 |
| Βενσάν Ντεκόμπ |
Για τον ρεαλιστή, η ανάγνωση της πρωινής εφημερίδας είναι ένα είδος πρωινής προσευχής. ― Χέγκελ, Αποφθέγματα της περιόδου της Ιένα, αρ. 31
«Η φράση αυτή παρουσιάζεται συχνά ως μια εικόνα της μεταστροφής
των ενδιαφερόντων κατά τους νεώτερους χρόνους. Το βλέμμα στρέφεται από το αόρατο
υπερπέραν στην καθημερινή επικαιρότητα. Κανένας σώφρων άνθρωπος δεν θα ξεκινούσε,
ούτε χτες ούτε και σήμερα, ν’ αντιμετωπίσει τις καθημερινές υποθέσεις του χωρίς
να έχει επαρκώς προετοιμαστεί μέσα από μια πνευματική άσκηση. Για να ξεκινήσει καλά
η μέρα, είναι σημαντικό ν’ αφιερώσει κανείς λίγη ώρα στο να σκεφτεί προσεκτικά τι
έχει την πιο αποφασιστική σημασία. Ο μοντέρνος άνθρωπος το κάνει αυτό διαβάζοντας
τον πρωινό Τύπο. (…)
Αυτό το απόφθεγμα του Χέγκελ θέλει να πει ότι, η πείνα των μεγάλων καταναλωτών του Τύπου μαρτυρά μια πνευματική στάση. Κάθε πρωί ο επιχειρηματίας, ο βουλευτής, ο ανώτερος υπάλληλος και πάνω απ’ όλους ο αρχισυντάκτης πρέπει να προετοιμαστούν για την ημέρα που ανέτειλε, να προσανατολιστούν σύμφωνα με το θέμα της ημέρας. Έτσι, ο δυναμικός, κατακτητικός και άπληστος για πληροφορίες άνθρωπος, ο πεπειραμένος αναλυτής της εκάστοτε πραγματικότητας, αυτός ο άνθρωπος του επιχειρείν, δεν διαφέρει όσο νομίζουμε από τον στοχαστή, τον κληρικό, τον φιλόσοφο άνθρωπο που καταπιάνεται με ανεπίκαιρες μελέτες. Και οι δυο έχουν κοινό το ότι ξεκινούν τη μέρα τους με μια πνευματική άσκηση. Αν αυτή η άσκηση είναι “ιδεαλιστική”, την ονομάζουμε πρωινή δέηση. Αν είναι “ρεαλιστική”, την λέμε ανάγνωση της εφημερίδας. Και στις δυο περιπτώσεις, το ζητούμενο είναι να προετοιμαστεί κανείς για να ζήσει τις επόμενες ώρες με τη διάθεση που επιβάλλει αυτό που αποφασίζει σε τελική ανάλυση για τα πάντα, είτε αυτό είναι η Θεία Πρόνοια, είτε το Συμβάν.
Η ανάγνωση της πρωινής εφημερίδας ως πνευματική άσκηση δεν πρέπει να συγχέεται με την ανάγνωση που γίνεται για ψυχαγωγία. Αυτή η δεύτερη είναι ένας τρόπος να είναι κανείς πάντοτε ενήμερος, να τον ενδιαφέρει τι συμβαίνει, αλλά από απόσταση και προς στιγμήν, χωρίς καμιά συνέπεια πέρα από μια στιγμιαία έκλυση ανθρώπινων συναισθημάτων, συμπάθειας ή αποστροφής, ανάλογα με την περίπτωση. Έτσι η κυρία Βερντουρέν λέει “Ω! τι φρίκη!” διαβάζοντας την είδηση για το ναυάγιο του Λουζιτάνια. Όμως, μας λέει ο Προυστ, αυτό δεν την εμποδίζει να συνεχίσει να βουτά στον καφέ της το δυσεύρετο τότε κρουασάν της, η γεύση του οποίου υπερνικά τη φρίκη της επικαιρότητας σε τέτοιο βαθμό ώστε “το ύφος που απλώνεται στο πρόσωπό της είναι μάλλον το ύφος μιας γλυκιάς απόλαυσης”.
Ο άνθρωπος της ρεαλιστικής πρωινής προσευχής είναι ένα μοντέρνο άτομο διότι δεν στέκεται σαν απλός παρατηρητής καταμεσής των συμβάντων όπως τα βρίσκει γύρω του, αλλά τα έχει κατά πρώτο λόγο ταξινομήσει μέσα στη σκέψη του κάτω από το τίτλο “επικαιρότητα”. Η εφημερίδα φιλοδοξεί να αναφέρει ό,τι αξιοσημείωτο έχει συμβεί από χτες μέχρι σήμερα. Καταδεικνύει αρκετά καλά την ιδέα ότι υπάρχει, ανά πάσα στιγμή, μια συγκεκριμένη κατάσταση του κόσμου και ότι αυτή συνίσταται στην κατάσταση του χτεσινού κόσμου όπως αυτή τροποποιήθηκε από διάφορα γεγονότα και ενέργειες που συνέβησαν στο μεταξύ. Ο αναγνώστης της εφημερίδας, είτε είναι σοβαρός είτε επιδερμικός, ταυτίζει την επικαιρότητα με τα γεγονότα που ελκύουν την προσοχή του κοινού.
Όμως, για να αξιολογηθούν τα επίκαιρα συμβάντα κατ’ αυτό τον τρόπο, πρέπει να κρατηθούν σε απόσταση. Η βουή του κόσμου παρουσιάζεται καταρχάς ως κείμενο. Και για να διαβάσει κανείς ευχάριστα αυτό το κείμενο, χρειάζεται να είναι έστω και πρόσκαιρα προστατευμένος. Οπότε κάθε αναγνώστης, ακόμα και ο πιο φανατικά ρεαλιστής, διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει σαν την αναίσθητη κυρία Βερντουρέν. Διότι η ώρα που διαβάζει κανείς την εφημερίδα είναι, εξ ορισμού, μακριά από την παγκόσμια αναταραχή. Πρέπει, για την ώρα αυτή, οι κραυγές να σωπάσουν, εκείνοι που έχουν αιτήματα πρέπει να σταματήσουν να διεκδικούν, οι έκτακτες ανάγκες πρέπει να ανασταλούν, να μην κινείται τίποτα. Όλα αυτά που παρουσιάζει ως “νέα” η εφημερίδα, θα δυσχέραιναν σοβαρά την ανάγνωση αν συνέβαιναν πάρα πολύ κοντά μας.
Κατά παράδοξο τρόπο, το να ενημερωθούμε για τα νέα προϋποθέτει να μην συμβαίνει τίποτα το νέο κοντά μας. Η προσοχή μας δεν μπορεί να εστιάσει στα νέα όπως εστιάζει σε μια καθημερινή ανάγνωση αν είμαστε εμείς οι ίδιοι κομμάτι των συμβάντων, που αύριο θα είναι στις ειδήσεις σε όλο τον κόσμο. Γι’ αυτό το λόγο ο πίνακας με την κυρία Βερντουρέν να κρατάει με το ένα χέρι την εφημερίδα της, επειδή το άλλο πρέπει να είναι ελεύθερο για να βουτάει τα κρουασάν της στον καφέ, αποτελεί το απαραίτητο συμπλήρωμα προκειμένου να διορθωθεί το απόφθεγμα του Χέγκελ. (…)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου