Περί Θεού, Φύσης και Ελευθερίας

Πάμε σιγά-σιγά. Καταρχάς, κάθε προσπάθεια να αποδειχτεί ή ύπαρξη ή η ανυπαρξία του Θεού είναι άνευ νοήματος και ουσιαστικά αδύνατη. Δεν θα μπλεχτούμε με κάτι τέτοιο. Απεναντίας νόημα έχει, και είναι δυνατή − και πολύ ενδιαφέρουσα! −, κάθε προσπάθεια να διερευνηθεί με φιλόσοφη διάθεση τι συνεπάγονται λογικά οι διάφορες θέσεις πάνω σε αυτό το ζήτημα. Εννοώ, εδώ, τι συνεπάγονται για τη θεμελίωση της ελευθερίας του ανθρώπου, που νομίζω πως είναι κάτι που δεν ενδιαφέρει απλώς τους φιλόσοφους και τους θεολόγους.

Α.

Αν δεν υπάρχει Θεός, τότε ως οντολογικό θεμέλιο υπάρχει μόνο ο κόσμος, το φυσικό σύμπαν, η Φύση με δυο λόγια, δηλαδή ένα κλειστό σύστημα που διέπεται από φυσικούς νόμους (έστω κι αν αυτό το σύμπαν φουσκώνει ή ξεφουσκώνει, έστω κι αν περιλαμβάνει διάφορα υποσύμπαντα που επίσης διέπονται από αυστηρούς φυσικούς νόμους). 

Σε αυτή την περίπτωση δεν μπορεί να υπάρχει, οντολογικά, ελευθερία και ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι ελεύθερος παρά εντός εισαγωγικών, δηλαδή με την κλασική έννοια του «ελευθερία είναι η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας». Το μόνο που μας απομένει είναι να συνειδητοποιούμε την αναγκαιότητα και πάντοτε να προσαρμοζόμαστε σε αυτήν. Μιλάμε για οντολογικό «κομφορμισμό». Τελεία.


Β.

Αν όμως υπάρχει Θεός − εννοείται, εφόσον μιλάμε πάντα περί οντολογικού θεμελίου, Θεός ως «κάποιος άλλος» εκτός Φύσης, κόσμου, φυσικού σύμπαντος και προφανώς δημιουργός τους και θεμέλιό τους (άρα και δικός μας δημιουργός εφόσον είμαστε όντα φυσικά) −, τότε έχουμε τις εξής πιθανότητες:

1. 
Αυτός ο Θεός-δημιουργός να είναι κάτι σαν μηχανικός ή ωρολογοποιός (ο ΜΑΤΣ που λένε οι Τέκτονες), δηλαδή να έφτιαξε τη φύση, να την κούρδισε και να την άφησε στην τύχη της. Σε αυτή την περίπτωση ουσιαστικά και ριζικά ξαναγυρνάμε στο Α. Διότι είμαστε κομμάτια (ή γρανάζια) ενός μηχανισμού που τραβάει το δρόμο του, και το μόνο που μας απομένει είναι να καταλάβουμε τους νόμους του μηχανισμού αυτού (π.χ. ζήτω οι φυσικές επιστήμες) ώστε να προσαρμοστούμε σε αυτούς για να τη βγάλουμε όσο γίνεται καθαρή. Μπορούμε, βέβαια, χάρη σε αυτή την κατανόηση και γνώση, να κατασκευάσουμε απίθανα μηχανικά υποσυστήματα (τα τεχνολογικά μας «θαύματα»), αλλά οντολογικά ελεύθεροι δεν είμαστε.

2. 
Να μην παράτησε το δημιούργημά του στην τύχη του, αλλά να εμπλέκεται διαρκώς με αυτό. Ως τι; Μια περίπτωση είναι να εμπλέκεται ως κάτι σαν πατέρας-αφέντης, ή σαν τροχονόμος. Τότε, αυτό που μας απομένει είναι να υπακούσουμε (αντί των αυστηρών φυσικών νόμων του Α) στους αυστηρούς νόμους του θεϊκού τροχονόμου, να έχουμε να μάτια μας δεκατέσσερα με τον υπερκόσμιο Κ.Ο.Κ., με κίνδυνο να φάμε από χοντρό πρόστιμο έως φυλάκιση για κάθε παράβαση. 

 

Άρα, ούτε αυτή την περίπτωση του Θεού-τροχονόμου είμαστε ελεύθεροι, έστω κι αν είμαστε − όσο κι αν ακουστεί παράξενο − περισσότερο ελεύθεροι από ό,τι αν ισχύει το Α ή το Β1. Περισσότερο ελεύθεροι, με την έννοια ότι τώρα τους αυστηρούς νόμους δεν τους επιβάλλει ένας απρόσωπος μηχανισμός, αλλά ένα αυστηρό Πρόσωπο ... κάτι που αφήνει μια χαραμάδα ελπίδας: π.χ. ότι μπορεί, ίσως, κάπως, να το παρακαλέσεις ή να το καλοπιάσεις και να σε αφήσει να κάνεις και καμιά ζαβολιά (ενώ εξιλέωση μηχανισμού δεν παίζει, εξ ορισμού). Όμως ακόμα ελεύθεροι δεν είμαστε − δεν θεμελιώνουμε, ακόμα, μια οντολογική ελευθερία για τον άνθρωπο.

3. 
Να είναι κάτι τελείως άλλο και από μηχανικός-ωρολογοποιός, και από πατέρας-αφέντης-τροχονόμος. Να είναι δηλαδή ένας απόλυτα ελεύθερος Θεός (εκτός Φύσης, και δημιουργός της, όπως είπαμε), που σχετίζεται με τον άνθρωπο κάπως σαν πατέρας-φίλος. Δηλαδή που καλεί το έλλογο παιδί του να συνεργαστεί μαζί του, να δοκιμάσει (κατά τα μέτρα της ενηλικίωσής του) την απόλυτη ελευθερία που ο ίδιος είναι, και να τον κληρονομήσει. 

Σε αυτή την περίπτωση θεμελιώνεται οντολογική ελευθερία για τον άνθρωπο, αλλά με ένα διπλό τρόπο: σαν εν δυνάμει (δεδομένο προς ανάπτυξη) και ενεργεία (όταν και αν κατακτηθεί).

Τέλος,

Γ.

Δεν υπάρχει (πάντα στο οντολογικό επίπεδο) ούτε Θεός αλλά ούτε και Φύση, σύμπαν. Υπάρχει μόνον ο άνθρωπος! Και είναι απολύτως ελεύθερος. Ο άνθρωπος κάνει μόνος του όλο το παιχνίδι. Αυτός είναι το οντολογικό θεμέλιο. Όχι η Φύση, ούτε ο Θεός. 

Μόνο που αυτή η θέση έχει ένα σημαντικό πρόβλημα και ένα σημαντικό κενό σε σχέση με το Α και το Β.

Το πρόβλημα είναι ότι ο άνθρωπος μπορεί να θέσει τον εαυτό του στη θέση του οντολογικού θεμελίου (δηλαδή στη θέση της Φύσης ή του Θεού) μονάχα εντός εισαγωγικών, μεταφορικά. Διότι το οντολογικό θεμέλιο δεν μπορεί να είναι κάτι ή κάποιος που προέρχεται από κάτι άλλο ή κάποιον άλλον (διότι τότε, αυτό το κάτι άλλο ή ο κάποιος άλλος θα ήταν το θεμέλιο). 

Στην περίπτωση Α, πράγματι, η Φύση ως οντολογικό θεμέλιο δεν προέρχεται από κάτι άλλο από αυτήν, δεν είναι «επίγονος» ούτε «δημιούργημα», και αυτό είναι κάτι που ακόμα δεν έχει ούτε αποδειχτεί αλλά ούτε και διαψευσθεί (δεν ξέρουμε τι ήταν πριν από τη Φύση, αν ήταν κάτι ή κάποιος). Το ίδιο και στο Β: ο Θεός ως οντολογικό θεμέλιο δεν προέρχεται από κάτι άλλο ή κάποιον άλλον, δεν είναι «επίγονος» ούτε «δημιούργημα» (γι' αυτό και τον θέτουν ως «πατέρα» και «δημιουργό»), και αυτό επίσης δεν έχει αποδειχτεί ή διαψευσθεί. Όμως ο άνθρωπος γνωρίζει καλά, πως αυτό δεν ισχύει για τον ίδιον. Γνωρίζει ότι «προήλθε από» κάπου ή κάποιον: είτε τη φύση, είτε το Θεό. Και αφού «προήλθε από», τότε δεν μπορεί να αξιώσει τη θέση του οντολογικού θεμελίου για τον εαυτό του.

Θα μπορούσε να λήξει εδώ η έρευνα της περίπτωσης Γ, αλλά ας δεχτούμε ότι μπορούμε να προσπεράσουμε αυτό το κρίσιμο πρόβλημα. Ακόμα και τότε όμως η περίπτωση Γ έχει επιπλέον και ένα σημαντικό κενό ως προς την Α και Β. Στο Α και στο Β, η ελευθερία (ή ανελευθερία) του ανθρώπου θεμελιώνεται σε σχέση με κάτι ή κάποιον (φύση, θεό). Στο Γ, όπου ο άνθρωπος θέτει τον εαυτό του ως οντολογικό θεμέλιο, σε σχέση με τι ή ποιον θεμελιώνει την ελευθερία του;

1. 
Αν τη θεμελιώνει σε σχέση με τη φύση («εγώ είμαι ελεύθερος, η φύση όχι»), τότε μπορεί κάλλιστα ο άνθρωπος να τεθεί ως δυνάστης της, αφού αυτός είναι ελεύθερος κι εκείνη όχι. Τι θα τον απέτρεπε από αυτό;

2. 
Αν τη θεμελιώνει σε σχέση με τον άλλον άνθρωπο, τότε υπάρχουν δυο υποπεριπτώσεις:

2α) «Εγώ είμαι ελεύθερος, ο άλλος όχι», οπότε τον κάνω δούλο μου χωρίς πρόβλημα και αναστολές. Ή αλλιώς, επειδή το ίδιο θεωρεί και ο άλλος για μένα: πόλεμος. Ή ευγενικότερα: «Διαλεκτική αφέντη-δούλου». Χωρίς άλλη οντολογική προοπτική.
2β) «Είμαστε και οι δυο ελεύθεροι!». Ωραίο ακούγεται. Αλλά εδώ προκύπτει το ζήτημα ότι, σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορεί να μας συνδέει, οντολογικά, τίποτα. Ο καθένας στον κόσμο του. Μακριά κι αγαπημένοι, που λένε.

Μπορεί ασφαλώς να παρατηρήσει κανείς: αυτές οι δυο υποπεριπτώσεις, γιατί δεν ισχύουν και για το Θεό; Γιατί ο Θεός να μην κάνει δούλο του τον άνθρωπο εάν είναι πιο ελεύθερος από αυτόν; Και γιατί να μην είναι «ο καθένας στον κόσμο του», Θεός και άνθρωπος, αν είναι εξίσου ελεύθεροι; 

Μπορεί και να ισχύουν! Η μόνη περίπτωση να μην ισχύουν είναι ο Θεός να θεμελιώνει την ελευθερία του στην αγάπη. Προσοχή: στην αγάπη, όχι στον αφ’ υψηλού οίκτο. Αλλά τούτο είναι δυνατό μόνο εάν ο Θεός είναι, αυτός ο ίδιος, «αγαπητική κοινωνία εξίσου ελεύθερων προσώπων».

