09 Νοεμβρίου 2012

Ώρες Αργίας


 
Την ώρα της εργασίας του (ο άνθρωπος) αισθάνεται έξω από τον εαυτό του, τόνιζε ο Καρλ Μαρξ μιλώντας για την καπιταλιστική οργάνωση της εργασίας. Βέβαια, ο Μαρξ δεν συνελάμβανε την ανθρώπινη ατομικότητα παρά μόνο μέσα στην εργασία, την οποία θεωρούσε «ενεργητική ιδιοκτησία του ανθρώπου», την κατ’ εξοχήν ανθρώπινη κατάσταση, η οποία προάγει με μοναδικό τρόπο την «αληθινή ατομικότητα» και, κατά συνέπεια, την «κοινωνικότητα» του ανθρώπου. Παρομοίως, ο Μαρξ κατανοούσε την ανθρώπινη ελευθερία ως τη δυνατότητα του ανθρώπου, ο οποίος είναι ον καθολικό, να «πραγματώνει τον εαυτό του διά μέσου της εργασίας». Διότι η εργασία είναι η «αυθόρμητη δραστηριότητα» του ανθρώπου και άρα είναι μια ελεύθερη δραστηριότητα που προσδιορίζει τον άνθρωπο ως ελεύθερο ον μέσα σε έναν κόσμο, τον οποίο ο ίδιος ο άνθρωπος δημιουργεί, όχι μόνο με τη νόηση αλλά, κυριότατα, με την κοινωνικότητα και την εν γένει δραστηριότητά του, είτε αυτή είναι η εργασία είτε οποιαδήποτε άλλη καλλιτεχνική και δημιουργική δραστηριότητα. Συνεπώς, ο άνθρωπος θα όφειλε την ώρα της εργασίας του να αισθάνεται μέσα στον εαυτό του, μέσα στην αληθινή ατομικότητά του, μέσα στην αυθεντική ουσία του. Αν αυτό δεν συμβαίνει, η αιτία είναι η αλλοτριωμένη εργασία και οι αλλότριες δυνάμεις της, οι οποίες καθυποτάσσουν και εξαπατούν τον άνθρωπο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αλλοτριωμένη εργασία ακυρώνει την ενεργητική ιδιοκτησία του ανθρώπου, που είναι η εργασία, και τη μετατρέπει σε «μια δραστηριότητα που είναι ένα απλό μέσο ια την επίτευξη βασικά ζωικών σκοπών», με αποτέλεσμα ο άνθρωπος, την ώρα της εργασίας, να αισθάνεται έξω από τον εαυτό του.
 
Ο Μαρξ δεν θα μπορούσε ποτέ να κατανοήσει τις «ώρες αργίας» του Μπάιρον και, πολύ περισσότερο, να τις αποδεχθεί ως ειδικά ανθρώπινη δύναμη, δηλαδή ως δημιουργική δύναμη της ανθρώπινης κατάστασης. Ο εγελιανισμός του Μαρξ, όπως και της μοντέρνας κοινωνίας, είναι εχθρικός προς τον ρομαντικό «πλάνητα», προς τη ριζοσπαστική ιδέα που ο ρομαντικός flâneur είχε για την ελευθερία, μέσα από τη διεκδίκηση του άεργου της δημιουργικής δραστηριότητας. Και ούτε ασφαλώς θα μπορούσε η μοντερνική κοινωνία να κατανοήσει ότι η υπεράσπιση αυτής της ριζοσπαστικής ιδέας της ελευθερίας δεν αποτελεί άρνηση και ακύρωση της «αληθινής ατομικότητας» και «κοινωνικότητας» του ανθρώπου αλλά, αντιθέτως, την πλέον αυθεντική ανθρώπινη κατάσταση, μέσα στην οποία εδραιώνεται η δημιουργική ατομικότητα και η γνήσια κοινωνικότητα του ανθρώπινου υποκειμένου.
 
Το αντίδοτο της κατάστασης του ανθρώπου να αισθάνεται την ώρα της εργασίας έξω από τον εαυτό του (μια διαπίστωση η οποία ισχύει για το σύνολο της εργασίας και όχι μόνον για την αλλοτριωμένη εργασία – ή, καλύτερα, μια διαπίστωση που δείχνει ότι η εργασία δεν μπορεί παρά να είναι αλλοτριωμένη κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, από την στιγμή που για να δημιουργηθεί η κοινωνία έπρεπε να αφανιστεί η κοινότητα), το αντίδοτο, λοιπόν, αυτής της κατάστασης δεν είναι βέβαια μια ουμανιστική προοπτική της εργασίας ως «ενεργητικής ιδιοκτησίας του ανθρώπου», αλλά η αποδοχή της ανθρώπινης κατάστασης ως ριζοσπαστικής ελευθερίας του «άεργου», του «πλάνητα», του «περιπατητή» ή, ακόμη, του δανδή και του αισθητή, όπως τον ύψωσε σε πρότυπο ανθρώπινης ζωής και βίωσης η μεταρομαντική θέαση του αισθητισμού. Ο Ρομαντισμός προέβαλε έναν επαναστατικό αντιμοντερνισμό μέσα από τις «ώρες αργίας» του. Ο μεταρομαντικός αισθητισμός επανέλαβε τον επαναστατικό αντιμοντερνισμό του Ρομαντισμού και τον προέκτεινε. Μέσα στο «άεργον» της ανθρώπινης ουσίας, ο Ρομαντισμός και ο αισθητισμός αναζήτησαν την αληθινή ατομικότητα και εδραίωσαν την αυθεντική κοινωνικότητα του ανθρώπινου υποκειμένου ως ριζοσπαστικής ελευθερίας του flâneur, όπως τον δημιούργησε η φαντασία του Σαρλ Μπωντλαίρ: «Όταν θα βγείτε το πρωί με την σταθερή πρόθεση να σουλατσάρετε στους μεγάλους δρόμους, γεμίστε τις τσέπες σας με μικρές εφευρέσεις της μιας δεκάρας».
 
Η απραξία του flâneur, έγραφε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, είναι μια διαμαρτυρία ενάντια σον καταμερισμό της εργασίας. Ο Michael Lowy στο πρόσφατο, εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του Το Αστέρι του Πρωινού (Letoile du matin) αντιπαραθέτει στον flâneur του 19ου αιώνα την υπερρεαλιστική εκτροπή η οποία κόβει κάθε δεσμό με τις πλέον καθαγιασμένες αρχές της καπιταλιστικής νεωτερικότητας, με τους νόμους της χρησιμοθηρίας και τους πανταχού παρόντες κανόνες της εργαλειακής ορθολογικότητας. «Σε κάθε περίπτωση», σχολιάζει ο Lowy, «αντίθετα με τον flâneur, ο εκτροπέας-περιπλανητής δεν είναι πλέον έγκλειστος στον φετιχισμό του εμπορεύματος, στην επιτακτικότητα της κατανάλωσης – έστω κι αν προμηθεύεται κάτι από ένα μαγαζάκι ή μπαίνει σ’ ένα μπιστρό. Δεν υπνωτίζεται από τη λάμψη της βιτρίνας, αλλά στρέφει το βλέμμα του αλλού». Αυτή ακριβώς η υπερρεαλιστική εκτροπή της αναζήτησης του πέραν του φετιχισμού του εμπορεύματος και της επιτακτικότητας της κατανάλωσης υπερβαίνει την τελεολογική δραστηριότητα της εργαλειακής ορθολογικότητας και οδηγεί στη βιαιότητα της λετριστικής εξέγερσης – της εξέγετσης που εξαπέλυσε η Internationale Lettriste, του νεαρού Debord και των φίλων του, στις αρχές της δεκαετίας του 1950 – ενάντια στην εργασία, και άρα στην υπεράσπιση του άεργου της ανθρώπινης δημιουργικής δραστηριότητας.
 
