύ τους, να το κουβεντιάσουν, να σκεφτούν ο καθένας πάνω στο τι κάνει ο ίδιος και τι ο άλλος, και μέσα από όλον αυτόν τον τζερζτελέ να καταστρώνουν κάποιους τρόπους ώστε να παίξουν ΜΑΖΙ και ώστε να κάνουν το κοινό παιχνίδι ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΟ για τον καθένα και για όλους και για τους απέξω από αυτό. Μιλάμε για άλλη διάσταση κανονικά!

Λοιπόν, ΟΛΟ αυτό είναι η ανθρώπινη νοημοσύνη! ΟΛΗ αυτή η εμπλοκή και η πολυεπίπεδη δημιουργικότητα, που ασφαλώς δεν περιορίζεται, δεν αρκείται ούτε εξαντλείται στην παροχή και στο συνδυασμό πληροφοριών, ούτε καν στη σύνταξη φράσεων βάσει μια τυπικά ορθής παράθεσης στατιστικά προβλεπόμενων λέξεων και συμβόλων, όπως κάνει η ΑΙ.

Άρα η διαφορά μεταξύ της ανθρώπινης και της τεχνητής νοημοσύνης είναι ριζική στην ίδια τη δομή τους.

Δύναμη και Δικαιοσύνη

 

«Δυνατά δε οι προύχοντες πράσσουσι και οι ασθενείς ξυγχωρούσιν»  

«Οι  ισχυροί επιβάλλουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύνατοι υποχωρούν όσο τους το επιβάλλει η αδυναμία τους.»

 

Αυτό είναι ένα απόσπασμα του Θουκυδίδη, που συχνά το επικαλούνται για να διατυπώσουν ένα «ρεαλιστικό» επιχείρημα σχετικά με το πώς, στον κόσμο των διεθνών σχέσεων, το δίκαιο ταυτίζεται με την ισχύ. Ωστόσο, το νόημα του συγκεκριμένου αποσπάσματος δεν είναι καθόλου αυτό. Ο σκοπός του Θουκυδίδη ήταν να καταδείξει ότι, εκείνοι που εκστόμισαν αυτά τα λόγια, τελικά έπεσαν.

Η φράση προέρχεται από τον Διάλογο Αθηναίων και Μηλίων [5, 89] στις Ιστορίες του Πελοποννησιακού πολέμου, όπου οι Αθηναίοι δικαιολογούν το τελεσίγραφό τους προς τη ουδέτερη Μήλο, υποστηρίζοντας ότι η ισχύς —και όχι η δικαιοσύνη— είναι εκείνη που καθορίζει την έκβαση των πραγμάτων. Αυτό συχνά εκλαμβάνεται ως μια ευθεία επιβεβαίωση του ρεαλισμού και της ιδέας ότι, στις διεθνείς σχέσεις, η δύναμη αποτελεί τον μοναδικό αληθινά καθοριστικό παράγοντα της δράσης.

Ωστόσο, ο Θουκυδίδης δεν παρουσιάζει αυτή τη θέση σαν μια διαχρονική αλήθεια. Αντίθετα, μας την παραδίδει ως έκφραση της ύβρεως των Αθηναίων στο απόγειο της ισχύος τους. Ο Διάλογος Αθηναίων και Μηλίων λειτουργεί ως λογοτεχνική κατασκευή που αναδεικνύει την ηθική και στρατηγική αποτυχία των Αθηναίων, οι οποίοι, παρά την αμείλικτη λογική τους, οδηγούνται τελικά σε μια καταστροφική ήττα στον πόλεμο. Η ίδια η δύναμη, που πίστευαν ότι τους εξασφαλίζει ατιμωρησία, τούς ωθεί σε υπέρβαση των ορίων — ιδίως με τη Σικελική Εκστρατεία — και έτσι επιταχύνει την πτώση τους.

 

Από το πολύ αξιόλογο άρθρο του Γουόργουικ Πάουελ, «Reclaiming Thucydides in the name of statecraft»

Η Αόρατη Γραφή της Αγοράς: Αυτορύθμιση, Θάνατος του Συγγραφέα και η Γέννηση του Αναρχοφιλελευθερισμού

 

Στις απαρχές της μεταπολεμικής σκέψης, δύο διαφορετικές διαδρομές φαίνεται να συγκλίνουν σε ένα κοινό σημείο εξαφάνισης. Στο οικονομικό πεδίο, η Σχολή του Σικάγο (Milton Friedman, γ.1912) προτείνει μια αγορά ικανή να οργανώνει τον εαυτό της μέσω της κυκλοφορίας της πληροφορίας, στο πεδίο της γραφής, ο Ρολάν Μπαρτ (γ.1915) αποσύρει τον συγγραφέα από το κέντρο του κειμένου, αφήνοντας τη γλώσσα να λειτουργεί ως αυτόνομο σύστημα.

Η σύμπτωση, δίχως να διεκδικεί ενότητα προθέσεων, φωτίζει μια παράξενη συνάφεια. Η τιμή και το νόημα εμφανίζονται ως αποτελέσματα διεργασιών που δεν ανήκουν σε συγκεκριμένο φορέα. Η αγορά κινείται, το κείμενο σημαίνει. Η πρόθεση αποσύρεται.
Από αυτή τη διπλή απομάκρυνση αναδύεται ένα περιβάλλον όπου η ευθύνη γίνεται δυσδιάκριτη. Στην οικονομία, οι κρίσεις εκδηλώνονται χωρίς εμφανή δημιουργό. Στη γραφή, το νόημα κυκλοφορεί χωρίς εγγυητή. Το υποκείμενο παραμένει παρόν, συμμετέχοντας, επιθυμώντας, ερμηνεύοντας, ως κόμβος σε ένα δίκτυο που προχωρά ανεξάρτητα από αυτό.

Η αόρατη χείρ της αγοράς και ο νεκρός συγγραφέας συναντιούνται σε αυτή τη μετατόπιση: η ρύθμιση συνεχίζεται, η πηγή εξαφανίζεται. Το αποτέλεσμα θυμίζει έναν χώρο όπου όλα συμβαίνουν με ομαλότητα, κανείς δεν φαίνεται να αποφασίζει και όλα συνεχίζουν να αποφασίζονται.

Σε αυτό το πλαίσιο, διαγράφεται η μορφή ενός αναρχοφιλελευθερισμού που δεν χρειάζεται να διακηρυχθεί. Η απουσία κεντρικής αρχής συνυπάρχει με μια διάχυτη τάξη. Το σύστημα λειτουργεί χωρίς να δηλώνεται ως σύστημα. Η γραφή παράγεται χωρίς συγγραφέα. Η αγορά ισορροπεί χωρίς σχεδιαστή. Η ευθύνη κυκλοφορεί όπως το νόημα και η αξία: διασκορπισμένη, διαθέσιμη προς χρήση.
Κάπου εδώ, η ελευθερία αποκτά μια ιδιόμορφη υφή. Υπάρχει ως αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που δεν ζητά εξηγήσεις. Η ανάγνωση γίνεται συμμετοχή σε ένα ήδη διαμορφωμένο πεδίο. Μετασχηματίζεται σταδιακά σε χρήση, υιοθετώντας λογικές εμπλοκής που θυμίζουν περισσότερο παιχνίδι παρά ερμηνεία.

Η ειρωνεία εμφανίζεται αργά. Όσο λιγότερο εντοπίζεται η πηγή, τόσο πιο αποτελεσματική γίνεται η λειτουργία. Όσο περισσότερο αποσύρεται η αυθεντία, τόσο πιο σταθερή φαίνεται η τάξη. Το κείμενο γράφεται, η αγορά κινείται, και το υποκείμενο συνεχίζει να συμμετέχει αφήνοντας σταδιακά τη θέση του σε κάτι που λειτουργεί καλύτερα.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο να βρίσκεται σε μια μορφή ανακούφισης. Η απουσία κέντρου απαλλάσσει από το βάρος της απόφασης. Η διάχυση της ευθύνης επιτρέπει συμμετοχή χωρίς λογοδοσία. Η ερμηνεία και η συναλλαγή αποκτούν κοινό χαρακτήρα: λειτουργούν, αποδίδουν, προχωρούν.

Μέσα σε αυτή την ήσυχη οργάνωση, η εποχή μοιάζει να έχει λύσει ένα παλιό πρόβλημα: πώς συνεχίζουν όλα να λειτουργούν, χωρίς να απαντάται το ερώτημα της ευθύνης.
Από αυτή τη θέση, η επίκληση του πολιτικού αποκτά παράξενο χαρακτήρα, ενώ η επιμονή σε αποφάσεις και αξιολογήσεις στιγματίζεται ως αφέλεια ή ιδεολογική ακαμψία.

Το αποτέλεσμα διαμορφώνει έναν λόγο που διακηρύσσει την απουσία κέντρου και ταυτόχρονα εγκαθιδρύει μια σιωπηρή αυθεντία για το τι επιτρέπεται να θεωρείται «κριτικό». Η κατηγορία του “απολιτικού” λειτουργεί ως εργαλείο: μετατοπίζει την ευθύνη σε ένα πεδίο όπου η λογοδοσία χάνει σταδιακά το νόημά της.

#deathoftheauthor, #RolandBarthes, #ChicagoSchool, #selfregulation, #authorship, #responsibility, #anarcholiberalism, #distributedresponsibility, #readingasuse, #platformlogic, #engagement #game mechanics

η φωτογραφία είναι του Peter Moore
από την έκθεση Claes Oldenburg & Peter Moore — New York Streets & Signs
Paula Cooper gallery, 17 Απριλίου – 14 Ιουνίου 2025

πηγη: https://www.patreon.com/posts/e-aorate-graphe-154027742?utm_medium=clipboard_copy&utm_source=copyLink&utm_campaign=postshare_creator&utm_content=join_link

Τεχνολογία: μας υπηρετεί ή την υπηρετούμε;

 