Τελοσπάντων, αυτές είναι οι (ουκ ολίγες!) περιπτώσεις. Διαλέγετε και παίρνετε.

Ας ξεκινήσει ... ο καυγάς!

Σπίτι χωρίς Γιάννη προκοπή δεν κάνει!

Μην ανησυχείτε.

Στο χαπιφιώτικο κονάκι, το φροντίσαμε.

Τρεις (από τους 45) είμαστε πανάθεμά μας!

(έπιασα τις ευχές και ξέφυγα)

Ευχές;

Η ευτυχία είναι κάτι πολύ φτωχό για τον άνθρωπο. Και τα πολλά χρόνια, κάτι λίγο.

Βαθιά μέσα στο είναι του, ο άνθρωπος ποθεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από την ευτυχία και κάτι πολύ περισσότερο από τα πολλά χρόνια.

Βαθιά μέσα στο είναι του, ο άνθρωπος ποθεί κάτι πολύ ισχυρότερο από μια καλότυχη και παρατεταμένη επιβίωση.

Ποθεί τη ζωή! Ο άνθρωπος ποθεί να ζήσει για πάντα, να γνωρίσει τα πάντα και να είναι σε θέση να δημιουργεί τα πάντα!

Βαθιά μέσα στο είναι του, κοντολογίς, ο άνθρωπος ποθεί να γίνει θεός!

Ας το αναγνωρίσουμε λοιπόν αυτό... και θα δούμε, μετά, τι θα το κάνουμε.

Το άτομο είναι το κοινωνικό (προϊ)ον

Οι ατελείωτες συζητήσεις για τις ανθρώπινες σχέσεις κι αντιδράσεις είναι ουτοπικές· θεωρούν δεδομένο ό,τι είναι ξεπερασμένο ή δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί: τις ανθρώπινες σχέσεις. 

Σήμερα αυτές οι σχέσεις είναι απάνθρωπες· είναι περισσότερο σχέσεις μεταξύ ποντικών παρά ανθρώπων, περισσότερο μεταξύ πραγμάτων παρά προσώπων. Και όχι από κακή θέληση, αλλά εξαιτίας μιας κακής κοινωνίας. Η λήθη τούτου σημαίνει υποταγή στην ιδεολογία των "ομάδων ευαισθησίας" που απευαισθητοποιούν, αποκόβοντας τις ανθρώπινες σχέσεις, από τις κοινωνικές σχέσεις που τις έκαναν κτηνώδεις. 

Περισσότερη ευαισθησία σημαίνει επανάσταση ή τρέλα. Τα υπόλοιπα είναι φλυαρίες.

Κοινωνική αμνησία, του Ράσελ Τζάκομπι 
(V. Η πολιτική της υποκειμενικότητας σ.138)

μετ. Γιώργος Σιούνας
 

Οι ανιδιοτελείς αγροίκοι στις σκέψεις των ναυαγών.

 

Όταν είσαι ο μοναδικός ναυαγός σε ένα νησί,  έχεις χρόνο μέσα στην μοναξιά σου να σκεφτείς συγκεντρωμένος.

Μικρό διάλειμμα λοιπόν με μια αναδιατύπωση των σκέψεων μιας τέτοιας περίπτωσης του 17ου αιώνα. Μιλάει Άγγλος έμπορος και τυχοδιώκτης, Γερμανικής καταγωγής:

Σήμερα μπορούμε να μετρήσουμε την τρέλα και την κακία εκείνων που συκοφαντούν αυτόν τον θεϊκό θεσμό: το χρήμα! Το χρήμα εξαυλώνει ότι αγγίζει προσδίδοντας του μια διάσταση ταυτόχρονα ορθολογική, μετρήσιμη και παγκόσμια-αφού ένα αγαθό, όταν μετατραπεί σε χρήμα, γίνεται δυνάμει προσιτό σε όλους τους ανθρώπους. Το αργυρώνητο είναι η πρώτιστη αρετή.

Ο φιλοχρήματος άνθρωπος ξέρει να καταπνίγει τα δολοφονικά κι αντικοινωνικά του ένστικτα- το αίσθημα της τιμής, το φιλότιμο, τον πατριωτισμό, τις πολιτικές φιλοδοξίες τον ρατσισμό, τον θρησκευτικό φανατισμό- κι αφήνει ελεύθερη μονάχα την ροή του για συνεργασία, την όρεξή του για καρποφόρες συναλλαγές, την αίσθηση της ανθρώπινης αλληλεγγύης.   

Ο φιλοχρήματος άνθρωπος ξέρει να καταπνίγει τα δολοφονικά κι αντικοινωνικά του ένστικτα- το αίσθημα της τιμής, το φιλότιμο, τον πατριωτισμό, τις πολιτικές φιλοδοξίες τον ρατσισμό, τον θρησκευτικό φανατισμό- κι αφήνει ελεύθερη μονάχα την ροή του για συνεργασία, την όρεξή του για καρποφόρες συναλλαγές, την αίσθηση της ανθρώπινης αλληλεγγύης. Η ανθρωπότητα θα έφτανε εύκολα, κυριολεκτικά στον Χρυσό της Αιώνα αν την οδηγούσαν άνθρωποι φιλοχρήματοι. Δυστυχώς είναι οι ανιδιοτελείς αυτοί που γράφουν την Ιστορία και κατά συνέπεια η φωτιά καταστρέφει τα πάντα και το αίμα κυλάει ποτάμι. 

