Τι είναι οικονομία; | Οικονομία 00

 

Αποφασίσαμε να συντάξουμε μια σειρά κειμένων με γενικό τίτλο Αξία, Χρήμα και Μαγεία, με στόχο να συνδράμουμε στην απομάγευση της σκέψης πάνω στη φύση και τη λειτουργία του χρήματος και της χρηματικής σχέσης. Το πρώτο βήμα μας προς αυτή την κατευθυνση λοιπόν αφορά την απομάγευση της γενικής ιδέας με την οποία επενδύεται ιδεολογικά αυτή η σχέση, δηλαδή της οικονομίας.

 

Από το 1803 τουλάχιστον, όταν ο Jean-Baptiste Say είπε ότι «πολιτική οικονομία είναι η επιστήμη που μελετάει τους νόμους της οικονομίας», επικράτησε η ιδέα ότι η οικονομία αποτελεί μια πραγματική και αυτόνομη (δηλαδή με δικούς της «νόμους») δομή της κοινωνίας, όλων μάλιστα των κοινωνιών (απ' όπου και τα περί «οικονομίας των αρχαίων κοινωνιών», «οικονομίας του Μεσαίωνα», κ.ο.κ.), την οποία ακριβώς έρχεται να μελετήσει «επιστημονικά» η λεγόμενη πολιτική οικονομία. 
 

Αυτή η ιδέα ήταν καινοφανής. Στον αρχαίο κόσμο λ.χ., όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς ερευνώντας τον όρο οικονομία στο λεξικό Liddell-Scott, η λέξη «οικονομία» εννοούσε κατά βάση μια τέχνη διαχείρισης ─με στόχο την αυτάρκεια κατά το μέτρο και μόνο που η αυτάρκεια υπηρετούσε την ελευθερία της Πόλεως (καμιά σχέση ούτε καν με το «εξοικονομώ» του σημερινού σπαγκοραμμένου)─, και πάντως καθόλου μια πραγματική δομή της κοινωνίας, ανεξάρτητη από το δίκαιο, την ηθική και την πολιτική, και με δικούς της «νόμους». 

 

Το ίδιο διαπιστώνουμε και από το Μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά, ενώ από το Λεξικό του Godefroy μαθαίνουμε ότι για τον Νικόλαο Ορέσμ (1320-1382), σχολιαστή του Αριστοτέλη και σύμβουλο του βασιλιά Καρόλου του Ε΄, «οικονομία είναι η διαχείριση του οίκου με τάξη». Μάλιστα, κατ’ αυτόν, «­πολλοί Οικονόμοι (οι σημερινοί λογιστές-οικονομολόγοι) υποστηρίζουν πως πρέπει κανείς να διαφυλάσσει ή και να αυξάνει απεριόριστα τα χρήματά του» (Πολιτ., 1489), ενώ ο ίδιος έκρινε ότι το χρήμα δεν είναι ιδιοκτησία κανενός αλλά της συλλογικότητας.

 

Η καινοφανής πρόταση του Say ήρθε βέβαια να ικανοποιήσει το επιστημονικό πνεύμα της εποχής του, πνεύμα που έχει ανάγκη «πραγμάτων» για να ερευνά. Την ίδια όμως στιγμή, εισήγαγε και εδραίωσε μια μαγική, ή αν θέλετε πραγμοποιημένη, αντίληψη για το σύνολο εκείνο των δραστηριοτήτων και των σχέσεων που υφαίνονται με άξονα το χρήμα και την αύξηση της ιδιωτικής περιουσίας, κρύβοντάς τις πίσω από το όνομα «οικονομία» και την ιδέα ότι πρόκειται για μια πραγματική και υπεριστορική δομή των κοινωνιών.
 

Με τη βοήθεια του ανθρωπολόγου Paul Jorion, θα ξεκινήσουμε το φάκελό μας με τίτλο Αξία, Χρήμα και Μαγεία, με μια καίρια απάντηση στο ερώτημα «τι είναι οικονομία;». Χωρίς να ασπαζόμαστε τη συνολική οπτική του Ζοριόν, πιστεύουμε πως είναι πλούσια σε καίριες παρατηρήσεις. Προς το παρόν ας συγκρατήσουμε δυο πράγματα:

1. Τη συνάφεια αυτού που λέει εδώ ο Ζοριόν για «το νούμερο που αναγράφεται στην ετικέτα» με αυτά που λέει π.χ. ο Φρανσουά Φουρκέ για τη «δυνητική ή πλασματική αξία»∙

2. Την επισήμανση του Ζοριόν, ότι η λεγόμενη ‘‘οικονομία’’ δεν είναι παρά «ένας ορισμένος τρόπος θεώρησης της δραστηριότητας των ανθρώπων, η θεώρηση της δραστηριότητάς του κάτω από μια συγκεκριμένη οπτική», την οπτική της χρηματικής τιμής. Με άλλα λόγια, η οικονομία δεν έχει να κάνει καθόλου, ούτε με την παραγωγή, ούτε με την κατανάλωση, ούτε με τη χρησιμότητα, ούτε με τη χρηστικότητα, ούτε με την ανθρώπινη φύση, ούτε με τις λεγόμενες «υλικές ανάγκες» και την ικανοποίησή τους, ούτε με καμιά από όλες αυτές τις παραπλανητικές λέξεις, με τις οποίες αυτή η θεώρηση προσπαθεί να δικαιωθεί. 

 

Οι αναρτήσεις μας για το θέμα οικονομία και χρήμα βρίσκονται συγκεντρωμένες εδώ - Σημ. HS.

 

*

 Κάθε πράγμα έχει την τιμή του

 

Ορισμένοι συγγραφείς πιστεύουν πως είναι πολύ σοφό να αναρωτηθούν σήμερα πάνω στην έννοια της λέξης ‘‘οικονομία’’. Σκέφτονται ότι δεν έχουμε προσδιορίσει με ακρίβεια το αντικείμενο της οικονομικής επιστήμης κι ότι πρέπει οπωσδήποτε να αποσαφηνιστεί ‘‘τι είναι αυτό, για το οποίο μιλούν οι οικονομολόγοι’’. Ωστόσο οι παλιότεροι συγγραφείς δεν είχαν τέτοιες ανησυχίες. Γι’ αυτούς, το πράγμα ήταν απλό: η οικονομία μιλάει για τα πλούτη, γι’ αυτά που φτιάχνουν την περιουσία.
 

