Ο Άλαν Τιούρινγκ στο Κινέζικο Δωμάτιο

John Searle
(1932 -  )

«Το βασικό σφάλμα [του συμπεριφορισμού] είναι ότι στη θέση του νου μελετούν κάτι άλλο, που το λένε ‘‘συμπεριφορά’’. Πιστεύω βέβαια, ότι ο συμπεριφορισμός στην ψυχολογία έχει πεθάνει για τα καλά, όμως η επιρροή του εξακολουθεί να επιβιώνει με άλλες μορφές, όπως για παράδειγμα σε κάποιες συζητήσεις περί της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και στη λεγόμενη δοκιμασία του Τιούρινγκ. (...)

Ο Άλαν Τιούρινγκ, ιδιοφυΐα και ένας από τους θεμελιωτές της επιστήμης των ηλεκτρονικών υπολογιστών όπως την ξέρουμε σήμερα, επινόησε μια, ας πούμε, ‘‘δοκιμασία’’, που είναι αρκετά πολύπλοκη αλλά με απλά λόγια λέει πως, αν θέλουμε να μάθουμε αν ένα σύστημα όντως διαθέτει νόηση (αν π.χ.  καταλαβαίνει πράγματι τα κινέζικα), αρκεί να δούμε πώς συμπεριφέρεται και να ρωτήσουμε: ‘‘Μπορεί να ξεγελάσει έναν ειδήμονα;’’. Αν μπορεί να τον ξεγελάσει και να τον κάνει να πιστέψει ότι καταλαβαίνει τα κινέζικα, τότε μπορούμε να πούμε ότι το σύστημα αυτό γνωρίζει πράγματι κινέζικα. Αυτό ήταν το λεγόμενο ‘‘τεστ Τιούρινγκ’’, το οποίο χρησιμοποίησαν όσοι ασχολούνται με την ΤΝ. […]

[Χοντρικά: Βάζουμε σε ένα δωμάτιο έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και σε ένα άλλο δωμάτιο έναν άνθρωπο Α εφοδιασμένο με ένα τερματικό. Στη συνέχεια βάζουμε σε ένα τρίτο δωμάτιο έναν άλλο άνθρωπο Β, ο οποίος, χωρίς να γνωρίζει με ποιους είναι συνδεδεμένος, κάνει μια σειρά ερωτήσεων μέσω τερματικού στον υπολογιστή και στον άνθρωπο Α. Αν ο άνθρωπος Β, από τις απαντήσεις που θα λάβει από τις δυο πλευρές, δεν καταλάβει ότι ο υπολογιστής είναι υπολογιστής και τον περάσει για άνθρωπο, τότε αυτό σημαίνει πως ο υπολογιστής σκέφτεται όπως ένας άνθρωπος. - σημ. HS]

Το θέμα είναι: Αρκεί η συμπεριφορά για να πούμε ότι υπάρχει νόηση; Αρκεί η συμπεριφορά για να πούμε ότι υπάρχει συνείδηση; Προφανώς όχι.

Για να το καταδείξω, σκάρωσα ένα αντεπιχείρημα για όσους πιστεύουν πως ένα κομπιούτερ διαθέτει νόηση επειδή τρέχει ένα πρόγραμμα που μιμείται την ανθρώπινη νόηση. Λοιπόν κοιτάξτε. Φανταστείτε ότι το κομπιούτερ είμαι εγώ και ας πάρουμε μια γλώσσα που μου είναι εντελώς άγνωστη, λ.χ. τα κινέζικα. Φανταστείτε τώρα ότι κάποιος μού φτιάχνει ένα πρόγραμμα ανάγνωσης των κινέζικων ιδεογραμμάτων έτσι ώστε, όταν το τρέχω, κάθε φορά που θα μου δίνουν ένα κινέζικο ιδεόγραμμα, θα μπορώ να δίνω τη σωστή απάντηση, να το ‘‘μεταφράζω’’.

Ας πούμε λοιπόν ότι εγώ είμαι αυτό το κομπιούτερ και με κλειδώνουν σε ένα δωμάτιο με ένα πακέτο από κινέζικα ιδεογράμματα και με το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Τα ιδεογράμματα μού έρχονται με τη μορφή ερωτήσεων και εγώ απαντώ τρέχοντας το πρόγραμμα. Οι απαντήσεις μου θα είναι λοιπόν μια χαρά, σωστές. Οπότε θα δοθεί η εντύπωση ότι αυτός που απαντάει, εγώ δηλαδή, γνωρίζει κινέζικα και έτσι θα περάσω τη ‘‘δοκιμασία Τιούρινγκ’’.