Οι λιπαροί έμποροι της Βενετιάς μας δίνουν το παράδειγμα της φανταχτερής ευτυχίας που μπορεί να γνωρίζει ένα κράτος το οποίο έχει για μοναδικό οδηγό το νόμο του κέρδους ενώ αντίθετα οι κοκαλιάρηδες λύκοι  της Ισπανική Ιερής εξέτασης δείχνουν τι είδους ατιμίες είναι ικανοί να διαπράξουν άνθρωποι που έχασαν κάθε επιθυμία για τα πολύτιμα  αγαθά"

Στις ημέρες μας οι "λιπαροί έμποροι της Βενετιάς" παραμένουν, ενώ τους "κοκαλιάρηδες λύκους ιεροεξεταστές" μάλλον τους έχουν αντικαταστήσει  τα σκυλιά του ισλαμικού τζιχάντ.

Τελευταία φαίνεται να  κλονίζεται και το παράδειγμα της φανταχτερής ευτυχίας. Για λίγο, ας ελπίσουμε όλοι εμείς, οι υπήκοοι, που τα καλοπερνάμε μισόν αιώνα τώρα σε Αμερικές και Ευρώπες. 

Άσε τα σάπια τεχνοφρήκουλα Κέβιν Κέλι!

γκρίζο γκρίζο γκρίζο γκρίζο γκρίζο

 

 

Ένας γκουρού του τεχνολογικού μεσσιανισμού

Ο Kevin Kelly −«πρώην χίπι, εξαιρετικός φωτογράφος, συνιδρυτής του «Wired», του περιοδικού που έγινε η ποπ βίβλος της εποχής του Διαδικτύου, αντισυμβατικός νους και από τους πιο δημοφιλείς γκουρού της τεχνολογίας», δηλαδή πολύ groovie τύπος όπως μας τον συστήνει στο άρθρο-συνέντευξη με τίτλο «Η τεχνολογία είναι θετική, γιατί αυξάνει τις επιλογές μας» η στήλη Βίοι & Πολιτείες της σημερινής Σαββατιάτικης Ελευθεροτυπίας (στο εξής ΣΕΛ, 4/12/2010)− είναι στην πραγματικότητα ένας φτηνός επαναφομοιωτής, με την έννοια ακριβώς που οι καταστασιακοί (situationnistes) όριζαν τη λέξη: εκείνος που παίρνει μια ριζοσπαστική θεωρία, ευνουχίζει χειρουργικά την κριτική ισχύ της και παράγει ένα έκτρωμα που εξυπηρετεί την άρχουσα ιδεολογία.

Εν προκειμένω μιλάμε για την επαναφομοίωση της ριζοσπαστικής θεωρίας του Ζακ Ελλύλ για το «Τεχνικό Σύστημα», όπως την συνόψισε πριν από 33 χρόνια∙ και για την άρχουσα ιδεολογία που έχουμε περιγράψει ως «τεχνολογικό μεσσιανισμό», ταπεινός δούλος του οποίου είναι το χαζοχαρούμενο πρώην παιδί των λουλουδιών.

Τα τρικάκια του τεχνοφρήκουλα

Βεβαίως ο καλωδιωμένος Κέλι φροντίζει να ρίξει κάποια στάχτη στα μάτια του απληροφόρητου κοινού. Για να δικαιολογήσει τη φήμη τού «αντισυμβατικού νου» δηλώνει, ότι το βιβλίο του είναι «μανιφέστο» −πολύ cool!− και μάλιστα σκαρώνει και μια δήθεν πρωτότυπη λέξη, τη technium, για σημαία αυτού που παρουσιάζει θρασύτατα σαν «μια πρώτη απόπειρα για μια πρωτόλεια θεωρία της τεχνολογίας» (από το άρθρο-συνέντευξη του Κέλι με τίτλο, στη Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία).

«Πρώτη απόπειρα»; Τι θράσος! Τι υποτίθεται ότι προσφέρει αυτή η «πρωτόλεια θεωρία» του; Όπως εξηγεί ο ίδιος, προσφέρει

[έ]να πλαίσιο για να κατανοήσει κάποιος ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν είναι γραμμική, ότι πρόκειται για ένα σύστημα, το technium όπως το ονομάζω, το οποίο αποτελεί προέκταση της ζωής. (...) Το technium είναι κάτι ευρύτερο από την τεχνολογία, υπό την έννοια ότι δεν αναφέρεται σε ένα γκάτζετ που τυχαίνει να έχετε αυτή τη στιγμή στην τσάντα σας, αλλά σε όλα μαζί τα προϊόντα της τεχνολογίας που σας περιβάλλουν (...) Μιλάω για ένα ολόκληρο οικοσύστημα από συσκευές, που εξαρτώνται η μια από την άλλη. (...) Το technium είναι ένα σύστημα, όχι μια συλλογή από εφευρέσεις. Από ένα σημείο και μετά καμιά εφεύρεση δεν μπορεί να σταθεί από μόνη της αν δεν αλληλοεπιδρά με άλλες στο πλαίσιο αυτού του οικοσυστήματος ή υπεροργανισμού, για το οποίο μιλάω. (ΣΕΛ, 4/12)

Ούτε λίγο ούτε πολύ λοιπόν, αυτός ο θρασύτατος (όπως θα δείτε αμέσως παρακάτω) τεχνοφρήκουλας παρουσιάζει σαν δική του πρωτότυπη σύλληψη αυτό ακριβώς που είχε εκθέσει διεξοδικά −αλλά με κριτική οξυδέρκεια και δύναμη, και όχι σαν χαζεμένος!− πριν από τρεις δεκαετίες ο Ζακ Ελλύλ στο βιβλίο του Το Τεχνικό Σύστημα (Le Système technicien, εκδ. Calmann-Lévy, 1977) [1].