Ε λοιπόν, το να ξεκινήσει κανείς από αυτό το σημείο, απ' όπου ξεκινούσαν οι παλιοί συγγραφείς, ήταν και εξακολουθεί να είναι το καλύτερο: τα πλούτη δεν φτιάχνονται μόνο από τα ακριβά πράγματα, δηλαδή από πράγματα που πουλιούνται σε υψηλές τιμές, αλλά κι από πράγματα που πουλιούνται φθηνά, αρκεί να είναι σε μεγάλη ποσότητα. Πράγμα που σημαίνει, ότι τα πλούτη φτιάχνονται από πράγματα που αποτιμώνται σε συνάρτηση με τη χρηματική τιμή τους. 

 

‘‘Κάθε πράγμα έχει την τιμή του’’, λέει το λαϊκό ρητό και δεδομένου ότι τα περισσότερα πράγματα απ’ όσα κυκλοφορούν σήμερα έχουν πράγματι μια τιμή, μέσα από αυτό το πρίσμα έρχεται καθημερινά αντιμέτωπος με την οικονομία ο καθένας, χωρίς να είναι οικονομολόγος. 

 

Αυτή η τιμή είναι το νούμερο που αναγράφεται στην ετικέτα και δείχνει το χρηματικό ποσό που ζητάει εκείνος που πουλάει από εκείνον που αγοράζει, για να του παραχωρήσει την ιδιοκτησία του πωλούμενου πράγματος. Και βέβαια υπάρχει και τιμή που έχει να κάνει με την προσωρινή παραχώρηση ενός πράγματος, χωρίς μεταβίβαση της ιδιοκτησίας του: είναι η τιμή του ενοικίου που ζητάει ο εκμισθωτής από τον ενοικιαστή.

 

Με δυο λόγια, εμπορεύματα είναι τα πράγματα που έχουν μια [χρηματική] τιμή.

Αυτό ακριβώς εννοούμε όταν λέμε ‘‘οικονομία’’! Εννοούμε ανθρώπους, οι οποίοι ενεργούν είτε ως πωλητές, είτε ωςαγοραστές (ή είτε ως εκμισθωτές, ή ως ενοικιαστές). Με άλλα λόγια, οικονομία είναι η ανθρώπινη διάδραση κάτω από την οπτική, και στην προοπτική, της χρηματικής τιμής. Δεν είναι παρά ένας ορισμένος τρόπος θεώρησης της δραστηριότητας των ανθρώπων∙ είναι η θεώρηση της δραστηριότητάς τους κάτω από μια συγκεκριμένη οπτική.» 

 

Πωλ Ζοριόν, Η σχέση μεταξύ αξίας και τιμής (Ιούλιος 2008)

 

επόμενο >>

Ο Λούκατς και ο Σταλινισμός

Γκιόργκι Λούκατς (1885-1971)

Ο Γκέοργκ Λούκατς, πέρ' από τη σπουδαία συμβολή του στην ιστορία των ιδεών, υπήρξε η εμβληματική εκείνη μορφή στην οποία συνοψίστηκε κατά κάποιον τρόπο η μοίρα των στοχαστών μιας άλλης εποχής, όταν το αξίωμα του Αριστοτέλη περί του ανθρώπου ως "ζώου πολιτικού" επαληθευόταν πειστικότερα απ' ό,τι στη δική μας εποχή, η οποία έχει προ πολλού εναποθέσει την πολιτική δραστηριότητα στους image makers και στους χορηγούς των ΜΜΕ.

Ο Λούκατς ανήκει στην ομάδα εκείνων των στοχαστών που δεν αποποιήθηκαν τη "στράτευση του πνεύματος", παρά το κόστος και τους κινδύνους που συνόδευσαν πάντοτε τη "στράτευση" των φιλοσόφων - από τον Πλάτωνα έως τον Χάιντεγγερ. Στο κείμενο που μεταφράζουμε θα παρακολουθήσουμε την ιδεολογική οδύσσεια του Λούκατς, η οποία, όπως την αφηγείται ο Μίκαελ Λαίβυ, φάνηκε να καταλήγει κάποτε στην Ιθάκη της νεότητάς του - πέρ' από τις Συμπληγάδες "των δύο συστημάτων που θριάμβευσαν κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο: τον σταλινισμό και τον 'αμερικάνικο τρόπο ζωής'".

Βέβαια, ο Λούκατς δεν έζησε ώς την παρούσα φάση της "παγκοσμιοποίησης" για να διαπιστώσει τη συνταύτιση των δύο "συστημάτων" σε ένα και μοναδικό, την πλήρη συγχώνευση της Σκύλλας του σταλινισμού με τη Χάρυβδη της χρηματιστικής μονοκρατορίας. Ο ωμός, ακατέργαστος σταλινισμός, παρά το γεγονός ότι από καιρό βρίσκεται (επί θεωρητικού επιπέδου) στα απόβλητα της ιστορίας, επανεμφανίζεται (μιλάμε τώρα για τη χώρα μας) ως ένα είδος ιδεολογικού παλαιοημερολογιτισμού απελπισμένων ανθρώπων, αποπροσανατολισμένων, χαμένων ψυχών που παραδέρνουν μέσα στα αδιέξοδα της οσημέραι εντεινόμενης πολιτικής αναποτελεσματικότητας και ανυποληψίας.

Αυτός ο φαντασματικός "σταλινισμός" βρίσκει πρόσφορο έδαφος όχι μόνο στους κόλπους του εκφυλισμένου πλέον "κομμουνιστικού" κόμματος, αλλά, απροσδοκήτως πλην ευλόγως, και στον πυρήνα, στη βαθύτερη σκέψη του "συστήματος": Σε πονήματα νεόκοπων "αντικειμενικών" μελετητών και "αναθεωρητών" της νεώτερης ιστορίας, εντός και εκτός πανεπιστημίου, οι οποίοι αναδεικνύουν και αξιοποιούν (αντιστρέφοντας ενίοτε τα ιδεολογικά πρόσημα) τον παρελθόντα σταλινισμό ως άλλοθι του παρόντος αντικομμουνισμού (τους).

Και μπορούν να προβαίνουν σε τέτοιου είδους "αναθεωρητικές" λαθροχειρίες επειδή ακριβώς έχουν ως άτυπους συμμαχητές, συνεταίρους ή συμπαίκτες τα θλιβερά εγγόνια και δισέγγονα του Στάλιν -είτε πρόκειται για τους σημερινούς "κομμουνιστές" οι οποίοι τελούν ανά τακτικά διαστήματα το τελετουργικό της "επαναστατικής γυμναστικής" τους κραδαίνοντας και μαγαρίζοντας σύμβολα και λάβαρα που δεν τους ανήκουν, είτε πρόκειται για αυτομαστιγούμενους πρώην αριστερούς που σπεύδουν να προλάβουνε το τραίνο της "προόδου" ενώνοντας τη μίζερη θρηνωδία τους με τη θριαμβεύουσα χορωδία του "προοδευτικού" αντικομμουνισμού.

Σημείωμα του Μεταφραστή (Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος)
στο Michael Loewy: Ο Λούκατς και ο σταλινισμός

(εκδόσεις ΕΡΑΣΜΟΣ Αθήνα 2009)

Δέκα Θέσεις για τον Μαρξισμό σήμερα (1950)

 

Καρλ Κορς

1.Στο εξής δεν έχει νόημα να αναρωτιόμαστε κατά πόσον η διδασκαλία του Μάρξ και του Ενγκελς στην εποχή μας είναι θεωρητικώς αποδεκτή και πρακτικώς εφαρμόσιμη.

2.Όλες οι απόπειρες για την αποκατάσταση της μαρξιστικής θεωρίας ως συνόλου και στην αρχική της λειτουργία ως θεωρίας της κοινωνικής επανάστασης της εργατικής τάξης είναι σήμερα αντιδραστικές ουτοπίες.

3. Εν τούτοις, για καλό καθώς και για κακό, βασικά στοιχεία της διδασκαλίας του Μαρξ διατηρούν την δύναμή τους , αφού άλλαξαν λειτουργία και θέατρο. Επί πλέον , η πράξη του παλαιού μαρξιστικού κινήματος έδωσε ισχυρή ώθηση σε διάφορες πρακτικές που φέρνουν  αντιμέτωπους σήμερα τους λαούς και τις τάξεις.

4.Το πρώτο βήμα, για να ξαναστηθεί στα πόδια της μια επαναστατική θεωρία και πράξη, είναι η ρήξη μ' αυτόν τον μαρξισμό που έχει την αξίωση να μονοπωλεί την πρωτοβουλία της επανάστασης και την θεωρητική και πρακτική της καθοδήγηση.

5.Ο Μαρξ δεν είναι σήμερα παρά ένας από τους πολλούς προδρόμους, θεμελιωτές και συνεχιστές του σοσιαλιστικού κινήματος της εργατικής τάξης. Όχι λιγότερο σημαντικοί είναι οι λεγόμενοι ουτοπικοί σοσιαλιστές, από την εποχή του Τόμας Μουρ ως την δική μας. Όχι λιγότερο σημαντικός ένας μεγάλος αντίπαλος του Μάρξ, όπως ο Μπλανκί, και αδιάλλακτοι εχθροί, όπως ο Προυτόν και ο Μπακούνιν. Όχι λιγότερο σημαντικές στο τέλος, είναι οι πιο πρόσφατες εξελίξεις όπως ο γερμανικός ρεβιζιονισμός, ο γαλλικός συνδικαλισμός και ο ρώσικος μπολσεβικισμός.

6.Ιδιαιτέρως κρίσιμα στο μαρξισμό είναι τα ακόλουθα σημεία

   α. Το ότι πρακτικώς εξαρτήθηκε από μη αναπτυγμένες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες στην Γερμανία και σ'όλες τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης όπου θα αποκτούσε πολιτική σημασία

   β. Η απόλυτη προσκόλλησή του σε πολιτικές μορφές της αστικής επανάστασης.

   γ.Το να θεωρεί χωρίς συζήτηση την προηγούμενη οικονομική κατάσταση της Αγγλίας ως πρότυπο για την μελλοντική εξέλιξη ολων των χωρών και ως προκαταρκτικό όρο για την μετάβαση προς το σοσιαλισμό.

Σ' αυτό προσθέτουμε:

   δ.Τις συνέπειες των επανηλλημένων απελπισμένων και αντιφατικών αποπειρών του να καταργήσει αυτές τις συνθήκες

7.Απ'αυτές τις συνθήκες πράγματι προέκυψαν:

   α)Η υπερεκτίμηση του Κράτους ως αποφασιστικού οργάνου της κοινωνικής επανάστασης.

   β)Η μυστικιστική ταύτιση της ανάπτυξης της καπιταλιστικής οικονομίας με την κοινωνική επανάσταση της εργατικής τάξης

   γ) Η διφορούμενη κανονική ανάπτυξη αυτής της πρώτης μορφήςτης μαρξιστικής θεωρίας της επανάστασης με το μπόλιασμα με μια θεωρία της κομμουνιστικής επανάστασης σε δ'υο φάσεις· αυτή η θεωρία, στρεφόμενη αφ' ενός εναντίον του Μπλανκί και αφέτέρου εναντίον του Μπακούνιν, αποσπά ταχυδακτυλουργικά από το σημερινό κίνημα την πραγματική χειραφέτηση της εργατικής τάξης τοποθετώντας της σε ένα αόριστο μέλλον.

8.Αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα βάση του οποίου κατατάσουμε την ανάπτυξη του λενινισμού ή μπολσεβικισμού· και μ' αυτήν την καινούρια μορφή μεταφέρθηκε ο μαρξισμός στην Ρωσία και την Ασία.

Ταυτόχρονα έγινε η ανάπτυξη του μαρξιστικού σοσιαλισμού , που από θεωρία επαναστατική, έγινε καθαρή ιδεολογία. Αυτή η ιδεολογία θα μπορούσε να είναι και ήταν, υποταγμένη σε μια ολόκληρη σειρά διάφορων σκοπών.

9.Απ΄αυτήν την άποψη πρέπει να κρίνουμε με κριτικό πνεύμα  τις δύο ρώσικες επαναστάσεις, του 1917 και του 1928*, και απάυτήν την άποψη πρέπει να ορίζουμε τις λειτουργείες που εκπλήρωσε σήμερα ο μαρξισμός στην Ασία και σε παγκόσμια κλίμακα.

10. Η εξουσία, να κανονίζουν όπως θέλουν την παραγωγή της ίδιας τους της ζωής οι εργάτες, δεν θα πηγάσει από το ότι θα καταλάβουν, στις διεθνείς και παγκόσμιες αγορές, τις θέσεις που εγκατέλειψε ο αυτο-αναιρούμενος και δήθεν ελεύθερος ανταγωνισμός των μονοπολιακών ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής. Αυτή η εξουσία δεν μπορεί να προκύψει παρά από την συντονισμένη επέμβαση όλων των τάξεων που σήμερα είναι αποκλεισμένες , σε μια παραγωγή, που και σήμερα ήδη, τείνει προς την μονοπολιακή και σχεδιασμένη ρύθμιση, σε όλες τις σχέσεις.

 

 Karl Korsch: Δέκα Θέσεις για τον Μαρξισμό Σήμερα (1950)

 

* YΓ Ιzi Υποθέτουμε πως τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται ο συγγραφέας μιλώντας για "ρωσική επανάσταση του 1928"-και για τα οποία κρίσιμα υπήρξε το έτος αυτό- είναι:

α) το λεγόμενο "σοβιετικό θερμιδόρ" δηλαδή η αποφασιστική νίκη και ο θρίαμβος της "σταλινικής γραφειοκρατίας" πάνω στην επαναστατική πρωτοπορία, στο μπολσεβίκικο κόμμα και το πρόγραμμα του Λένιν, η υποκατάσταση στην εργατική τάξη και το κόμμα της, του νέου διευθυντικού στρώματος που ήδη θεμελιώνει την δική του κυριαρχία, απαλλαγμένη στο εξής από κάθε έλεγχο, πάνω στην νέα κοινωνία

β) τα "έκτακτα" μέτρα της σοβιετικής γραφειοκρατίας εναντίων των εύπορων χωρικών (των "Κουλάκων") μέσα στις συνθήκες άμεσου κινδύνου λιμού, που αποτέλεσε την πανικόβλητη έναρξη της βίαιης "ολοκληρωτικής κολεκτιβοποίησης της γεωργίας", καθώς και της εντατικής και γρήγορης εκβιομηχάνισης . 

Η μετάφραση και η υποσημείωση εδώ είναι του Μανόλη Λαμπρίδη από το 1976. Για περισσότερα κείμενα του Κ. Κορς, εδώ.

Έντεκα θέσεις για τα Ιδρύματα Τέχνης

no.2002 Λιθογραφία

CLAUS CARSTENSEN

11 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ
ΤΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ

1. Η αισθητική που εννοείται ως "κυρίαρχο γούστο" είναι κανονιστική
δηλ. αριθμητική, και βασίζεται εκ τούτου σε σχέσεις εξουσίας.

2. Όλες οι σχέσεις εξουσίας συγκροτούνται απαραίτητα ως
διυποκειμενικές σχέσεις σε αντικειμενικές διαμάχες (σχέση υποκ. /αντικ.)

3. Το ίδρυμα τέχνης είναι το όργανο το οποίο ρυθμίζει αυτές
τις σχέσεις (όταν γίνεται λόγος για τέχνη).

4. Το ίδρυμα τέχνης θεσπίζει έτσι μία απλή διαφορά - τη νόρμα.

5. H μορφή είναι διαφορά. Διάκριση. Εμφάνιση. Οι στρατηγικές
που προσπαθούν να την καταργήσουν προσπαθούν να καταργήσουν
τη σχέση υποκειμένου-αντικειμένου, πράγμα το οποίο είναι απίθανο,
όσο η σημασία δεσμεύεται από έναν φορέα σημασίας: σημαίνον,
σημαινόμενο, παραπέμπον. Έτσι, η αυτοκτονία, το πλημμύρισμα του
Spiral Jetty του Smithson και οι απο-υλοποιήσεις του Weiner είναι
αντίστοιχα οι ακραίες θέσεις της body-art, της land-art και της
εννοιολογικής τέχνης που χάνονται σε θάνατο, εντροπία και έλλειψη
απτικότητας. Παρόμοιες μεταμοντέρνες λαβές επί της θεωρίας της
υπερπραγματικότητας και του ομοιώματος στηρίζονται στην πραγματική
ύπαρξη της παραπομπής. Το πρόβλημα με την appropriation-art είναι
ότι δεν αποκρυπτογραφεί το αντικείμενο (το εικονογραφεί μόνο). Η
αφιέρωση είναι δούναι και λαβείν: διαφορά.

6. Η προστακτική της αιώρησης (οι δύο τροπικότητες της τέχνης) είναι
για αυτό η διαφορά ανάμεσα σε ένα ΟΦΕΙΛΕΙΝ (η στρατηγική, η αρχή
της πραγματικότητας, η αναβολή) και ένα ΘΕΛΕΙΝ (το γενεσιουργό,
η ιδιωτική επιθυμία, ο θάνατος). Ή με άλλα λόγια: η δυναμική,
έτσι όπως συγκροτείται ανάμεσα στο κοινωνικό και το βιογραφικό σώμα.

7. Η τέχνη βασίζεται στον πλεονασμό (το σημειολογικό ξεθώριασμα) με
το οποίο εμφανίζεται ένα από τα κλασσικά παράδοξα της τέχνης: ότι κάθε
καλό έργο περιέχει και κριτική και κατάφαση. Η κριτική είναι κριτική
πολιτισμού που συνδέεται με το κοινωνικό σώμα, ενώ η κατάφαση
είναι η διαρκής βιογραφική επιβεβαίωση της καλλιτεχνικής μορφής ως
όρου που εισάγει ενδεχόμενο. Το ότι ο χρόνος πάντα "κρυπτογραφεί"
ή αισθητικοποιεί (κοινωνικοποιεί την αισθητική) είναι ένα λυπηρό γεγονός
το οποίο πρέπει να αποδεχτούμε. Αλλά που δημιουργεί ίσως και τη
δυναμική ανάμεσα στο κοινωνικό και βιογραφικό σώμα. Ανάμεσα στο
συνεχές (τον ιδιο-χρόνο του βιογραφικού σώματος, την ευχή
να γίνει ιδιαίτερο) και την δια-κριτικότητα της κοινωνίας.