Αλλά αυτό σημαίνει τάχα ότι πράγματι ξέρω κινέζικα; Όχι βέβαια. Ούτε τα ξέρω, ούτε και υπάρχει θέμα σε αυτή την ιστορία να τα ξέρω, διότι το όλο πράγμα παίζεται στα σύμβολα. Μου έρχεται το σύμβολο Χ και απαντάω ‘‘μεταφράζοντάς’’ το με το σύμβολο Ψ. Αυτό είναι όλο κι όλο αυτό που κάνουν τα κομπιούτερ. Και εδώ βρίσκεται η ομορφιά τους. Τα κομπιούτερ είναι υπέροχα διότιείναι μηχανές που χειρίζονται σύμβολα. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουν τίποτα απολύτως. Δεν χρειάζεται να ξέρουν ποιο είναι το νόημα όλων αυτών των λέξεων, ούτε τι σημαίνουν αυτά τα σύμβολα.

Το βασικό σημείο στο επιχείρημά μου, στην ανασκευή της ‘‘δοκιμασίας Τιούρινγκ’’ με το Κινέζικο Δωμάτιο, είναι το εξής: ακριβώς επειδή το πρόγραμμα είναι μια διεργασία χειρισμού συμβόλων και το hardware μια συσκευή χειρισμού συμβόλων, το όλο πράγμα παίζεται στην ερμηνεία τυπικών συμβόλων. Τα προγράμματα είναι ‘‘συντακτικά’’. Έχουν να κάνουν με τυπικές δομές, με τη μορφή των συμβόλων και με τους τυπικούς κανόνες της διάρθρωσής τους.

Απεναντίας, η ανθρώπινη νόηση είναι κάτι πολύ περισσότερο από ‘‘συντακτικό’’ και από τυπικά σύμβολα. Αυτό που παίζει στην ανθρώπινη νόηση, είναι η κατανόηση του τι σημαίνουν τα σύμβολα. Επομένως, η διαφορά ανάμεσα στο ‘‘περνάει τη δοκιμασία Τιούρινγκ επειδή τα καταφέρνει με το συντακτικό’’ και στην πραγματική κατανόηση των πραγμάτων, είναι η διαφορά ανάμεσα στα τυπικά σύμβολα και στο νόημά τους, στη σημασία των συμβόλων. (...)

Σήμερα, όσοι ασχολούνται με το πεδίο των γνωσιακών [cognitive] επιστημών, δηλώνουν ότι ο ανθρώπινος νους είναι ένα κομπιούτερ. Οπότε, λένε, αν καταφέρουμε να εφαρμόσουμε τα κατάλληλα διαγράμματα επεξεργασίας πληροφοριών, θα καταλάβουμε πώς δουλεύει ο ανθρώπινος νους. Τους αρέσει μάλιστα να λένε ότι ο νους είναι για τον εγκέφαλο ό,τι είναι το πρόγραμμα για το hardware. Ο νους δηλαδή είναι ένα πρόγραμμα και αν ένα σύστημα καταφέρει να τρέξει το σωστό πρόγραμμα, τότε θα έχει νόηση ακριβώς σαν τη δική μας. 

Φυσικά αυτό είναι λάθος και μπορούμε πολύ εύκολα να το αποδείξουμε με τέσσερεις λέξεις: το συντακτικό δεν είναι σημασία. (...)»

Τζον Σερλ, Νους, εγκέφαλος και επιστήμη,

συζήτηση με τον Τζέφρεϊ Μίσλοβ στην εκπομπή Thinking Allowed

Σημ. HS. Είχαμε ξαναμιλήσει για το θέμα εδώ. Και θα επανέλθουμε, γιατί σχετίζεται στενά με όσα μας απασχολούν κι εδώ και στις εκπομπές μας. Η θέση του Σερλ δεν εξαντλεί ασφαλώς το ζήτημα και υπάρχει χώρος για μια παραπέρα επεξεργασία της, ωστόσο αποτελεί ένα εξαιρετικό εναρκτήριο λάκτισμα (κοινώς: σέντρα) στο ζήτημα. Επιβάλλεται η επίσκεψη στις σχετικές αναρτήσεις μας, που δίνουν το λόγο στον Π.Μ.Σ. Χάκερ και τον Βενσάν Ντεκόμπ.