Ανέβηκε στους διαδικτυακούς ουρανούς η (μικρής διάρκειας! 😂) ομιλία που είχε κάνει ο αξιότιμος κύριος Χολοσκάει τον Δεκέμβριο. Με τη βοήθεια συγκεκριμένων και απτών παραδειγμάτων θίγονται ζητήματα όπως:

•  η παγίδευση στην παρωχημένη ιδέα ότι η σημερινή τεχνολογία παραμένει ένα εργαλείο στα χέρια και στη βούληση του ανθρώπου, 
• η διάκριση μεταξύ τεχνολογίας και Τεχνικής, 
• η ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε ότι η Τεχνική έχει καταστεί το περιβάλλον μέσα στο οποίο έχουμε ενταχθεί και δεν είναι πια κάτι εξωτερικό από εμάς, όπως ήταν κάποτε τα εργαλεία,
• οι βασικές αρχές (τυποποίηση και πειραματική επαλήθευση) βάσει των οποίων κινείται η Τεχνική και την διακρίνουν από άλλες ανθρώπινες δράσεις,
• η συνεπαγόμενη αποπροσωποποίηση των δράσεων,
• η αντιστροφή, μέσα σε αυτή την κίνηση, των μέσων και των σκοπών,
• η συνεπαγόμενη απώλεια της ελευθερίας μας να αποφασίζουμε εμείς οι ίδιοι και η απώλεια του νοήματος,
• η ανάδυση μιας νέας άρχουσας τάξης με την μετατροπή των τεχνικών σε τεχνοκράτες, 
• κ.α. 

CLIFFHANGER 1843

 

ꟷ Γενική θέση, κύριος, για να πετύχει κανείς την σήμερον ημέρα πρέπει να γράψει μια επιφυλλίδα για όλη την οικογένεια, αν μου επιτρέπετε. (…) Πάρτε για παράδειγμα μια δυστυχισμένη και κυνηγημένη νέα. Βάζετε κι έναν αιμοβόρο και βίαιο τύραννο, έναν ευαίσθητο κι ενάρετο υπηρέτη, κι έναν πονηρό και κακόβουλο μυστικοσύμβουλο. Μόλις έχετε στα χέρια σας αυτά τα πρόσωπα, τ’ ανακατεύετε καλά σε έξι, οκτώ ή δέκα επιφυλλίδες και τα σερβίρετε ζεστά. Α, θα πρέπει να μ’ έχετε γοητέψει, κύριος, για να σας αποκαλύπτω έτσι τα μυστικά του επαγγέλματος.

ꟷ Χίλια ευχαριστώ.

ꟷ Ο σωστός επιφυλλιδογράφος όμως, φαίνεται στο πώς σταματάει κάθε συνέχεια. Πρέπει κάθε τεύχος να πέφτει στη σωστή ώρα, να δένει, πώς να το πω;, μ’ έναν ομφάλιο λώρο με το επόμενο, να εμπνέει, να ξυπνά την επιθυμία, την ανυπομονησία για τη συνέχεια. Δείτε ας πούμε ετούτην εδώ: «Αφού η καμαριέρα της τής έβγαλε τα κοσμήματα, η Ετελζίντ βυθίστηκε για λίγο σ’ έναν καθρέφτη. Αναθυμόταν τα λόγια που ξέφυγαν απ’ τον Αλφρέντ στο άλσος. (…) Ξαφνικά, το φως των κεριών άρχισε να τρεμοσβήνει χωρίς να μπορεί να καταλάβει γιατί. Εξουθενωμένη, η Ετελζίντ έπεσε στο κρεβάτι και προσπάθησε να βρει προστασία πίσω απ’ τις κουρτίνες του. Τι ΤΡΟΜΟΣ όμως μόλις είδε να βγαίνει μέσ’ από τον τοίχο απέναντι ένα μελανιασμένο χέρι, που κρατούσε από τα μαλλιά ένα ματωμένο κεφάλι! ΠΟΙΟ ΗΤΑΝ ΑΥΤΟ ΤΟ ΧΕΡΙ; … (η συνέχεια στο επόμενο)».

ꟷΙδού κύριος, είπε ο αρχισυντάκτης, τι εννοώ όταν λέω πώς πρέπει να τελειώνει μια επιφυλλίδα. Αυτή είναι η σωστή δουλειά και πάρτε την σαν πρότυπο. Μ’ αυτό τον τρόπο μπορείτε να γράψετε ογδοντατέσσερεις τόμους σε σαρανταπέντε συνέχειες και πεντακόσιες επιφυλλίδες, που το κοινό θα καταβροχθίσει.

 

Από το μυθιστόρημα του Λουί Ρεϊμπώ, «Ο Ζερόμ Πατυρό σε αναζήτηση μιας κοινωνικής θέσης» (1843). Βλ. στο βιβλίο Ραούλ Βανεγκέμ – Φρανσουά Καραντέκ, «Δυο μελέτες για τον Λοτρεαμόν» (μετάφραση Γ.Δ. Ιωαννίδης, εκδόσεις Ύψιλον/βιβλία, 1985).