8. Δεν βρισκόμαστε σε μία μετα-μοντέρνα, αλλά σε μία ύστερο-μοντέρνα
εποχή (μοντερνισμός ως κλασικισμός). Οι καλλιτεχνικές παραγωγικές
δυνάμεις (η ιστορία επέκτασης του όρου της τέχνης) έχουν ήδη εδραιωθεί:
η πρωτοπορία (ο πλουραλισμός) ως εποχιακή τεχνοτροπία (η πρωτοπορία
δεν ακυρώθηκε στην πρακτική της ζωής).

9. Η Σχολή Καλών Τεχνών ως "ίδρυμα πνευματικής καλλιέργειας" δεν
εκπαιδεύει για αυτό καλλιτέχνες, αλλά θα όφειλε αντί αυτού να προσπαθεί
μία "κοινωνικοποίηση", το οποίο, ανάμεσα στα άλλα, σημαίνει μαθήματα
πραγματικών στρατηγικών οικονομικής επιβίωσης (ή γνωστοποίησης
του απίθανου ενός τέτοιου εγχειρήματος κατά τις πολύ συνηθισμένες απο-
ιδρυματοποιήσεις).

10. Υπάρχουν τέσσερις τρόποι για να συντηρηθεί κανείς ως εικαστικός
στη Δανία:
α. Κρατική ή συζυγική επιχορήγηση.
β. Ως καθηγητής, γραφίστας (εδώ όλες οι μορφές των
multiples) ή με εκθέσεις σε καλλιτεχνικά σωματεία
(εταιρειών).
γ. Αυτοπώληση ή μέσω γκαλερί.
δ. Επιχορήγηση μέσω του σωματείου ή με διακοσμήσεις.
Και αυτή η διαστρωμάτωση είναι καθορισμένη και καθοριστική, χωρίς
δυναμική, και τα στρώματα είναι χωρισμένα μεταξύ τους.

11. Οι επιμελημένες εκθέσεις και οι ενώσεις καλλιτεχνών είναι αποτέλεσμα
φόβου της γνώσης των πραγματικών συνθηκών, ή μάλλον ένα
είδος αυτοάμυνας, η οποία σταδιακά επιφέρει μία αυτολογοκρισία,
που είναι έκφραση ξεπερασμένων κανονιστικών αισθητικών που συμβαδίζουν
με το "κυρίαρχο γούστο", (ο ρυθμιστής γούστου κατ' εξοχήν) και για αυτό
καταστρέφει την καλλιτεχνική ζωή στη Δανία.

03.01.90

Από το βιβλίο 4 δανοί ποιητές/εικαστικοί, που θα κυκλοφορήσει (Αθήνα-Οκτώβριος 2011) από τις εκδόσεις Μανδραγόρας με την υποστήριξη του υπουργείου πολιτισμού της Δανίας. Την επιλογή, την μετάφραση, τις σημειώσεις και το επίμετρο έχει κάνει ο ποιητής και εικαστικός Θεοφάνης Μελάς. Παρουσιάζει ποιήματα και εικόνες έργων από τους Per Kikerby, Henrik Have, Claus Carstensen και Jørgen Michaelsen.

Πραγματικό, εμπειρία, αυταπάτη

Καλό υπόλοιπο καλοκαίρι

Media Offer #8 | Αναπεριγραφή και όχι Ματαιότητα

Το θέμα της ματαιότητας θα εγείρονταν μόνον εάν στόχος της Μοφεριστικής υπόθεσης ήταν  να ξεπεράσει τον χρόνο, την τύχη και την αναπεριγραφή πασχίζοντας να ανακαλύψει κάτι πιο ισχυρό από αυτά. Πολλοί ήταν αυτοί που υποστήριξαν, πως ο ανθρώπινος νους χωρίς τη ματαιότητα παραμένει φτωχός. Ότι αν δεν νοιώσουμε οι ίδιοι την ματαιότητα των συμβεβηκότων καθώς και την υποβαθμισμένη κατάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης και δεν μοχθήσουμε -με πράξεις, όχι με λόγια- για την υπέρβασή τους, παραμένουμε φτωχοί, σκαλίζονταν με ευκολία στην ταφόπλακα του ποιητή: “Εδώ είναι θαμμένος κάποιος που έγραψε το όνομά του στο νερό”.

Για τον Μοφεριστή όμως τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό ή πιο σημαντικό από την αναπεριγραφή.
H αναπεριγραφή  είναι η μέθοδος οικειοποίησης της ζωής. Αποτελεί  το θεμέλιο της αναπαράστασης της, εισάγοντας τον άνθρωπο στον υποκειμενισμό. Αυτός ο αντιφατικός και άτακτος κόσμος  μας ,πολλές φορές μάταιος, εξακολουθεί να υπάρχει χάρη στις πλάγιες εξηγήσεις και στις περίπλοκες δαιμονίες της αναπεριγραφής του, οι οποίες εκθέτουν με συνέπεια εκείνους που ευημερούν με αχρείο τρόπο επάνω του.Θέτει σε δοκιμασία το Πραγματικό αναζητώντας απαντήσεις στο άπειρο πλήθος των δυνατοτήτων του.Η σχέση του Μοφεριστικού έργου με το Πραγματικό συμβαίνει όχι  με κάποια ετερόκλητη συλλογή τυχαίων επίκαιρων πραγμάτων αλλά με το βασίλειο της δυνατότητας· βασίλειο μέσα στο οποίο ακολουθεί την πορεία του ένας ήρωας μεγαλύτερος από την ζωή, εξαντλώντας το βαθμιαία.