Μια σύντομη ματιά να ρίξει κανείς, αντιλαμβάνεται πράγματι ότι ο Κέλι αντιγράφει τον Ελλύλ και μάλιστα σχεδόν αυτολεξεί! Για παράδειγμα, διαβάζουμε στο βιβλίο του Γάλλου στοχαστή:

Τα τεχνικά φαινόμενα συνδυάζονται έτσι ώστε να παρουσιάζουν σήμερα τα χαρακτηριστικά ενός πραγματικά υπαρκτού συστήματος. Το Τεχνικό Σύστημα είναι ένα φαινόμενο, που διαφέρει ποιοτικά από το απλό άθροισμα πολυποίκιλων τεχνικών, τεχνολογιών και αντικειμένων. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε στο παραμικρό ούτε αυτές τις τεχνικές, ούτε αυτές τις τεχνολογίες, ούτε αυτά τα αντικείμενα, εάν δεν τα εξετάσουμε ως σύνολο. Ούτε μπορούμε να τα καταλάβουμε αν απομονώσουμε ένα τομέα δράσης από την Τεχνική. Πρέπει όλα αυτά να τα μελετήσουμε στο εσωτερικό του τεχνικού συστήματος στην ολότητά του και σε σχέση με αυτό. (...)  

Από τη μια μεριά, οι τεχνικές και οι τεχνολογίες, ακόμα κι όταν εφαρμόζονται σε διαφορετικά πεδία, επιδρούν η μια πάνω στην άλλη· γι’ αυτό και είναι αδύνατο να τις μελετήσουμε ξεχωριστά. Από την άλλη, οι τεχνικές πολλαπλασιάζονταν ασταμάτητα και έφθασαν σιγά-σιγά να καλύψουν όλο το πεδίο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, με αποτέλεσμα, εξαιτίας του μεγάλου αριθμού τους και της πυκνότητάς τους, να αποκτήσουν μια νέα υπόσταση.  Τέλος, σε αυτούς τους δυο παράγοντες προστίθεται και η παρουσία του ηλεκτρονικού υπολογιστή, που αποτελεί το μέσο σύνδεσης και συντονισμού μεταξύ πολυάριθμων τεχνικών, ενώ και η ίδια η δημιουργία του είναι καρπός συνάρθρωσης διαφόρων τεχνικών. Έτσι φθάσαμε σε μια καινούργια έννοια της Τεχνικής: η Τεχνική ως περιβάλλον και ως σύστημα. Πρόκειται για το γεγονός, ότι οι τεχνικές αποκτούν μια ποιοτικά διαφορετική σημασία στο βαθμό που συνδυάζονται μεταξύ τους και αφορούν την ολότητα των δράσεων ή των τρόπων ζωής των ανθρώπων. Η Τεχνική έπαψε να αποτελεί ένα απλό άθροισμα τεχνικών. Οι τεχνικές διαμεσολαβήσεις έχουν γενικευθεί, εξαπλωθεί και πολλαπλασιαστεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε συγκροτούν τελικά ένα νέο σύμπαν. Είμαστε ενσωματωμένοι στο τεχνικό περιβάλλον. (...) 

Είναι όμως Σύστημα, διότι κάθε τεχνικός παράγοντας (η τάδε μηχανή π.χ.) συνδέεται, σχετίζεται με και εξαρτάται κατά πρώτο λόγο από το σύνολο των  άλλων τεχνικών παραγόντων και έπειτα από τα όποια μη-τεχνικά στοιχεία. Στο βαθμό που η Τεχνική έγινε περιβάλλον, όλοι οι τεχνικοί παράγοντες εντάσσονται σε αυτό και το συγκροτούν τρεφόμενοι από αυτό. (...) 

Αυτό το τεχνικό περιβάλλον μάς οδηγεί, από τη μια μεριά να θεωρούμε τα πάντα σαν τεχνικά προβλήματα και από την άλλη να αγκιστρωθούμε πάνω του και επομένως να εγκλειστούμε σε αυτό, που από περιβάλλον γίνεται Σύστημα (Το Τεχνικό Σύστημα, στο εξής ΤΤΣ, 2013)

Βέβαια, επειδή ο Ελλύλ δεν θεωρούσε ότι απευθύνεται σε fans, αλλά σε νοήμονες αναγνώστες, δεν κάθισε να σκαρώσει κάποια ψευτολέξη όπως «technium» ώστε να δώσει την εντύπωση μιας πρωτότυπης σύλληψης, όπως ο Κέλι. Όντας κλασικός στοχαστής και καθόλου ναρκισοεπιδειξίας,  αρκέστηκε να πει το πράγμα με το όνομά του: «Τεχνικό Σύστημα».

Το θράσος του τεχνοφρήκουλα

Όμως, όπως είπα, ο Κέλι δεν αρκείται να παρουσιάσει την κεντρική ιδέα του Ελλύλ σαν πρωτότυπη δική του. Πέρα από αυτό, θέλει να νερώσει και να ακυρώσει όλη την κριτική δύναμη της θεωρίας του Ελλύλ προκειμένου, σαν καλός «γκουρού» του τεχνολογικού μεσσιανισμού, να δοξολογήσει το Τεχνικό Σύστημα. 

 

Έτσι, αφού επαναλάβει λέξη προς λέξη μια σειρά από καίριες επισημάνσεις του Ελλύλ 

 

−λέει για παράδειγμα: «[Το technium] παρουσιάζει συμπεριφορές και τάσεις που δεν συναντούμε στις ξεχωριστές τεχνολογίες που το συναποτελούν. Τέλος, αναπτύσσει ανάγκες, οι οποίες προκύπτουν για να εξυπηρετήσουν το ίδιο το σύστημα και όχι τα μέρη του ή εμάς.» (ΣΕΛ, 4/12)−,   

 

και αφού δηλώσει, ακριβώς όπως ο Ελλύλ, ότι «η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη» (οπ.π.), γυρνάει τη σκέψη του Γάλλου στοχαστή ανάποδα για να εννοήσει το εξής κουφό:  ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη, επειδή «είναι περισσότερο θετική παρά αρνητική» (ΣΕΛ, 4/12)! Και για ποιο λόγο υποτίθεται πως είναι περισσότερο θετική παρά αρνητική; Διότι, λέει, «αυξάνει τις δυνατότητες και τις επιλογές μας» (όπ.π.)! 

 

Αλληλούια! Μάλιστα, φαίνεται πως ο Κέλι έχει μετρήσει και ... πόσο ακριβώς θετικότερη είναι από αρνητική: «Αναπόφευκτα, κάθε νέα τεχνολογία θα μας δημιουργήσει τόσα προβλήματα όσα και λύσεις. Αλλά τα οφέλη θα είναι πάντα κατά 1% περισσότερα» (ΣΕΛ, 4/12)!

Ωσαννά! Δεν υπάρχει λοιπόν σοβαρός λόγος να βαστάμε τη δέουσα, για μια νηφάλια προσέγγιση, απόσταση από το Τεχνικό Σύστημα: ό,τι κι αν προκύψει, η τελική σούμα θα είναι πάντα έστω και κατά ένα τοις εκατό θετική!

Τι έλεγε ο Ζακ Ελλύλ 

Για να σοβαρευτούμε όμως, αντίθετα από τον Κέβιν, ο Ελλύλ προειδοποιούσε:

Υπάρχει εδώ ένα ακόμα σφάλμα, που πρέπει να αποφύγουμε. Είναι η άποψη πως η Τεχνική είναι το αντικείμενο και ο άνθρωπος το υποκείμενο σε σχέση με αυτήν. Ακούμε να λέγεται πολύ συχνά, ότι στο κάτω-κάτω η Τεχνική δεν κάνει τίποτε άλλο από το να προσπορίζει πράγματα και ο άνθρωπος τα κάνει ό,τι θέλει ― οπότε τα πάντα εξαρτώνται από την καλή ή κακή χρήση της (...)

Όμως όσο περισσότερο καλείται ο άνθρωπος να δράσει μέσα στο Τεχνικό Σύστημα, να χρησιμοποιήσει τα τεχνικά αντικείμενα, τις τεχνικές και τις τεχνολογίες, τόσο περισσότερο σταματάει να είναι άνθρωπος, δηλαδή υποκείμενο, και εγκλείεται μέσα σε μια τεχνική κοινωνία. [Εδώ] δεν αναγνωρίζεται κανένας άλλος διαμεσολαβητής πέρα από την Τεχνική, η οποία στην πραγματικότητα είναι ξένη προς κάθε σύστημα αξιών. Έτσι το τεχνικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από την μεγέθυνση της αφαίρεσης, της επιτήρησης και του ελέγχου. [Κυρίως] όσο πιο αυτονόητη γίνεται η πρόοδος, η τεχνική μεγέθυνση, τόσο λιγότερο μπορεί να εκφραστεί η ανθρώπινη αυτονομία. Βέβαια ο άνθρωπος χρειάζεται πάντοτε, αλλά δεν έχει καμιά σημασία ποιος θα είναι. Αρκεί να έχει εκπαιδευτεί σε αυτό το παιχνίδι. (...) 

Σε αυτή την αποφασιστική εξέλιξη ― στην πορεία της Τεχνικής προς την συγκρότησή της σε Σύστημα και την αυτομεγέθυνση ― ο άνθρωπος δεν υπάρχει πουθενά. Διότι ούτε η συγκρότηση του τεχνικού συστήματος, ούτε η αυτονομία της Τεχνικής αποτελούν επιδίωξη του ανθρώπου. (ΤΤΣ, 2013)

Όσο για την «αύξηση των επιλογών μας», με την οποία ηδονίζεται ο καλωδιωμένος, ο Ελλύλ επισημαίνει:

Ο τεχνικός αυτοματισμός παίζει και σε ένα άλλο επίπεδο: της επιλογής μεταξύ δυο τεχνικών για την πραγματοποίηση ενός ίδιου εγχειρήματος. Αυτή η επιλογή γίνεται αποκλειστικά με γνώμονα την αποτελεσματικότητα, ή το μέγεθος των κεκτημένων αποτελεσμάτων. Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως η ‘απόφανση’ είναι αυτόματη: η καινούργια τεχνική μάς επιτρέπει να πάμε ταχύτερα, μακρύτερα, να παράγουμε περισσότερο, κ.ο.κ. Δεν υπάρχει επιλογή με την κυριολεκτική σημασία του όρου, όταν έχουμε να αποφασίσουμε αν είναι μεγαλύτερο το 3 ή το 4. Το 4 είναι μεγαλύτερο του 3 και αυτό δεν έχει να κάνει με τις προτιμήσεις κανενός, ούτε μπορεί κανείς να το αλλάξει, ή να πει το αντίθετο, ή να ξεφύγει από αυτό. Ακριβώς της ίδιας τάξης είναι και η απόφαση σε ό,τι αφορά την Τεχνική. Δεν υπάρχει επιλογή μεταξύ δυο τεχνικών μεθόδων: επιβάλλεται μοιραία εκείνη, που τα αποτελέσματά της είναι υπολογίσιμα, μετρήσιμα, ορατά και αδιαφιλονίκητα (...) 

Ο άνθρωπος δεν είναι με κανένα τρόπο το υποκείμενο αυτής της απόφασης· είναι απλώς ένα όργανο καταγραφής των αποτελεσμάτων διαφόρων τεχνικών και δεν υπάρχει θέμα επιλογής με βάση κάποια πολύπλοκα και ας πούμε ανθρώπινα κίνητρα: επιλέγουμε απλώς το τεχνικό μέσον που προσφέρει τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα. Αλλά αυτό δεν είναι επιλογή. Είναι κάτι που μπορεί να κάνει και μια μηχανή. (ΤΤΣ, 2013, τα πλάγια δικά μου).

Και σαν να ήξερε ο Ελλύλ ότι θα υπάρξουν «προφήτες» σαν τον Κέλι, υπογράμμιζε αμείλικτα:

Δεν υπάρχει λοιπόν καμιά απολύτως ελευθερία επιλογής. Βρισκόμαστε σήμερα σε εκείνο το σημείο της ιστορικής εξέλιξης, όπου οτιδήποτε δεν είναι τεχνικό, εκμηδενίζεται (...) 

Οι πάντες υποχρεώνονται να «επιλέξουν» την πιο προηγμένη τεχνική. (...) Όλο το νοητικό πανόραμα που έχει μπροστά στα μάτια του ο σύγχρονος άνθρωπος, δημιουργείται από τεχνικούς και συμμορφώνει τον άνθρωπο στο τεχνικό σύμπαν, το μοναδικό σύμπαν στο οποίο παραπέμπουν όλες οι προσφερόμενες παραστάσεις. Αυτός ο τρόπος ψυχικής εξάρτησης έχει κιόλας δημιουργήσει ένα καινούργιο ψυχολογικό τύπο[2]. Ένα τύπο, που φέρει σχεδόν από τη γέννησή του τη σφραγίδα της μεγατεχνολογίας σε όλες τις μορφές της. Ένα τύπο ανίκανο να αντιδρά άμεσα στα αντικείμενα της όρασης ή της ακοής, στις μορφές των συγκεκριμένων πραγμάτων, ανίκανο να λειτουργεί χωρίς άγχος σε κανένα πεδίο και ακόμα, ανίκανο να νιώθει ζωντανός, εκτός κι αν του το επιτρέπει ή του το προστάζει η μηχανή και πάντοτε με τη συμπαράσταση του τεχνικού εξοπλισμού που του προσφέρει η θεά Μηχανή. Σε πάμπολλες περιπτώσεις, αυτή η ψυχική εξάρτηση έχει κιόλας μεταβληθεί σε απόλυτη εξάρτηση. Αυτή η κατάσταση δουλικού κομφορμισμού χαιρετίστηκε από τους πιο σκοτεινούς προφήτες αυτού του καθεστώτος ως η υπέρτατη «απελευθέρωση» του ανθρώπου! (ΤΤΣ, 2013, τα πλάγια δικά μου).

Άσε λοιπόν τα σάπια Κέβιν Κέλι!

---

[1] Στα ελληνικά, μετάφραση Γ.Δ. Ιωαννίδης, εκδ. Αλήστου Μνήμης, 2013

[2]Βλ. τη λεπτομερειακή ανάλυση του Λιούις Μάμφορντ, Ο Μύθος της Μηχανής

---

Τεχνική, θάνατος των Ιδεολογιών, Μηδενισμός

Απουσία
(της Κωνσταντίνας Κατρακάζου)

Αντιγράφω από Σπύρο Κυριαζόπουλο:

«Πνευματικό επακόλουθο των βιομηχανικών συνθηκών των δυο τελευταίων αιώνων, η ιδεολογία είναι το τελευταίο μέχρι στιγμής στάδιο της θρησκευτικής πίστης της Ευρώπης. Μέσω της ιδεολογίας στηρίζονται σήμερα στη ζωή άνθρωποι, που έχουν χάσει την εσωτερική τους επαφή προς τον κόσμο και την εκτίμηση της προσωπικής τους αξίας. Γι’ αυτό το λόγο δυο είναι οι παράγοντες εμφάνισης των ιδεολογιών: η αποδέσμευση των ανθρώπων από τα αποφασιστικά γεγονότα του κόσμου και η ασήμαντη ατομική τους συμβολή στην ανάπτυξη της κοινωνικής ζωής»

(Η καταγωγή του τεχνικού πνεύματος, 1965).

Σαφέστατο, νομίζω. Ερώτηση: Ο θάνατος των ιδεολογιών, που επήλθε από τότε που τα έγραφε αυτά ο Κυριαζόπουλος μέχρι σήμερα, αντιστοιχεί μήπως στο ότι οι άνθρωποι ξαναβρήκαν την εσωτερική τους επαφή προς τον κόσμο, και την εκτίμησή τους στην προσωπική τους αξία, δηλαδή συνδέθηκαν με τα αποφασιστικά γεγονότα του κόσμου και έγινε σημαντική η ατομική τους συμβολή στην ανάπτυξη της κοινωνικής ζωής;

Παρακαλώ, έλεος, μη λέτε τέτοια ανέκδοτα, κοντεύω να πεθάνω από τα γέλια!

Επομένως, απάντηση:

• Ο θάνατος των ιδεολογιών αντιστοιχεί σε μια περαιτέρω −πέρα και από τις βιομηχανικές συνθήκες− επικράτηση του τεχνικού πνεύματος και, πιο συγκεκριμένα, σε μια τόσο βαθιά απώλεια της εσωτερικής επαφής με τον κόσμο και της δυνατότητάς μας να επηρεάσουμε ως άτομα την κοινωνική ζωή, που έχουμε σηκώσει τα χέρια ψηλά και το έχουμε, που λένε, παρατήσει το θέμα.

Πού το παρατήσαμε το θέμα; Το έχουμε παρατήσει ακριβώς στην τεχνική συστηματοποίηση. Εμείς; Εμείς ...

• Απουσιάζουμε. Θα επιστρέψουμε σε τρία τέρμινα. Παρακαλούμε ρίψατε σημείωμα!

Σε τούτη την παραίτηση αντιστοιχεί ο σημερινός παθητικός μηδενισμός με το διανοητικό απόλυτο σχετικισμό του. Και τούτη η παραίτηση είναι βαθιά κυρίως ως προς το εξής: Καθώς εγκαταλείπεται η πίστη του Ευρωπαίου στην ιδέα ότι ο κόσμος και η ιστορία έχουν νόημα, εγκαταλείπεται, ασυναίσθητα αλλά ριζικά, και ο άμεσα συνδεόμενος με αυτή την πίστη συντονισμός όλων των ψυχικών δυνάμεών του με άξονα ένα σκοπό − με αποτέλεσμα τον ψυχικό διασκορπισμό και την προοδευτική ασθένεια της βούλησης, που παρατηρούμε σήμερα στην κοινωνική ζωή.

Σε επόμενο σημείωμα ίσως δούμε, πώς αυτό σχετίζεται με την παγίδευση του Ευρωπαίου σε μια τραγική πνευματική αντίφαση, που συνδέεται άμεσα και με τη σημερινή κατάσταση της Ελλάδας.

Ιδεολογία, Πλουραλισμός, Σκεπτικισμός

 

Ο "ιδεολογικός πόλεμος" είναι η απάτη

 "Ο σκεπτικι!σμός διαφέρει από τον πλουραλισμό.
Όταν είσαι πλουραλιστής οι αλήθειες είναι πάντα τοπικές, κατανεμημένες με περίπλοκο τρόπο μέσα στον χώρο.. Με άλλα λόγια υπάρχουν πάντα ιδιοτυπίες. Το αντίθετο του πλουραλισμού, είναι να λέμε ότι υπάρχει μια μόνο αλήθεια που ισχύει σε κάθε χώρο και είναι καθολική. Αυτό κάνει η ιδεολογία. Όπερ σημαίνει: όποιο κι αν είναι το πρόβλημα, κατέχετε την αλήθεια, κατά συνέπεια τα πάντα επιλύονται με μια τεχνική, με μια μονάχα μέθοδο. Στην πραγματικότητα τα όσα γνωρίζουμε για τις επιστήμες δείχνουν ότι αλήθειες μπορούν να υπάρξουν ανάλογα με τις τοπικές περιοχές, με τις ιδιοτυπίες. Αν αλλάξετε σύστημα, αλλάζετε και αλήθεια. Από την άλλη ο σκεπτικισμός αποφαίνεται ότι δεν υπάρχει αλήθεια. Αλλά εγώ δεν είμαι σκεπτικιστής."*

Μισέλ Σερ, από το βιβλίο της  Christiane Delacampagne "Συζητήσεις με Φιλοσόφους" (εκδ. Μελάνι)

Σημειώσεις από έναν διάλογο

 

• Η παρακμή δεν είναι η αρχή. Αρχή είναι η ιδεολογία της παρακμής.
  Η παρακμή δεν μπορεί να υπάρξει δίχως μια παρακμιακή ιδεολογία

• Η φιλοσοφία που έχει ταυτιστεί με την ιδεολογία πληρώνει το βαρύ τίμημα να ταυτίζεται με τα σκάρτα προϊόντα της.

• Προκατασκευασμένα μαζικά κινήματα.

• Καθιέρωση της ανυπακοής ώς θεσμού.

• Μετατροπή του ενθουσιασμού σε μια ήπια "προσγειωμένη" στάση στην οποία κάθε συναίσθημα συνδέεται με την τεχνική που είναι εχθρική προς όποιο πνεύμα  θα μπορούσε να δημιουργήσει αναταραχές εντός του κόσμου.

• Τεχνικη ενσωμάτωση σε άκαμπτα σχήματα, προγραμματισμένα να αποκλείσουν κάθε απείθαρχη παρόρμηση.

Η πρώτη Μοφεριστική [διεθνής] [έκθεση] θα λάβει χώρα στο Salon De Vortex τον Γενάρη του 2011

Περισσότερες πληροφορίες θα ανακοινωθούν σύντομα.

Ενημερωθείτε εδώ και διαδώστε το

https://mediaoffer.wordpress.com/

Ανθρώπινοι δεσμοί σ' έναν τεμαχισμένο κόσμο | Ομιλία Hollowsky στο Nosotros

 

Στο πλαίσιο των "Κύκλων Αυτομόρφωσης" του ελεύθερου κοινωνικού χώρου Nosotros (Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια) μια από τις τρεις ομιλίες με θέμα "Ανθρώπινοι δεσμοί σ' ένα κόσμο τεμαχισμένο".

Παρακολουθείστε βιντεοσκοπημένη την ομιλία εδώ.

Χριστουγεννιάτικο

...and every day at three you throw me down by the christmas tree

I watched your lights blink on and off while you start your fun with me

I, I know your reasons and I, I know your goals

we can fuck forever but you will never get my soul