Ο Μπένγιαμιν και ο Lowy, ο πρώτος μέσω του ρομαντικού flâneur και ο δεύτερος μέσω της υπερρεαλιστικής εκτροπής, επαναφέρουν τους μαρξικούς όρους προκειμένου να ερμηνεύσουν μια στάση ζωής, η οποία αποκρούει την εργασία ως ιδρυτικό στοιχείο της ατομικότητας και συνεπώς της κοινωνικότητας, και αναζητά την ελευθερία μέσα στο «άεργον». Το μαρξικό οπλοστάσιο παρέχει, άλλωστε, τις αναλυτικές ενοράσεις που επιτρέπουν τη χρησιμοποίησή του προκειμένου να ερμηνευτεί μια τέτοια στάση ζωής κάτω από ις συνθήκες της καπιταλιστικής νεωτερικότητας και του εργαλειακού ορθολογισμού. «Με την πληθώρα των αντικειμένων», αποφαίνεται ο Μαρξ, «μεγαλώνει η σφαίρα των αλλότριων δυνάμεων, στις οποίες υποτάσσεται ο άνθρωπος, και κάθε νέο προϊόν είναι μια νέα δυνατότητα αμοιβαίας εξαπάτησης και αμοιβαίας αρπαγής». Προκύπτει, λοιπόν, ότι η στάση του ρομαντικού «πλάνητα» και του υπερρεαλιστή «εκτροπέα» δεν είναι παρά μια εξέγερση ενάντια στις αλλότριες δυνάμεις που τους καθυποτάσσουν, ενάντια στη δυνατότητα της καπιταλιστικής νεωτερικότητας να εξαπατά και να ληστεύει μέσω της αλλοτριωμένης εργασίας. Αυτό είναι αναμφισβήτητα σωστό, και ο τρόπος ερμηνείας που πηγάζει από αυτήν την αναλυτική συνθήκη είναι κριτικά συνεπής. Ωστόσο, πιστεύω ότι η ριζοσπαστικότητα του οράματος της ελευθερίας τόσο του ρομαντικού πλάνητα όσο και του υπερρεαλιστή «εκτροπέα» ερμηνεύεται μεν, δεν συλλαμβάνεται όμως ως καθολική στάση ζωής, ως αληθινός ιδρυτικός όρος  του ανθρώπινου υποκειμένου.
 
Βέβαια, ο Lowy παρατηρεί σε σχέση με τον υπερρεαλιστη εκτροπέα: «Χωρίς σκοπό και χωρίς ορθολογικότητα... Να, με δυο λόγια, η βαθύτερη σημασία της εκτροπής... Αυτή η εμπειρία της ελευθερίας παράγει ένα είδος μέθης, μιαν έξαρση, μιαν αληθινή κατάσταση χάριτος. Αποκαλύπτει ένα κρυμμένο πρόσωπο της πραγματικότητας – της δικής μας πραγματικότητας. Οι δρόμοι, τα αντικείμενα, οι περαστικοί, ξαφνικά απελευθερώνονται από το στέρεο περίβλημα του λογικού, εμφανίζονται κάτω από ένα διαφορετικό φως, γίνονται ξένα, ανήσυχα, καμιά αστεία». Οι παρατηρήσεις του Lowy, το αποκαλυμμένο κρυμμένο πρόσωπο της πραγματικότητάς μας, η εμπειρία της ελευθερίας χωρίς σκοπό και χωρίς το στέρεο περίβλημα του λογικού, η μέθη και η κατάσταση χάριτος μέσα σ’ αυτή την ελευθερία, μας φέρνουν πλησιέστερα προς τη ριζοσπαστική ελευθερία του «άεργου», την οποία διεκδικεί ως αναφαίρετο δικαίωμα της ύπαρξής του, ως αυθεντική ουσία του, ο πλάνητας και ο εκτροπέας. μας φέρνουν εντέλει πλησιέστερα προς την ελευθερία του «περιπατητή» χωρίς σκοπό και χωρίς λόγο του Σαρλ Μπωντλαίρ: «Όταν θα βγείτε το πρωί με την σταθερή πρόθεση να σουλατσάρετε στους μεγάλους δρόμους, γεμίστε τις τσέπες σας με μικρές εφευρέσεις της μιας δεκάρας – όπως ο επίπεδος πιερότος που κινείται μόνο με μια κλωστή, οι σιδηρουργοί που χτυπούν το αμόνι, ο καβαλάρης και το άλογό του, του οποίου η ουρά είναι σφυρίχτρα...»

Στέφανος Ροζάνης


2 σχόλια:

lascapigliata είπε...

Τυχαίο είναι που θάφτηκε από τους Μαρξιστές ο γαμρπρός του Μαρξ, Λαφάργκ;

Β.Η είπε...

...και μετά τους έπεσε βαρύς ο Στάλιν...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1864 190cm 1917 1929 1940 1955 1957 1965 1968 2008 2013 2014 3/45 Ά. Γιάπε/A.Jappe Α. Καγιέ/A. Caillé Α. Καμύ/A. Camus Α. Κοζέβ/A. Kojève Α. Σοπενχάουερ/A. Schopenhauer Ά. Σπέερ/A. Speer Ά. Τιούρινγκ/A. Turing αγάπη Αισχύλος Άκης Πάνου Αλ. Μπέρκμαν/Al. Berkman Αλ. Σμέμαν/Al. Schmeman Αλέκα Παπαρήγα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Τομπάζης Αλεξάντερ Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Άλμπερτ Φίνεϊ/Albert Finney Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Ανρί Λεφέβρ/Henri Lefebre Ανρί Μισώ/Henry Michaux Ανρί Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Άνταμ Κέρτις/A. Curtis Άνταμ Σμιθ/Adam Smith Αντίνοος Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Αντρέ Κερτέζ/André Kertész Αντρέ Ορλεάν/André Orléan Άντυ Γουώρχολ.Andy Warhol Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αποκάλυψη Ιωάννου Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης Άρης Κωνσταντινίδης Άρθουρ Λένινγκ/Arthur Lehning Άρθουρ Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand Β. Γκ. Ζέμπαλντ/W.G. Sebald Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίν Βολόσινοφ/Valentin Voloshinov Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βιετνάμ Βίκτορ Μπούλλα/Victor Bulla Βικτόρ Σερζ/Victor Serge Βίκτορ Σκλόφκσι/Victor Chklovski Βίκτορ Φρανκλ/Victor Frankl Βίκτωρ Ουγκώ/Vicror Hugo Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνσεντ Μπράουν/Vincent Browne βιοτεχνολογία βοηθήματα μνήμης Βολταίρος Βομβάη Βόρειοι Γ. Γκ. Φίχτε/ J. G. Fichte Γ. Τζέης/W. James Γαλαρίες Γένεσις Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος Γιεβγκένι Ζαμιάτιν/Yevgeny Zamyatin Γιόζεφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen γιορτή Γιούργκεν Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιόχαν Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Γιόχαν Χάιζινχα/Johan Huizinga Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Δάβος Γιώργος Μακρής Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκ. Λούκατς/G. Lukacs Γκέοργκ Βύχνερ/Georg Büchner Γκεοργκ Ζίμελ/Georg Simmel Γκεόρκι Λούκατς/Georgy LuKacs Γκετζ Άλυ/Gotz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκιόργκι Λίγκετι/György Ligeti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουίλιαμ Ήγγλετον/William Eggleton Γουίλιαμ Μπάροους/William Burroughs Γουίλιαμ Σαίξπηρ/William Shakespear Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δανία του Βορρά Δανία του Νότου δάσκαλοι Δελφοί Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα δικαιοσύνη ΔΝΤΟΟΣΑΤΡΟϊΚΑΘΕΣΜΟΙ δόγμα Τρούμαν δοκιμασίες Δουβλίνο Ε. Βιλ/E. Will Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς εγωπαθείς διανοούμενοι εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκλογές εκπομπές Έλεν Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελίας Κανέττι/Elias Canetti Ελίζαμπεθ Άνσκομπ/E. Anscombe Εμίλ Ντυρκέμ/Emile Durkheim Εμίλ Σιοράν/Emil Cioran Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier Έντγκαρ Λη Μάστερς / Edgar Lee Masters εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός Επενδυτικό περιβάλλον επιβίωση επιστήμη Έρασμος εργασία ερείπια Έρικ Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbawm Έρνεστ Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνστ Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνστ Κασσίρερ/Ernst Cassirer Έρνστ Μπλοχ/Ernst Bloch Ερυθρογράφος Ετιέν ντε λα Μποεσί/E. de la Boetie Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζ. Νταβί/G. Davy Ζ.Π. Βερνάν/J.P. Vernant Ζακ Ελλύλ/Jacques Ellul Ζακ Λακάν/Jacques Lacan Ζακ Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ζακ Ντεριντά/Jacques Derrida Ζακ Πρεβέρ/Jacques Prévert Ζακ Σαπίρ/Jacques Sapir Ζαν Ιτάρ/Jean Itard Ζαν Λυκ Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ζαν Μορώ/Jeanne Moreau Ζαν-Ζακ Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ζαν-Πιερ Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ζάχα Χαντίντ/Zaha Hadid Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζίγκμουντ Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Ζιλ Ντελέζ/Gilles Deleuze Ζιλ Ντωβέ/Gilles Dauvé Ζορ Βον/Zohr Vaughan Ζορζ Μπατάιγ/Georges Bataille ζωή Η Διεθνής ηθική Θ. Ρόσζακ/Th. Roszak Θανάσης Σβώλος Θάτσερ/Ρήγκαν θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεός Θεοφάνης Μελάς Θίοντορ Αντόρνο/Theodor Adorno θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Ίαν Χάκινγκ/Ian Hacking Ιβάν Παβλόφ/Ivan Pavlov Ιβάν Τοθργκένιεφ/I. Tourgueniev Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen Ιγνάτιος Λογιόλα ιδεολογία ιδρύματα τέχνης ικέτες και ξένιοι Ιράν Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Τσιβάκου Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Καβαλκάντι/Cavalcanti Κάθλην Ράιν/Kathleen Raine Καλκούτα καλλιτέχνες Καλοκαίρι Καλούμενος Καντ κάπο Καραμανλής Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Καρλ Κορς/Karl Korsch Καρλ Κράους/Karl Kraus Καρλ Μαρξ/Karl Marx Καρλ Πολάνυι/Karl Polanyi Καρλ Χέκερ/Karl Hocker Καρλομάγνος Καρτέσιος/Descartes καταναλωτικοπαραγωγισμός καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό Κιουσόπουλος Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλοντ Λεβί Στρώς/Claude Levy Strauss κοινωνιοποίηση Κομμούνα κομμουνισμός Κονγκό Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορέα Κορνήλιος Καστοριάδης Κορνήλιος/Corneille κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση κρισολογία Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κριστίν Λαγκάρντ Κρίστοφερ Λας/Ch. Lash Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λ. Βαλράς/L. Walras λαβύρινθος Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε Λένιν Λεόν Βαλράς/Léon Walras Λέον Τρότσκι Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Σεστώφ/Lev Shestov Λίντον Τζόνσον/Lyndon Johnson Λιούις Μάμφορντ/Lewis Mumford Λισιέν Μαλζόν/Lucien Malson λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουί Ντυμόν/Louis Dumont Λουίς Μπουνιουέλ/Louis Bunuel Λούντβιχ Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ Λυγκέας Λωτρεαμόν Μ. Ντριούρι/M. Drury Μ. Μπένετ/M. Bennet Μαγιακόφκι/Mayakovski μαγιονέζα μαθητές Μάικ Κέλυ/Mike Kelley Μάικλ Χάρντ/Michael Hardt Μάιλς Ντέιβις/Miles Davis Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μάπετς Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρί ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Marina Tsvetaeva μαρξιστές-λενινιστές Μαρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρσέλ Μαριέν/Marcel Mariën Μαρσέλ Μως/Marcel Mauss Μαρσέλ Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρτζορυ Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μάρτιν Μπούμπερ/Martin Buber Μάρτιν Χάϊντεγγερ/Martin Heidegger μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μετανάστευση μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίκαελ Λέβι/Michael Loewy Μικελάντζελο Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni μικροαστισμός Μίλτον Φρίντμαν/Milton Friedmann Μίλτος Σαχτούρης Μιράντα Τερζοπούλου μισαλλοδοξία Μισέλ Αλιετά/Michel Aglietta Μισέλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μισέλ Σερ/Michel Serres Μισέλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μισέλ Φουκώ/Michel Foucault μισθωτοί σκλάβοι Μιχαήλ Μπακούνιν/Michail Bakunin Μιχαήλ Μπαχτίν/Mikhael Bachtine ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ Μουσείο Ακρόπολης μουσική Μπ. Μάντεβιλ/B. Mandeville Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπάτσης Μπέλα Ταρ/Bela Tarr Μπερνάρντο Σοάρες/Bernardo Soares Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπουκανιέρος Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μπρους Σπρίνγκστιν/Bruce Springsteen Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικ Κέιβ/Nick Cave Νικολό Μακιαβέλλι Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Νταβός νταντά Ντέιβιντ Λυντς/David Lynch Ντέιβιντ Μπομ/David Bohm Ντέιβιντ Ρικάρντο/David Ricardo Ντέιβιντ Χιούμ/David Hume Ντιμίτρι Πρίγκοφ Ντιτρόιτ Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Ο κήπος Ο Μικρός Πρίγκηπας Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Π. Κονδύλης Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν πανσέληνος Παπάγος παράδοση παραλήρημα παραπληροφόρηση Πάσχος Μανδραβέλης Πέδρο Ματέρο πένθος Πέπη Ρηγοπούλου Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Παπαθανασίου Πήτερ Γκητς/P.T. Geach Πήτερ Μπρουκ/Peter Brook Πήτερ Ουότκινς/Peter Watkins Πιέρ Κλαστρ/Pierre Clastres Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν/P.J. Proudhon πίστη Πίτερ Κρήφτ/Peter Kreeft Πλαστήρας Πλάτωνας Πλεύσις πλουραλισμός ποίηση Πολ Ρικέρ/Paul Ricoeur πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προλεταριάτο Προμηθέας Δεσμώτης πρόοδος προπαγάνδα Πωλ Βαλερύ/Paul Valery Πωλ Βιριλιό/Paul Virilio Πωλ Ζοριόν/Paul Jorion Πωλ Ζωγραφάκης Πωλ Λαφάργκ/Paul Lafargue Ρ. Τζακομπι/R. Jacobi Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρίνγκο Σταρ/Ringo Star Ρίτα Γκαβέρα Ρίτσαρντ Κόμπντεν/Richard Cobden Ρίτσαρντ Ρόρτι/Richard Rorty Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ροζα Λουξεμπουργκ Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Ρομπέρ Αντέλμ/Robert Antelme Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ρομπερτ Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ρόμπερτ Φρανκ/Robert Frank Ρόμπερτ Χας/Robert Hass Ρούντι Σαιν Ζυστ/Saint Juste Σαρλ Μπωντλερ/Charles Baudeilaire Σαρλ Πεγκι/Charles Péguy Σαρλ Φουριέ/Ch. Fourier Σελίν/Céline Σεμπάστιαν Χάφνερ Σέρεν Κίρκεγκωρ/Soren Kierkegaard σθένος Σίγκμουντ Φρόιντ/Sigmund Freud Σιμόν Βέιλ/Simone Weil Σιμόν Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Zizek Σλάβοϋ Ζιζεκ/Slavoj Zizek Σοκούροφ/Sokurov σολιψισμός Σομαλία Σόνια Σουδάν Σουν Τζου σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπιναλόγκα Σπινόζα/Spinoza Σπύρος Κυριαζόπουλος Στάλιν σταλινισμός Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στεφάν Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανoς Ροζάνης Στήβεν Πίνκερ/Steven Pinker στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συμβολισμός Σύναψις συνείδηση Συνταγή για μαγιονέζα Σύνταγμα συνωμοσιολογία Σφαγεία σχέδιο Μάρσαλ Σωκράτης σώμα Τ. Λεπελτιέ/Th. Lepeltier Τ. Ρ. Μιλλς/C. W. Mills Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot τα κορδόνια σου! Τάκης Μίχας Τάσος Λάγγης τεστ τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ. Α. Γκόλντστοουν/J.A. Goldstone/Τζ. Τζ. Μ. Κούτσι/J.M..Coetzee Τζ. Ρ. Σάουλ/J.R. Saul Τζ.