Ο Μοφεριστής επιζητά την κατάκτηση αυτών των δυνατοτήτων. Δεν πασχίζει να ξεπεράσει τον χρόνο και την τύχη, αλλά να τα χρησιμοποιήσει. Ξέρει πολύ καλά ότι εκείνο που μετρά ως αποφασιστικότητα, τελείωση και αυτονομία θα είναι πάντα η συνάρτηση της στιγμής που τυχαίνει να πεθάνει κανείς ή να τρελαθεί. Όμως αυτή η σχετικότητα δεν συνεπάγεται ματαιότητα. Διότι δεν υπάρχει κανένα μεγάλο μυστικό που ελπίζει να ανακαλύψει ο Μοφεριστής και που ενδέχεται να πεθάνει ή να καταρρεύσει προτού το κάνει.  Υπάρχουν μονάχα θνητά μικρά πράγματα που έχει να αναδιατάξει αναπεριγράφοντάς τα.  Δεν ενδιαφέρεται να φτάσει σε διαλεκτικές επιλύσεις των συγκρούσεων που χαρακτηρίζουν την τωρινή περίοδο αλλά να προβάλει όλη τους την ένταση δίχως να αγνοήσει ούτε μια όψη των αλλαγών της ζωής. Κατά μια ευτυχή σύμπτωση ο πολιτισμός φτάνει στο τέρμα αυτής της γκάμας δυνατοτήτων στην εποχή που εμφανίζεται ο Μοφερισμός. Ενώ όλες οι άλλες διατυπώσεις προετοιμάζονται με αιώνιους προλόγους ο Μοφερισμός αρνείται τα προοίμια, τις αρχές, τις μεθόδους, τις αποδείξεις. Αρνείται την αμφιβολία. Το πολύ πολύ να έχει ανάγκη από ένα πρελούδιο σιωπής.

info@ http://mediaoffer.wordpress.com/ 

Ο Τρίτος Αστυφύλακας

Brian O'Nolan (1911-1966)

Ο λόγος στον Φλάν Ο'Μπράιαν, ένα από τα πολλά φιλολογικά ψευδώνυμα του Μπραϊαν Ο'Νόλαν, Ιρλανδός συγγραφέας -μεταξύ άλλων και του περίφημου μυθιστορήματος για ποδηλάτες, φιλοσόφους, δολοφόνους και ατομικούς επιστήμονες με τίτλο Ο Τρίτος Αστυφύλακας-, σπουδαγμένος στο περίφημο κολέγιο Trinity την δεκαετία του '30, αναφέρει σχετικά με τις πανεπιστημιακές του σπουδές.

"Δεν έδινα απολύτως καμία προσοχή στα μαθήματα και στην μελέτη. Στις παραδόσεις κάποιος ανέβαινε στην έδρα και μουρμούριζε διάφορα που οποιοσδήποτε νοήμον άνθρωπος θα μπορούσε να τα μάθει και από μόνος του. Οι εξετάσεις ήταν παιδαριώδεις και η γενικότερη εντύπωση μου ήταν ότι το πανεπιστήμιο είναι μια απάτη. Το μόνο αποτέλεσμα που είχαν τα λεφτά που ξόδεψε ο πατέρας μου ήταν ότι ο γιος του έθεσε τις βάσεις της συστηματικής κατανάλωσης αλκοόλ και της ικανότητας να πετυχαίνει στο μπιλιάρδο εικοσιπέντε τουλάχιστον καραμπόλες στην σειρά. Πιστεύω ειλικρινά ότι αν ποτέ η πανεπιστημιακή εκπαίδευση γίνει κτήμα καθενός, η χώρα θα καταρρεύσει από την μια στιγμή στην άλλη."*

Το κολέγιο Trinity του Δουβλίνου είναι ένα από τα καλύτερα του κόσμου (μέσα στα πρώτα πενήντα στις σχετικές κατατάξεις σήμερα και την δεκαετία του 30 ήταν ακόμη ψηλότερα στην "κατάταξη"). Η σουρεαλιστική και μαύρη κωμωδία του Ο'Μπραϊαν γράφτηκε το 1940 και εκδόθηκε μετά τον θάνατό του το 1967. Προκαλεί αυθόρμητο γέλιο, μια επιθυμία για πειραχτική δράση αλλά και σκέψεις για τα παρατράγουδα του θανάτου. Τις βάσεις για την συστηματοποίηση της πόσης καθώς και το σερί των 25 μπορείς να τα καταφέρεις και προ της επιβαρύνσεως των γονέων με έξοδα πανεπιστημιακών σπουδών.
 

Και καλύτερα έτσι.

* Άρης Μπερλής, από τον Πρόλογο του μεταφραστή στο "Φλαν Ο'Μπραϊαν, Ο Τρίτος Αστυφύλακας"  (Αλεξάνδρεια)

«Στυγερές αλλά απαραίτητες…» | Σκέψεις με αφορμή ένα φρικώδες φονικό

Το εύκολο είναι το προφανές. Ασφαλώς ισχύε πως ο Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ, ο Νορβηγός ψυχρός φονιάς ήταν ιδεολογικά ακροδεξιός. Κι είναι γνωστό πως ο συνδυασμός εκτελεστικής δεινότητας και ψυχικής παγωνιάς χαρακτήριζε τους ιστορικούς Ναζιστές ομοϊδεάτες του, ένας από τους οποίους, κατά την απολογία του στη δίκη της Νυρεμβέργης, δήλωνε ότι δεν ένιωθε το παραμικρό για τα χιλιάδες θύματά του διότι εκείνο που τον απασχολούσε, ήταν αν θα λειτουργούσε στην εντέλεια ο θάλαμος αερίων που διαχειριζόταν.

Παρολαυτά δεν θα πρέπει να παρασυρθούμε από την ευκολία του προφανούς. Δεν θα πρέπει να πιστέψουμε πως αυτές οι αποτρόπαιες πράξεις και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο τις διέπραξε, και ο λόγος με τον οποίο τις δικαιολόγησε ο φονιάς, αποτελούν απλώς και μόνον εκδήλωση ακραία περιθωριακών ιδεών και ψυχικών καταστάσεων. Αυτό ακριβώς θα ήθελαν τα μμε και, δι’ αυτών, ο κυρίαρχος λόγος προκειμένου να μην έρθει στο φως η σκανδαλώδης συνάφειά τους με το κέντρο της σημερινής κοινωνίας. Γιατί στην πραγματικότητα, ο συνδυασμός εκτελεστικής δεινότητας και ψυχικής παγωνιάς χαρακτηρίζει σε βάθος το ίδιο το κέντρο της σύγχρονης, εκτεχνικευμένης κοινωνίας.  Είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό στοιχείο του ανθρώπου, για τον οποίον, με διάφορα προσχήματα και διανοητικές ταχυδακτυλουργίες (βλ. το 90% του ευπώλητου «στοχασμού» σήμερα) η τεχνική διεκπεραίωση και αποτελεσματικότητα έχει εκτοπίσει την «παλιομοδίτικη» ανθρωπιά. 

Είναι με λίγα λόγια σήμα κατατεθέν του σύγχρονου ανθρώπου, δηλαδή του ανθρώπου τον οποίο διαμορφώνει ένας κόσμος, ο οποίος:

• επέλεξε να αντιμετωπίζει τα κοινωνικά ζητήματα σαν ζητήματα καθαρά τεχνικής φύσης∙
• πίστεψε ότι η τεχνική συστηματοποίηση θα οδηγήσει την ανθρωπότητα με ασφάλεια σ’ ένα καλύτερο μέλλον∙ και τελικά,
• συνεπαρμένος από αυτό τον τεχνολογικό μεσσιανισμό,
• εδώ και πολλές δεκαετίες υποτάσσεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα στο Τεχνικό σύστημα.

Στο βάθος όλων αυτών συναντάμε ένα κόσμο, για τον οποίον το πράγμα και η τεχνική διαχείριση του πράγματος είναι το παν και το ανθρώπινο πρόσωπο τίποτα. Διότι πράγματι, ο ολέθριος συνδυασμός εκτελεστικής δεινότητας και ψυχικής παγωνιάς δεν μπορεί να εκδηλωθεί, και μάλιστα τόσο ακραία −με αυτή την αδιαφορία, τη σκυθρωπή αποφασιστικότητα και τη σκληρή τυφλότητα, που τρόμαζαν ήδη τον Ντοστογιέφσκι −, εάν δεν έχει προηγουμένως αποπεμφθεί από τον ψυχικό κόσμο, από τον πολιτισμικό ορίζοντα, από το συμβολικό πεδίο και τέλος και από το ίδιο το οπτικό πεδίο, η διάσταση του προσώπου. 

Μα τι! Χρειάζεται να μας το πει αυτό ο Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ;

Αλλά μην νομίσετε πως είμαι ουτοπιστής. Αναγνωρίζω ασφαλώς, πως η συγκρότηση του συλλογικού πεδίου δεν είναι εκ των πραγμάτων δυνατόν να λαβαίνει εντελώς υπόψη της το ανθρώπινο πρόσωπο, το κάθε ανθρώπινο πρόσωπο∙ γι’ αυτό και στο Κράτος −στην πολιτική εξουσία γενικότερα −ενυπάρχει πάντοτε η όψη του «ψυχρού τέρατος». Παρολαυτά, είναι άλλο αυτό και άλλο η αποπομπή της διάστασης του προσώπου από τη συγκρότηση του συλλογικού πεδίου.

Όμως, ακριβώς επειδή η συγκρότηση του συλλογικού πεδίου δεν είναι εκ των πραγμάτων δυνατό να λαβαίνει εντελώς υπόψη της το ανθρώπινο πρόσωπο, γι' αυτό μια κοινωνία που θέλει να είναι ανθρώπινη, μια σοφή κοινωνία δηλαδή,  φροντίζει − θα φρόντιζε − ώστε η διάσταση του προσώπου, όχι μόνο να μην αποπέμπεται, όχι μόνο να παραμένει εν ισχύ, αλλά και να ενσαρκώνει μια μορφή ισχύος παράλληλη προς την καθαυτό πολιτική ισχύ∙ ώστε να ελέγχει τη εγγενή ροπή της προς την οδό του «ψυχρού τέρατος» και να στερεώνει τον πολίτη στην οδό της ανθρωπιάς.

Μια τέτοια κοινωνία φροντίζει − θα φρόντιζε − να αναδεικνύει στην ανθρωπολογία της τόσο τη διάσταση του Πολίτη όσο και αυτή του Προσώπου. Γιατί χωρίς την πολιτική διάσταση του πολίτη, η οντολογική διάσταση του προσώπου κινδυνεύει να υποχωρεί στις χαραμάδες και τις αετοφωλιές του κόσμου, αδύναμη να παρεμβαίνει καταλυτικά στη ροή των πραγμάτων∙ αλλά και χωρίς την οντολογική διάσταση του προσώπου, η πολιτική διάσταση του πολίτη κινδυνεύει να σαγηνεύεται από τον τεχνικό πειρασμό και να υποχωρεί στη θέση του καλολαδωμένου γραναζιού ενός συστήματος.

Don't krueger me!

Αφού λοιπόν καταφέραμε να συνεχίσουμε στο δρόμο του «Δεκάλογου της Ουάσινγκτον» και των διαφόρων «σχεδίων Μπράντι», πάνω στα οποία στηρίχτηκαν τα επενδυτικά κεφάλαια-γύπες

−όπως το θρυλικό Elliot Associates, που το 1995 αγόρασε 20,7 εκ. δολλάρια τραπεζικού χρέους του Περού, επωφελήθηκε από τη μετατροπή του σε ομόλογα και έτσι στη συνέχεια απαίτησε και έλαβε από το Περού 58 εκ. δολλάρια−,

ας αποτίσουμε το δέοντα φόρο τιμής στον πρώτο επικεφαλής του ΔΝΤ που, ήδη το 2002, συνέλαβε την ιδέα δημιουργίας ενός «μηχανισμού στήριξης και αναδιάρθρωσης του χρέους των εθνικών κρατών», τη διορατική υπέρμαχο της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης», την κα Άννα Κρούγκερ.

Και τι καλύτερο για ένα τέτοιο φόρο τιμής από την ανάδειξη του πυρήνα της σκέψης του τιμώμενου προσώπου; Ιδού λοιπόν τι απαντούσε η κα Κρούγκερ στους πολέμιους της παγκοσμιοποίησης στη σημαντική «Ομιλία για την Παγκοσμιοποίηση», που έδωσε τον Ιούνιο του 2003 στην Αγία Πετρούπολη:

«Τι μπορούμε να πούμε σχετικά με τις επιπτώσεις της οικονομικής ανάπτυξης και της παγκοσμιοποίησης στην εργασία και τις κοινωνικές συνθήκες στον αναπτυσσόμενο κόσμο; Χρειάζεται να το δούμε μακροπρόθεσμα. Ξέρω ότι πολλοί διαδηλωτές δυσπιστούν με τον ηθικό σχετικισμό, αλλά πραγματικά αξίζει να καθίσουν και σκεφτούν πριν καταδικάσουν απόλυτα τις συνθήκες στα λεγόμενα εργοστάσια-κάτεργα στις αναπτυσσόμενες χώρες. […] 

Η άποψη ότι οι  εργαζόμενοι σε αυτά πρέπει να παίρνουν “αξιοπρεπή μισθό” με βάση τα πρότυπα των βιομηχανικών χωρών, υπονομεύει εντελώς το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό στη διεθνή αγορά. Παρόμοια, η παιδική εργασία κυριαρχεί μερικές φορές στις αναπτυσσόμενες χώρες επειδή οι εναλλακτικές λύσεις είναι πολύ χειρότερες: πείνα και υποσιτισμός, πρόωροι γάμοι με το ζόρι (για τα κορίτσια) ή πορνεία, επαιτεία. Υπάρχουν πολλές αποδείξεις, ότι οι γονείς στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως και οι γονείς παντού, επιλέγουν να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο όταν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά. 

Επομένως, ο πιο γρήγορος τρόπος για να το καταφέρουν είναι αναμφίβολα η ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη. Άστοχες είναι και οι ανησυχίες μήπως η παγκοσμιοποίηση οδηγήσει σε απώλεια της αυτοδιάθεσης. Η ίδια η φτώχεια στερεί από τους ανθρώπους από κάθε έλεγχο. Η ανάπτυξη δίνει στους ανθρώπους πολύ περισσότερες δυνατότητες να ελέγχουν τη ζωή τους συγκριτικά με την οποιαδήποτε υποτιθέμενη ζημία προκαλούν οι πολυεθνικές ή οι αλλοπρόσαλλες ροές ξένων κεφαλαίων».

Μα την αγία Ανάπτυξη! Ζήτωσαν τα κάτεργα και τα δουλάκια, τα υπέρ Αυτής εργαζόμενα έως το τέλος του αιώνος τούτου και πάντων των αιώνων, αμήν!

Εκείνο που αξίζει να σχολιάσω, είναι πως ο νεοφιλελευθερισμός πρόσθεσε απλώς μια εξαντρίκ ανταύγεια στη θρησκεία της Ανάπτυξης: την, όντως μισοπάλαβη, ιδέα πως η απελευθέρωση του εμπορίου και του χρήματος δημιουργεί ανάπτυξη (ενώ, όπως το βλέπουμε πια ξεκάθαρα, το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να διαλύσει π.χ. την αγροτική υποδομή μιας χώρας και τα «επενδυτικά κεφάλαια» να τη βουλιάξουν στο χρέος). Στην ουσία όμως, η κεντρική ιδέα παραμένει η ίδια, που στοιχειώνει όλη τη νεοτερικότητα, από τα άκρα δεξιά έως τα άκρα αριστερά της έδρανα . Η ιδέα πως η οικονομική ανάπτυξη (ακριβέστερα: μεγέθυνση, growth) είναι το γιατρικό για πάσα νόσο και πάσα μαλακία.

Αλλά τι να κάνουμε; Αυτά λέει η θρησκεία ενός κόσμου, όπου (όπως θα δούμε σε επόμενη ανάρτηση) το χρήμα είναι «ο δεσμός όλων των δεσμών».

Η Ερμηνεία, η Φιλοσοφία και η "Αλλαγή"

Δεν υπάρχει συμβάν, φαινόμενο, λέξη, σκέψη των οποίων το νόημα να μην είναι πολλαπλό. Κάποιο πράγμα είναι άλλοτε αυτό άλλοτε εκείνο, άλλοτε κάτι πίο περίπλοκο ανάλογα με τις δυνάμεις που το σφετερίζονται. Ο Χέγκελ θέλησε να γελοιοποιήσει τον πλουραλισμό, ταυτίζοντας τον με μια αφελή συνείδηση που θα αρκείτο να λέει : "αυτό, εκείνο, εδώ, τώρα" - όπως ένα παιδί που ψελίζει τις πιο ταπεινές του ανάγκες. Στην πλουραλιστική ιδέα ότι ένα πράγμα έχει πολλά νοήματα, στην ιδέα ότι υπάρχουν πολλά πράγματα, και "αυτό και μετά εκείνο" για το ίδιο πράγμα, βλέπουμε την πιο υψηλή κατάκτηση της φιλοδοφίας, την κατάκτηση της αληθινής έννοιας, την ωριμότητά της, και όχι την απάρνησή της, ούτε την παιδική ηλικία της.

Διότι η αξιολόγηση του "αυτού" και του "εκείνου", το λεπτεπίλεπτο ζύγισμα των πραγμάτων και των νοημάτων του καθενός, η αποτίμηση των δυνάμεων που προσδιορίζουν ανα πάσα στιγμή τις όψεις ενός πράγματος και των σχέσεών του με τα άλλα πράγματα-όλα εκείνα (ή όλα αυτά) ανάγονται στην υψηλότερη τέχνη της φιλοσοφίας, την τέχνη της ερμηνείας. Να ερμηνεύει κανείς, και μάλιστα να αξιολογεί , είναι σαν να ζυγίζει. Η έννοια της ουσίας δεν χάνεται στην ερμηνεία, αλλά αποκτά νέα σημασία. Διότι όλα τα νοήματα δεν έχουν την ίδια αξία. Ένα πράγμα έχει τόσα νοήματα, όσες και δυνάμεις ικάνές να το σφετεριστούν.

Gilles Deleuze, Ο ΝΙΤΣΕ ΚΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, 

εκδ.Πλέθρον