Μ. Κούτσι/J.M. Coetzee Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζακάρτα Τζέημς Μπάλντουιν/James Baldwin Τζέιμς Φρέιζερ/James Frazer Τζέρεμι Μπένθαμ/Jeremy Bentham Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Τζιανφράνκο Σανγκουινέτι/Gianfranco Sanguinetti Τζιόρτζιο Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Τζο Στράμερ/Joe Strummer Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ/J.K. Galbraith Τζον Σηρλ/John Searle Τζον Στάινμπεκ/John Steinbeck Τζον Χιούστον/John Houston Τζόρτζ Όργουελ/George Orwell Τζορτζ Στάινερ/George Steiner Τζούλια Κρίστεβα/Julia Cristeva Τζων Λοκ/John Locke Τζων Φόουλς/John Fowles Το καταραμένο απόθεμα Το Ξεπέρασμα της Τέχνης Τοκβίλ/Tocqueville Τόμας Μαν/Tomas Mann Τόμας Πίντσον/ Thomas Pynchon Τόμας Ράιντ/Thomas Reid Τόνι Νέγκρι/Toni Negri Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τσ. Σ. Περς/Ch. S. Peirce Τσαρλς Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Τσαρλς Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Τσαρλς Τέιλορ/Charles Taylor Τσαρλς Φορτ/Charles Fort τυραννία τύψεις Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach υλισμός υπαρξισμός ύπνος υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Β. Μουρνάου/F.W. Murnau Φ. Γιάκομπι/F. Jacobi Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερνάντο Αρρραμπάλ/F. Arrabal Φερνάντο Πεσσόα/Fernando Pessoa Φίγκαρω Φιλανθρωπία φιλία Φίλιπ Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι/Fyodor Dostoevsky Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φρ. Έμπερτ/Fr. Ebert Φρ. Καραντέκ/F. Caradec Φρ. Φουρκέ/Fr. Fourquet Φρ. Χάγιεκ/Fr. Hayek Φρανκ Ζάπα/Frank Zappa Φράνσις Μπέικον/Francis Bacon Φρανσουά Λυοτάρ/François Lyotard Φρανσουά Σιμιάν/François Simiand Φραντς Κάφκα/Frantz Kafka Φρέντερικ Τέιλορ/Frederick Taylor Φρεντερικ Τζεϊμσον/Frederick Jameson Φρίντριχ Ένγκελς/Friedrich Engels Φρίντριχ Νίτσε/Friedrich Nietsche Φριτς Λάιστ/Fritz Leist φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης Χ. Τζ. Θορώ/H.J. Thoreau Χ.Λ. Μπόρχες/J.L. Borges Χ.Μ Ενζενσμπέργκερ χαρά Χάρι Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Χέγκελ/Hegel Χειρτ Μακ/Geert Mak Χέρμαν Μέλβιλ/Herman Melville Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse Χίλαρι Κλίντον χιούμορ χίπστερ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη Χομπς/Hobbes χοντρό δούλεμα Χουάν Βίβες/Juan Vives χρεοκοπία χρήμα Χρήμα και Μαγεία Χρήστος Βακαλόπουλος χριστιανισμός χρόνια πολλά χρόνος ψέμματα ψυχή Ψυχρή Ιδεολογία ωφελιμισμός AP auld lang syne beton7 Bob Dylan Bob Marley Bodies Christopher Cinemarian CoBrA D-503 dangerfew David Bowie DOCUMENTA Einsatzgruppe D European Media Art Festival F. C. Stanley Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere Internationale Lettriste/Λεττριστική Διεθνής Internationale Situationniste/Καταστασιακή Διεθνής intothepill izi Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Moon Keith Richards Krzysztof Kieslowski/Κριστόφ Κισλόφσκι La Commune Les Levres Nues Les Lèvres Nues Malaguena Melanie Pain memento mori mofferism/μοφερισμός Monty Python Necrology Nosotros RadioBubble Raul Zurita/Ραούλ Σουρίτα Raymond Carver/ Ρέϋμοντ Κάρβερ remap 2 Renty Roberto Juarroz RSA Salon De Vortex sexbox Sunrise Tales from the Crypt The Adicts The Beatles The Crass The Great Society The Gun Club The Juniors The Meteors The Morlocks The Please The Rolling Stones The Ruts The Sonic Youth The Stooges The Stranglers The Three Johns The UK Subs The War TwixtLab Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets