17 Νοεμβρίου 2018

Ξεριζωμός


Υπάρχει μια κοινωνική κατηγορία, η οποία εξαρτάται ολοκληρωτικά και αέναα από το χρήμα. Είναι οι μισθωτοί, κυρίως από τότε που η πληρωμή με το κομμάτι υποχρεώνει τον κάθε εργάτη να έχει διαρκώς στραμμένη την προσοχή του στον υπολογισμό και της τελευταίας δεκάρας. Σε αυτή την κοινωνική κατηγορία η αρρώστια του ξεριζωμού είναι στη μεγαλύτερη ένταση. (…)

Η κύρια κοινωνική δυσκολία της εποχής προέρχεται από το ότι, κατά μια έννοια, είναι και αυτοί μετανάστες. Αν και παραμένουν γεωγραφικά στον ίδιο τόπο, είναι ηθικά ξεριζωμένοι, εξόριστοι και σαν από επιείκεια επαναπατρισμένοι για να γίνουν το λίπασμα της δουλειάς. Η ανεργία, εννοείται, είναι ένας ξεριζωμός στο τετράγωνο. Δε νιώθουν σπίτι τους ούτε στο εργοστάσιο, ούτε στην κατοικία τους, ούτε στο κόμμα ή το συνδικάτο που υποτίθεται πως έγιναν γι’ αυτούς, ούτε στους τόπους αναψυχής, ούτε και στην πνευματική παιδεία, σε περίπτωση που προσπαθήσουν να την αφομοιώσουν.

Παιδεία ξεριζωμού

Διότι ο δεύτερος παράγοντας ξεριζωμού είναι η παιδεία όπως παρέχεται σήμερα. Η Αναγέννηση προξένησε παντού ένα ρήγμα ανάμεσα στους καλλιεργημένους και τη μάζα.  Τουλάχιστον όμως, χωρίζοντας την παιδεία από την εθνική παράδοση, τη βύθιζε μέσα στην αρχαιοελληνική παράδοση. Από τότε ωστόσο, οι δεσμοί με τις εθνικές παραδόσεις παρέμειναν κομμένοι και ξεχάστηκε και η αρχαία Ελλάδα. Το αποτέλεσμα είναι μια παιδεία, που αναπτύσσεται μέσα σ’ ένα τρομερά στενό περιβάλλον, ξεκομμένη από τον κόσμο, σε μια ατμόσφαιρα περιορισμένη μια παιδεία πραγματικά προσανατολισμένη σε μεγάλο βαθμό προς την Τεχνική και επηρεασμένη σε μεγάλη βαθμό από αυτήν, με έντονο χρώμα πραγματισμού, τελείως στερημένη από την επαφή τόσο με τούτο εδώ τον κόσμο όσο κι από το άνοιγμα προς τον άλλον.

Στις μέρες μας, ένας άνθρωπος μπορεί να ανήκει στους λεγόμενους καλλιεργημένους κύκλους, στους μορφωμένους, χωρίς να έχει καμιά αντίληψη σχετικά με το πεπρωμένο του ανθρώπου και χωρίς να ξέρει, για παράδειγμα, ότι τ’ αστέρια δεν είναι ορατά σε όλες τις εποχές. Είναι πολύ διαδεδομένη η αντίληψη, ότι ένας σημερινός απλός χωρικός, απόφοιτος του Δημοτικού, γνωρίζει περισσότερα από τον Πυθαγόρα επειδή επαναλαμβάνει υπάκουα πως η Γη γυρίζει γύρω από τον Ήλιο, ενώ στην πραγματικότητα έχει πάψει πια να κοιτάζει τ’ αστέρια. Αυτός ο Ήλιος, για τον οποίο μιλούν στην τάξη, δεν έχει γι’ αυτόν καμιά σχέση με τον ήλιο που βλέπει. Τον ξεκόβουν από τον κόσμου που τον περιβάλλει, όπως ξεκόβουν τους μικρούς Πολυνήσιους από το παρελθόν τους εξαναγκάζοντάς τους να επαναλαμβάνουν : «οι πρόγονοί μας οι Γαλάτες είχανε ξανθά μαλλιά».


Αυτό που αποκαλούν σήμερα «παιδεία για όλο το λαό», σημαίνει:
  • παίρνουμε αυτή τη σύγχρονη κουλτούρα που έχει καλλιεργηθεί σ’ ένα τόσο κλειστό περιβάλλον, τόσο λειψό και τόσο αδιάφορο για την αλήθεια,
  • της αφαιρούμε οτιδήποτε πολύτιμο εξακολουθεί να περιέχει αυτό είναι που λένε «εκλαΐκευση»—, και 
  • ταΐζουμε με τ’ απομεινάρια  τη μνήμη των ταλαίπωρων που έχουν την επιθυμία να μάθουν, όπως δίνουν τις μπουκιές στα πουλάκια.
Άλλωστε, η επιθυμία της μάθησης για τη μάθηση, η επιθυμία για την αλήθεια, έχει γίνει κάτι πολύ σπάνιο. Το κύρος της παιδείας έγινε σχεδόν ολοκληρωτικά κοινωνικό, τόσο για το χωρικό που ονειρεύεται το γιό του δάσκαλο, ή το δάσκαλο που ονειρεύεται το παιδί του στο Πολυτεχνείο, όσο και για τους κοσμικούς κύκλους, που κολακεύουν τους σοφούς και τους φημισμένους συγγραφείς. (…)

Η πιο παλιά και επικίνδυνη αρρώστια

Ο ξεριζωμός είναι η πιο παλιά κι επικίνδυνη αρρώστια των ανθρώπινων κοινωνιών, κι αυτό γιατί πολλαπλασιάζεται από μόνος του. Υπάρξεις αληθινά ξεριζωμένες δεν έχουν παρά μόνο δυο πιθανές συμπεριφορές:
  • είτε πέφτουν σε μια ψυχική αδράνεια σχεδόν ισοδύναμη με το θάνατο, όπως οι περισσότεροι δούλοι τον καιρό της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας,
  • είτε πέφτουν με τα μούτρα σε μια δραστηριότητα, η οποία έχει πάντα την τάση να ξεριζώνει, συχνά με τις πιο βίαιες μεθόδους, αυτούς που δεν έχουν ακόμα ξεριζωθεί, ή που έχουν ξεριζωθεί κατά ένα μόνο μέρος. (…)
Όποιος είναι ξεριζωμένος, ξεριζώνει. Όποιος έχει ρίζες, δεν ξεριζώνει.

Κάτω από το ίδιο όνομα της επανάστασης, και συχνά κάτω από ταυτόσημα συνθήματα και προπαγανδιστικά μοτίβα, κρύβονται δυο θεωρίες απολύτως αντίθετες. Η μια συνίσταται στη μεταμόρφωση της κοινωνίας με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν οι εργάτες να ριζώσουν μέσα της. Η άλλη συνίσταται στην επέκταση σε ολόκληρη την κοινωνία της αρρώστιας του ξεριζωμού που έχει επιβληθεί στους εργάτες. Δεν πρέπει να πούμε, ούτε να σκεφτούμε, πως αυτό το δεύτερο θα μπορούσε ποτέ να είναι προανάκρουσμα για το πρώτο. Αυτό είναι λάθος! Πρόκειται για δυο αντίθετες κατευθύνσεις, που δεν συναντιούνται.

Σιμόν Βέιλ, Ο ξεριζωμός του εργάτη (1943)
από το βιβλίο της Ανάγκη για ρίζες,
που κυκλοφόρησε πέντε χρόνια μετά το θάνατό της.






09 Νοεμβρίου 2018

Χάιντεγγερ vs Μαρξ σημειώσατε 2!




Ακριβώς σε αυτό το σημείο η μεγαλομανία του φιλοναζιστή φιλοσόφου Χάιντεγγερ συνοψίζεται στην σοφιστική ανοησία που βρίσκει να απαντήσει στον Μαρξ. Ο Μαρξ είναι σκέτο κρύσταλλο στις συγκεκριμένες θέσεις. Δεν έχει "ξεχαστεί". Ευκαιρία λοιπόν να ξαναρίξουμε μια ματιά στις περίφημες θέσεις (που με κάποιο τρόπο σχετίζονται και με την τελευταία μας εκπομπή περί συμβολικού και πραγματικού κόσμου). Καιρό είχαμε...


Θέσεις για τον Φόιερμπαχ

(1844)

Καρλ Μαρξ


1
Η κυριότερη ατέλεια όλου του προηγούμενου Υλισμού –συμπεριλαμβανομένου και του υλισμού του Φόιερμπαχ- είναι ότι αντιλαμβάνεται το πράγμα (Gegenstand), την πραγματικότητα, τον αισθητό κόσμο (Sinnlichkeit), μόνο με τη μορφή του αντικειμένου (Objekt), ή με τη μορφή της εποπτείας (Anschauung),και όχι ως συγκεκριμένη ανθρώπινη δράση, ως Πράξη, όχι υποκειμενικά. Έτσι ο Ιδεαλισμός, σε αντίθεση με τον Υλισμό, ανέπτυξε μεν τη δρώσα πλευρά, αλλά μονάχα αφηρημένα, διότιί ο Ιδεαλισμός δεν γνωρίζει φυσικά την πραγματική συγκεκριμένη δράση σαν τέτοια. Ο Φόιερμπαχ θέλει να βλέπει αισθητά αντικείμενα, τα οποία διαφέρουν πραγματικά από τα νοητά αντικείμενα, αλλά την ίδια την ανθρώπινη δράση δεν τη βλέπει ως αντικειμενική (gegenständliche) δράση. Γι΄ αυτό το λόγο στην Ουσία του Χριστιανισμού θεωρεί σαν γνήσια ανθρώπινη δράση μονάχα τη θεωρησιακή στάση, ενώ την πράξη την αντιλαμβάνεται και την προσδιορίζει μονάχα με τη βρώμικη-ιουδαϊκή μορφή (schmutzig-jüdischen) εκδήλωσής της*. Γι΄ αυτό και δεν καταλαβαίνει τη σημασία της «επαναστατικής» δράσης, της πρακτικής-κριτικής δράσης.
2
Το ζήτημα εάν η ανθρώπινη νόηση μπορεί να κατακτήσει την αντικειμενική (gegenständliche) αλήθεια δεν είναι ζήτημα θεωρίας. Είναι πρακτικό ζήτημα. Ο άνθρωπος πρέπει ν΄ αποδείξει μέσα στην Πράξη την αλήθεια, δηλαδή την πραγματικότητα και τη δύναμη, το εντεύθεν (Diesseitigkeit) της νόησής του. Η διαμάχη για την πραγματικότητα ή τη μη-πραγματικότητα της απομονωμένης από την πράξη νόησης είναι καθαρά σχολαστικό ζήτημα.
3
Η υλιστική διδασκαλία ότι οι άνθρωποι είναι προϊόντα των συνθηκών και της διαπαιδαγώγησης και ότι, κατά συνέπεια, οι άνθρωποι που έχουν αλλάξει είναι προϊόντα άλλων συνθηκών και αλλαγμένης διαπαιδαγώγησης, ξεχνάει ότι τις συνθήκες τις αλλάζουν ακριβώς οι άνθρωποι και ότι πρέπει να διαπαιδαγωγηθεί κι ο ίδιος ο παιδαγωγός. Έτσι, η διδασκαλία αυτή οδηγείται αναγκαστικά να χωρίζει την κοινωνία σε δυο μέρη, όπου το ένα απ΄ αυτά υψώνεται πάνω από την κοινωνία (για παράδειγμα, αυτό κάνει ο Ρόμπερτ Όουεν). Η σύμπτωση της αλλαγής των συνθηκών με την αλλαγή της ανθρώπινης δράσης μπορεί να θεωρηθεί και να κατανοηθεί σωστά μονάχα σαν ανατρεπτική Πράξη.
4
Ο Φόιερμπαχ ξεκινάει από το γεγονός της θρησκευτικής αυτοαποξένωσης, του διπλασιασμού του κόσμου σε ένα θρησκευτικό, φανταστικό κόσμο και σε ένα κόσμο πραγματικό. Αυτό που κάνει είναι να ανάγει το θρησκευτικό κόσμο στην εγκόσμια βάση του. Παραβλέπει όμως το γεγονός ότι, όταν ολοκληρώσει αυτό το έργο, απομένει ακόμα να γίνει το κυριότερο. Συγκεκριμένα: το γεγονός ότι η εγκόσμια βάση αποσπάται από τον εαυτό της και εγκαθίσταται στα σύννεφα σαν ένα ανεξάρτητο βασίλειο, μπορεί να εξηγηθεί μονάχα με την αυτοδιάσπαση και με την αυτοαντιφατικότητα αυτής της εγκόσμιας βάσης. Η ίδια λοιπόν, η βάση πρέπει πρώτα να κατανοηθεί στην αντίφασή της και έπειτα να επαναστατικοποιηθεί στην πράξη με την άρση αυτής της αντίφασης. Επομένως, για παράδειγμα, αφού αποκαλύφθηκε ότι η γήινη οικογένεια αποτελεί το μυστικό της αγίας οικογένειας, πρέπει τώρα η ίδια η γήινη οικογένεια να υποβληθεί στη θεωρητική κριτική και επαναστατικοποιηθεί στην πράξη.
5
Επειδή τον Φόιερμπαχ τον ικανοποιεί η αφηρημένη νόηση, επικαλείται τη συγκεκριμένη εποπτεία. Όμως δεν αντιλαμβάνεται τον αισθητό κόσμο σαν πρακτική ανθρώπινη συγκεκριμένη δράση.
6
Ο Φόιερμπαχ ανάγει τη θρησκευτική ουσία στην ανθρώπινη ουσία. Όμως, η ουσία του ανθρώπου δεν είναι μια αφαίρεση που ενυπάρχει στο μεμονωμένο άτομο. Στην πραγματικότητά της είναι το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων. Γι΄ αυτό ο Φόιερμπαχ, ο οποίος δεν ασχολείται με την κριτική αυτής της πραγματικής ουσίας, είναι υποχρεωμένος:
1) να κάνει αφαίρεση από την πορεία της ιστορίας, να προσδιορίζει τη θρησκευτική διάθεση (Gemüt) σαν κάτι το ξεχωριστό και να προϋποθέτει ένα αφηρημένο –απομονωμένο- ανθρώπινο άτομο.
2) να αντιλαμβάνεται επομένως την ανθρώπινη ουσία μονάχα σαν «γένος» («Gattung»), σαν εσωτερική βουβή γενικότητα που συνδέει τα πολλά άτομα μονάχα με φυσικούς δεσμούς.
7
Για το λόγο αυτό ο Φόιερμπαχ δεν βλέπει, ότι και η ίδια η «θρησκευτική διάθεση» είναι κοινωνικό προϊόν, και ότι το αφηρημένο άτομο που αναλύει, ανήκει στην πραγματικότητα σε μια καθορισμένη κοινωνική μορφή.
8
Η κοινωνική ζωή είναι στην ουσία της πρακτική. Όλα τα μυστήρια, που παρασέρνουν τη θεωρία προς το μυστικισμό, βρίσκουν τη λογική λύση τους μέσα στην ανθρώπινη πράξη και στην κατανόηση αυτής της πράξης.
9
Το ανώτατο σημείο που φτάνει ο εποπτικός (anschauende) Υλισμός, δηλαδή ο Υλισμός που δεν αντιλαμβάνεται τον αισθητό κόσμο ως πρακτική δράση, είναι η εποπτεία των ξεχωριστών ατόμων μέσα στην «κοινωνία των πολιτών».

10
Η άποψη του παλιού Υλισμού είναι η κοινωνία «των πολιτών». Η άποψη του καινούργιου Υλισμού είναι η ανθρώπινη κοινωνία ή κοινωνικοποιημένη ανθρωπότητα.
11
Οι φιλόσοφοι μονάχα ερμήνευαν με διάφορους τρόπους τον κόσμο, το ζήτημα όμως είναι να τον αλλάξουμε.

------

* "βρώμικη-ιουδαϊκή" (schmutzig-jüdischen) - Για να καταλάβει κανείς τι εννοεί μ' αυτό το παράξενο ο Μαρξ, βλ. το δοκίμιό του Για το Εβραϊκό Ζήτημα , που είχε γράψει την προηγούμενη χρονιά (1844).

Για μια βαθύτερη ανάλυση της φιλοσοφικής σχέσης του Μαρξ με τον Φόυερμπαχ, βλ. Κώστας Παπαϊωάννου, Οντολογία και Αλλοτρίωση (μετάφραση Βασίλης Τομανάς, Εναλλακτικές εκδόσεις, 2009)

Για μια πιο σύγχρονη και πιο πετυχημένη προσέγγιση στο ζήτημα θεωρία-πράξη, βλ. εδώ. 




06 Νοεμβρίου 2018

Εκπομπή #52 | Αφήγηση και Πραγματικότητα




Η βάρκα της αφήγησης και τα βράχια της πραγματικότητας. Προλετάριοι κι αφεντικά. Διαψεύσεις και δυσφορίες. Μικρές και μεγάλες προδοσίες. Τελικά, αν είναι αλήθεια πως υφαίνουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας μέσα από αφηγήσεις, μπορούμε να το κάνουμε εντελώς ανεξάρτητα από την πραγματικότητα, ανεξάρτητα από ό,τι δεν είναι αφήγηση, ιστορία, μυθοπλασία;  Εισαγωγή με ένα μικρό φόρο τιμής στη σιωπή. Για όσες και όσους αντέχουν!

18 Οκτωβρίου 2018

Χρόνος και υποκείμενο στον Γκυ Ντεμπόρ

Αναδημοσιεύω εδώ ένα αρκετά παλιότερο κείμενό μου (2003) - τον άλλο μήνα θα κλείσουν 24 χρόνια από το θάνατο του Ντεμπόρ. HS

Διαβάζοντας το βιβλίο του  Anselm Jappe για τον Γκυ Ντεμπόρ (Γκυ Ντεμπόρ, Ελεύθερος Τύπος, 1998), διαπίστωσα ότι παρ’ ό,τι ο συγγραφέας του έχει μια αρκετά καλή αντίληψη του  θέματος, του διαφεύγει η ουσία. Οπωσδήποτε δεν είναι καθόλου απλό το θέμα «Γκυ Ντεμπόρ». Νομίζω όμως ότι ο Γιάπε στενεύει υπερβολικά τον Γκυ Ντεμπόρ προκειμένου να ενισχύσει τη δική του άποψη των πραγμάτων.

Μια προκρούστεια προσέγγιση

Για παράδειγμα, ευθύς εξαρχής αφαιρεί από το σώμα της σκέψης του Ντεμπόρ όλα όσα αφορούν στο ζήτημα της οργάνωσης με το σκεπτικό, ότι αυτό το ζήτημα «ήταν σημαντικό άλλοτε, αλλά σήμερα παραπέμπει μάλλον σε βυζαντινές διαμάχες γύρω από την ανθρώπινη ή θεία φύση του Χριστού» (Γιάπε, σελ. 15).  Έτσι όμως ξεχνάει αυτό που δήλωνε με έμφαση ο ίδιος ο Ντεμπόρ:

Η άγνοια πάνω στην οργάνωση είναι η κεντρική άγνοια πάνω στην πράξη. Όταν είναι ηθελημένη άγνοια, τότε δεν εκφράζει παρά τη δειλή πρόθεση μιας απόσυρσης από τον ιστορικό αγώνα (…) Το σφάλμα πάνω στην οργάνωση είναι το κεντρικό πρακτικό σφάλμα. Αν είναι θελημένο, αποσκοπεί στο χειρισμό των μαζών. Αλλιώς, είναι τουλάχιστον το πλήρες σφάλμα πάνω στις συνθήκες της ιστορικής πρακτικής. Είναι λοιπόν το θεμελιώδες σφάλμα μέσα στην ίδια τη θεωρία της επανάστασης.[1]


Αυτή η παρασπονδία του Γιάπε δεν εξυπηρετεί μια καλύτερη αποτίμηση του Γκυ Ντεμπόρ, αλλά μάλλον την ενίσχυση της δικής του άποψης, σύμφωνα με την οποία τα οργανωτικά ζητήματα υποτίθεται πως ανήκουν στο παρελθόν και μάλιστα συνδέονται με την «οντολογική» ψευδαίσθηση ότι μπορεί να υπάρχει ένα «υγιές» υποκείμενο μέσα στον αλλοτριωμένο κόσμο. Διότι κατά τον Γιάπε, το «προτσέσο της αφαίρεσης» κυριαρχεί τόσο ολοκληρωτικά στην σημερινή κοινωνία, ώστε είναι αφελές να μιλάμε, όπως οι καταστασιακοί και ο Ντεμπόρ, για «επικοινωνία»:

Όπως συνέβη και στο Ιστορία και Ταξική Συνείδηση, ο Ντεμπόρ οδηγήθηκε στην υπόθεση ότι η πραγμοποίηση συγκρούεται μ’ ένα υποκείμενο η ουσία του οποίου δεν υποκύπτει στην πραγμοποίηση. Το υποκείμενο, ακόμα και όπως παρουσιάζεται εδώ και τώρα, πρέπει να είναι, εν μέρει τουλάχιστον, φορέας απαιτήσεων και επιθυμιών διαφορετικών από  εκείνες που δημιουργεί η πραγμοποίηση. Στο Ιστορία και ταξική συνείδηση, όπως και στην Κοινωνία του Θεάματος, μοιάζει να απουσιάζει η υποψία ότι το υποκείμενο θα μπορούσε να έχει διαβρωθεί εντός του από  τις δυνάμεις της αλλοτρίωσης η οποία, καθορίζοντας έτσι το ασυνείδητο των υποκειμένων, τα κάνει να ταυτίζονται ενεργά με το σύστημα που τα εμπεριέχει (Γιάπε, σελ. 41).
Οι λέξεις «ψέμα» και «ψεύδομαι» είναι πολύ συχνές στην Κοινωνία του  Θεάματος και η σπουδαιότητα που αποδίδεται στην «επικοινωνία» παραπέμπει επίσης στην ιδέα μιας αλήθειας που κρύβεται κάτω από το πέπλο της πλαστοποίησης και περιμένει να έλθει στο φως. Μια τέτοια αλήθεια οφείλει να ανήκει σ’ αυτό το αναπαλλοτρίωτο, ως προς την ουσία του, υποκείμενο, για το οποίο μιλήσαμε ήδη. (στο ίδιο, σελ. 167).

Έτσι, μετά από αυτή τη χειρουργική αφαίρεση της οργανωτικής σκέψης από το σώμα του Ντεμπόρ, ο Γιάπε προχωράει σε μια «ψυχιατρική» εκτίμηση, σύμφωνα με την οποία το ενδιαφέρον των καταστασιακών για τα οργανωτικά ζητήματα ήταν «σχεδόν ψυχαναγκαστικό» (Γιάπε, σελ. 163)!

Η αποκοπή του θεωρητικού από τον αγωνιστή Ντεμπόρ

Το αποτέλεσμα αυτών των αυθαίρετων αφαιρέσεων και στενεμάτων είναι ότι τελικά, κατά τον Γιάπε, το μοναδικό ενδιαφέρον της σκέψης του  Ντεμπόρ, η μοναδική «επικαιρότητα» και η «πραγματική καινοτομία της, βρίσκεται κατά μεγάλο μέρος στην υπογράμμιση του βασικού ρόλου της ανταλλαγής και της αρχής της ισοτιμίας στη σύγχρονη κοινωνία» (σελ. 175). Γιατί; Όχι διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα, αλλά επειδή ο ίδιος ο Γιάπε δεν βλέπει στη σημερινή κοινωνία παρά ένα ολοκληρωτικό θρίαμβο της αλλοτρίωσης και σε καμμιά στιγμή κάποιες όψεις του  αγώνα εναντίον της. Γι’ αυτό άλλωστε, πολύ χαρακτηριστικά, οδηγείται στο συμπέρασμα ότι οι ιδέες του  Ντεμπόρ παρέχουν «τουλάχιστον ΕΝΑ πλεονέκτημα για το απελευθερωτικό σχέδιο: για πρώτη φορά μπορεί να κινητοποιήσει προς όφελός του το ένστικτο της επιβίωσης» (σελ. 187, η υπογράμμιση του  Γιάπε). Το ένστικτο της επιβίωσης! Μπορντίγκα![2]

08 Οκτωβρίου 2018

Αξία, Χρήμα και Μαγεία | 10 – Το χρήμα ως γενική δύναμη και η τραπεζική κατάθεση

Την παραμονή του 21ου αιώνα, δηλαδή όχι και τόσο παλιά, διακεκριμένοι Γάλλοι νομομαθείς της Τράπεζας της Γαλλίας επισήμαιναν ότι «[ε]νώ αρκετοί προβλέπουν τη μελλοντική κατάργηση του νομίσματος χάρη στις νέες τεχνολογίες, οι νομικοί διαπιστώνουν σταθερά ότι το χρήμα παραμένει ο άγνωστος Χ του Δικαίου: ‘‘Το χρήμα βρίσκεται παντού μέσα στις κοινωνικές σχέσεις, αλλά πουθενά μέσα στη νομική σκέψη’’ (Remy Libehaber, Recherche sur la monnaie en droit privé). Οι σπάνιοι νομικοί ορισμοί του νομίσματος το προσδιορίζουν κυρίως ως λογιστική μονάδα ή σαν μέσον πληρωμής, χωρίς να διακρίνουν τις διαφορετικές λειτουργίες του» (Η νομική φύση του ηλεκτρονικού χρήματος, Δελτίο της Τράπεζας της Γαλλίας , τχ 70, Οκτώβριος 1999).

Εδώ δεν θα μας απασχολήσει άμεσα αυτή η άκρως ενδιαφέρουσα επισήμανση και η μετέπειτα ιστορία της. Θα την προσεγγίσουμε έμμεσα, δίνοντας το λόγο στον επίσης Γάλλο ειδήμονα του τραπεζικού δικαίου François Grua (1949-2005), και συγκεκριμένα στη μελέτη του Le dépôt de monnaie en banque («Η χρηματική τραπεζική κατάθεση», 1998), στον οποίο παραπέμπουν οι παραπάνω νομομαθείς. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της μελέτης του βρίσκεται στο πώς προσδιορίζει το χρήμα και από εκεί τη φύση της τραπεζικής κατάθεσης, με όρους μάλιστα πολύ οικείους τώρα πια μέσα στο «ψηφιακό» περιβάλλον.

Διευκρινίζω αμέσως ότι αυτό που ακολουθεί δεν είναι ακριβώς μετάφραση της μελέτης του Γκρουά, αλλά μια προσωπική σύνοψη των σημείων της που μας ενδιαφέρουν κι εννοείται ότι οι τίτλοι είναι δικοί μου. Προσδεθείτε, απογειωνόμαστε:


Η αποταμίευση δεν ήταν ποτέ το ουσιώδες

(…) Ο λόγος που επικράτησε η συνήθεια της κατάθεσης χρημάτων σε τράπεζες, δεν έχει τόσο πολύ να κάνει με την προστασία τους π.χ. από τους κλέφτες ή τη φωτιά. Έχει να κάνει με ένα συγκεκριμένο φυσικό όριο των νομισμάτων: δεν βολεύουν καθόλου όταν έχεις να κάνεις πληρωμές μεγάλων ποσών και σε μακρινές αποστάσεις. Τα δίνεις λοιπόν σ’ ένα τραπεζίτη, ο οποίος αναλαμβάνει τη μεταφορά τους και τα στέλνει εκεί που θέλεις να πάνε. Επομένως, βασικό κίνητρο του καταθέτη είναι το πώς θα χρησιμοποιήσει βολικότερα το χρήμα του πράγμα που γίνεται μέσω «εντολών», τις οποίες δίνει στην τράπεζά του (τσεκ, μεταφορά σε λογαριασμούς, κ.λπ.).

Η πρωτοτυπία του «συμβολαίου» που λέγεται τραπεζική κατάθεση, βρίσκεται λοιπόν καταρχήν στο ότι είναι ένας τρόπος να παραδώσεις ένα πράγμα σε κάποιον άλλον προκειμένου να το κάνεις πιο εύχρηστο, ώστε να μπορείς πιο εύκολα να το κινείς. Με άλλα λόγια, στερείται νοήματος η έννοια της κατάθεσης ως «φύλαξη χρημάτων» (π.χ. αποταμίευση), η οποία δεν σημαίνει κίνηση αλλά αντίθεση «ύπνωση» του χρήματος.

Η τραπεζική κατάθεση δεν μεταβιβάζει κανένα δικαίωμα ιδιοκτησίας

Ωστόσο, η πρωτοτυπία του συμβολαίου «τραπεζική κατάθεση» δεν εξαντλείται σε αυτό. Η τραπεζική κατάθεση διαφέρει πλήρως από όλα τα άλλα συμβόλαια. Δεδομένου ότι πρόκειται για ανταλλαγή χρήματος με χρήμα, η διαφορά αυτή βρίσκεται σε αυτό που είναι το ίδιο το χρήμα και επομένως, για να την κατανοήσουμε πρέπει να καταλάβουμε τι είναι το χρήμα. Χωρίς αυτή την κατανόηση, ακόμα κι αν ξεπεράσουμε την ιδέα της τραπεζικής κατάθεσης ως «φύλαξη χρημάτων», θα παραμείνουμε δέσμιοι μιας βαθύτερης πλάνης για τη φύση της.

Υπάρχει πράγματι η εντύπωση —μια ιδέα οποία ασπάζεται ακόμα και το Ακυρωτικό Δικαστήριο [επισημαίνει ο Γκρουά], ότι με την κατάθεση μεταβιβάζουμε την ιδιοκτησία των χρημάτων μας στον τραπεζίτη. Αυτό δεν είναι ακριβές, διότι το χρήμα δεν είναι από τα πράγματα, των οποίων μπορεί κανείς να είναι ιδιοκτήτης. Το χρήμα δεν είναι αυτό που λέμε «αγαθό». Είναι το μέσο με το οποίο μπορεί κανείς να αποκτήσει ένα αγαθό, είναι αυτό που σου δίνει τη δυνατότητα να γίνεις ιδιοκτήτης ενός αγαθού.

Κατά συνέπεια, η κατάθεση χρημάτων σε μια τράπεζα δεν μπορεί να αναλυθεί ως μεταβίβαση της ιδιοκτησίας ενός αγαθού, αλλά μάλλον ως μεταβίβαση «επιμελητείας».

Γιατί φανταζόμαστε το χρήμα σαν «αγαθό»


02 Οκτωβρίου 2018

Εκπομπή # 51 | ΣΤ' ΚΥΚΛΟΣ - Νόημα, Αφήγηση, Περιπέτεια, Θλίψη.




Νόημα ζωής, Αφήγηση, Περιπέτεια, Θλίψη. Τραγικά και δυσοίωνα γεγονότα. Το βάρος της φτώχειας, το βάρος της αδικίας και το βάρος της αποδόμησης κάθε απόπειρας για μια από κοινού αφήγηση της ζωής που ζούμε. Ερωτήσεις. Το γεγονός ότι ένα συμβάν, ή μια ζωή, μπορεί να περιγραφτεί από  πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες, συνεπάγεται άραγε ότι είναι αδύνατο να συμφωνήσουμε σε ΕΝΑ συμπέρασμα, να οδηγηθούμε σε ΜΙΑ κοινή αφήγηση; Η υπόγεια σχέση ανάμεσα στο ψυχικό βάρος και την αποδόμηση των κοινών αφηγήσεων με το πρόσχημα μιας μη-μονολιθικής ματιάς στα πράγματα. Ιδιωτικά νοήματα, αυστηρά προσωπικές αλήθειες και απόσυρση. Μια εκπομπή με λιακάδα και βροντές! Και απαντήσεις!


28 Σεπτεμβρίου 2018

Προεκλογικά μηνύματα 8 | «Ανθρώπινες πλευρές»



«Μ’ αρέσει πολύ να τον βλέπω με ανασηκωμένα τα μανίκια του πουκαμίσου του, χωρίς παπούτσια και καθισμένο άνετα στον καναπέ, με μια μπίρα και λίγο σαλάμι, την ώρα που παρακολουθεί τον αγώνα αναφωνώντας: ‘‘Ορίστε, δείτε το άλλο μου πρόσωπο’’. Προφανώς δεν του περνάει καν από το μυαλό ότι ένα στερεότυπο (ο πολύ σοβαρός κύριος υπουργός) συν ένα άλλο στερεότυπο (ένας συμπαθητικός τύπος, λάτρης της παγωμένης μπύρας) μας κάνει στερεότυπο στο τετράγωνο.» 

Μιριέλ Μπαρμπερί, «Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου» (Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2010)

27 Σεπτεμβρίου 2018

Μηδενισμός και Νίτσε

Μάζεψα εδώ αυτές που θεωρώ βασικές αναφορές του Νίτσε στο «μηδενισμό», πιστεύοντας ότι θα βοηθήσουν όποιον θέλει να πάρει μια καλή ιδέα του θέματος. Είμαι σίγουρος ότι θα δείτε αμέσως πόσο αγγίζουν τη σημερινή, τη δική μας εποχή! Τα αποσπάσματα είναι από τις μεταφράσεις των βιβλίων του Νίτσε από τον Ζήση Σαρίκα (εκδόσεις Πανοπτικόν), εκτός από το Η θέληση για δύναμη, που είναι δική μου μετάφραση από τα γαλλικά. ΗS

Α.
Η ΧΑΡΟΥΜΕΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ (1882)

§ 346
Το ερωτηματικό μας. (…) Προφυλαγόμαστε βέβαια να πούμε ότι ο κόσμος έχει λιγότερη αξία απ’ όση νομίζαμε: πράγματι, σήμερα θα βάζαμε τα γέλια αν βλέπαμε τον άνθρωπο να έχει την αξίωση να επινοήσει αξίες που θα ξεπερνούσαν τον πραγματικό κόσμο. Σ’ αυτό το πράγμα γυρίσαμε την πλάτη μας θεωρώντας το υπερβολική παρεκτροπή της ανθρώπινης κενοδοξίας και του ανθρώπινου α-λόγου, η οποία για πολύ καιρό δεν αναγνωριζόταν ως τέτοια. (…)

Ολόκληρη η στάση «άνθρωπος εναντίον του κόσμου», ο άνθρωπος ως αρχή που «αρνείται τον κόσμο», ο άνθρωπος ως μέτρο της αξίας των πραγμάτων, ως κριτής του κόσμου, που στο τέλος βάζει την ίδια του την ενθαδική ύπαρξη στη ζυγαριά του και τη βρίσκει πολύ ελαφριά —η απίστευτη ανοστιά αυτής της στάσης έγινε τελικά αντιληπτή απ’ τη συνείδησή μας και μας αηδίασε. Γελάμε όταν βλέπουμε τοποθετημένους δίπλα-δίπλα τον «άνθρωπο και τον κόσμο», που χωρίζονται από την υπέροχη προπέτεια της λεξούλας «και»! Πώς όμως; Όταν γελάμε έτσι, δεν προχωράμε άλλο ένα βήμα στην περιφρόνηση του ανθρώπου; Και κατά συνέπεια στον πεσιμισμό, στην άρνηση της ύπαρξης που μπορούμε εμείς να γνωρίσουμε; Δεν βουλιάξαμε στην υποψία ότι υπάρχει μια αντίθεση ανάμεσα στον κόσμο στον οποίο μέχρι τώρα αισθανόμαστε άνετα με τους σεβασμούς μας (και μας επέτρεπαν ίσως ν’ αντέχουμε τη ζωή) κι έναν άλλο κόσμο που είμαστε εμείς οι ίδιοι;

Πρόκειται για μια αμείλικτη, θεμελιώδη και βαθύτατη υποψία για τον εαυτό μας, για εμάς τους ίδιους, μια υποψία που κατατρώει ολοένα και περισσότερο, ολοένα και χειρότερα εμάς τους Ευρωπαίους, και που εύκολα μπορεί να θέσει τις επόμενες γενιές μπροστά στο φρικτό δίλημμα: «Είτε γκρεμίστε όσα όσα σέβεστε, είτε γκρεμίστε τον εαυτό σας». Το δεύτερο είναι οπωσδήποτε μηδενισμός. Μα μήπως και το πρώτο μηδενισμός δεν είναι; Αυτό είναι το ερωτηματικό μας.

§ 347
Οι πιστοί και η ανάγκη τους για πίστη. (…) Όπου λείπει περισσότερο η θέληση, είναι πιο ποθητή η πίστη. Γιατί η θέληση, ως αίσθημα του να διοικείς, είναι το διακριτικό σημάδι της αυτοκυριαρχίας και της δύναμης. Με άλλα λόγια, όσο λιγότερο ξέρει κανείς να διοικεί, τόσο περισσότερο επιθυμεί κάποιον που να διοικεί, και μάλιστα αυστηρά —ένα θεό, ένα ηγεμόνα, μια κοινωνική τάξη, ένα γιατρό, ένα εξομολόγο, ένα δόγμα, μια κομματική συνείδηση. (…)

Η ορμητικότητα με την οποία οι πιο έξυπνοι συγκαιρινοί μας χάνονται σε αξιοθρήνητα αδιέξοδα, όπως για παράδειγμα η πατριδολατρία (εννοώ αυτό που οι Γάλλοι αποκαλούν σωβινισμό, και οι Γερμανοί deutsch), ή σε δόγματα απόμερων εστετίστικων κύκλων, όπως η Παριζιάνικη φυσιοκρατία (…), ή 0 μηδενισμός α λά Αγία Πετρούπολη, αυτή η πίστη στην απιστία  (…), όλη αυτή η ορμητικότητα φανερώνει πάντα και πριν απ’ όλα την ανάγκη για πίστη, για στήριγμα, για ραχοκοκαλιά, για αποκούμπι. (…)

Β.
ΠΕΡΑ ΑΠ’ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΚΟ (1886)

Ι,  
§ 10. Ο ζήλος και η επιδεξιότητα, για να μην πω η πανουργία, με τον οποίο σήμερα τίθεται παντού στη Ευρώπη το πρόβλημα «του πραγματικού και του φαινομενικού κόσμου», πρέπει να μας κάνει ν’ ακούσουμε και να σκεφτούμε. Κι όποιος ακούει εδώ στο πίσω μέρος μόνο μια «θέληση για αλήθεια» και τίποτα περισσότερο, ασφαλώς δεν διαθέτει και τα καλύτερα αυτιά. Σε μεμονωμένες κι εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, μια τέτοια θέληση για αλήθεια, κάποιο ακραίο και ριψοκίνδυνο θάρρος, η φιλοδοξία ενός μεταφυσικού να βαστήξει μια χαμένη θέση, μπορεί πράγματι να παίζουν ρόλο και τελικά να προτιμούν μια χούφτα «βεβαιότητες» από ένα ολόκληρο αμάξι φορτωμένο με ωραίες δυνατότητες. Μπορεί επίσης να υπάρχουν φανατικοί πουριτανοί της συνείδησης, που προτιμούν να ξαπλώσουν και να πεθάνουν πάνω σε ένα σίγουρο Μηδέν παρά σ’ ένα αβέβαιο Κάτι. Όμως αυτό είναι μηδενισμός και σημάδι μιας κουρασμένης και θανάσιμα απελπισμένης ψυχής.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1900 190cm 1917 1940 1965 1968 1980 2008 Αδάμ Κέρτις/Adam Curtis Αδάμ Σμιθ/Adam Smith Αιδ. Μπίλι/Rev Billy Αιμίλιος Μπενβενίστ/Emile Beneveniste Αιμίλιος Ντυρκέμ/Emile Durkheim Αιμίλιος Σιοράν/Emil Cioran Αισχύλος Άκης Πάνου Ακρόπολη Αλαίν Καγιέ/Alain Caillé Άλαν Τιούρινγκ/Alan Turing Άλασνταιρ Μακιντάιρ/Alasdair MacIntyre Αλβέρτος Αϊνστάιν/Albert Einstein Αλβέρτος Καβαλκάντι/Alberto Cavalcanti Αλβέρτος Καμύ/Albert Camus Αλβέρτος Σπέερ/Albert Speer Αλβέρτος Φίνεϊ/Albert Finney Άλδος Χάξλεϊ/Aldus Haxley Αλέξανδρος Κοζέβ/Alexandre Kojève Αλέξανδρος Μπέρκμαν/Александр Беркман Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Πούσκιν/Александр Пушкин Αλέξανδρος Σμέμαν/Александр Шмеман Αλέξανδρος Σοκούροφ/Алекса́ндр Соку́ров Αλέξανδρος Τομπάζης Αλέξανδρος Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου Αλέξης ντε Τοκβίλ/Alexis deTocqueville αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος ανάπτυξη αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Κερτέζ/André Kertész Ανδρέας Ορλεάν/André Orléan Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κοκκίνου Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Άνσελμος Γιάπε/Anselm Jappe Αντίνοος Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αντώνιος Νέγκρι/Toni Negri Αντώνιος ντε Σαιντ-Εξυπερύ/Antoine de Saint-Exupéry Αποκάλυψη Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης-Καλούμενος-Μπάτσης Άρης Αλεξάνδρου Άρης Κωνσταντινίδης Άρης Μπερλής Αρθούρος Λένινγκ/Arthur Lehning Αρθούρος Σοπενχάουερ/Arthur Schopenhauer Αρθούρος Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Αρμάνδος Μέλβιλ/Herman Melville Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand αυτοπεριστρεφόμενοι διανοούμενοι αυτοπεριστροφή Αφρική Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίνος Βολόσινοφ/Валенти́н Воло́шинов Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βερνάρδος Μάντεβιλ/Bernard Mandeville Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βικέντιος Μπράουν/Vincent Browne Βίκτωρ Μπούλλα/Виктор Буллаa Βίκτωρ Ουγκώ/Victor Hugo Βίκτωρ Σερζ/Ви́ктор Киба́льчич Βίκτωρ Σκλόφκσι/Ви́ктор Шкло́вский Βίκτωρ Φρανκλ/Victor Frankl Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνφριντ Γκ. Ζέμπαλντ/Wienfried G. Sebald βιοτεχνολογία Βλαδίμιρος Λένιν/Влади́мир Ле́нин Βλαδίμιρος Μαγιακόφκι/Влади́мир Маяко́вский βοηθήματα μνήμης Γαλαρίες Γαλλία Γεράρδος Νταβί/Gerard Davy Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γερμανία Γεώργιος Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Γεώργιος Ζίμελ/Georg Simmel Γεώργιος Λ. Μπόρχες/Jorge L. Borges Γεώργιος Λίγκετι/György Ligeti Γεώργιος Λούκατς/György Lukács Γεώργιος Μπατάιγ/Georges Bataille Γεώργιος Όργουελ/George Orwell Γεώργιος Στάινερ/George Steiner Γεώργιος Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιάννηδες Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος γιορτή Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Μακρής Γιώργος Νικολαΐδης Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκετζ Άλυ/Götz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκουίντο Καβαλκάντι/Guido Cavalcanti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουλιέλμος Ήγγλετον/William Eggleton Γουλιέλμος Μπάροους/William Burroughs Γουλιέλμος Σαίξπηρ/William Shakespeare Γουλιέλμος Χηρστ/William Hearst Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δαβίδ Λυντς/David Lynch Δαβίδ Μπομ/David Bohm Δαβίδ Ρικάρντο/David Ricardo Δαβίδ Χιούμ/David Hume Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δελφοί Δέσποινα Ζευκιλή Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτριος Πρίγκοφ/Дми́трий При́гов Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα Διεθνής δικαιοσύνη δοκιμασίες Δουβλίνο Δραπετσώνα δυσφορία Έ. Λ. Μάστερς / Ε. L. Masters Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς Εδουάρδος Βιλ/Edouard Will εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκπομπές Ελένη Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελισάβετ Άνσκομπ/Elizabeth Anscombe Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Καντ/Emmanuel Kant Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός επιβίωση επιστήμη εργασία ερείπια Ερνέστος Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνέστος Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνέστος Κασσίρερ/Ernst Cassirer Ερνέστος Μπλοχ/Ernst Bloch Ερρίκος Γκουγκενχάιμ/Harry Guggenheim Ερρίκος Λεφέβρ/Henri Lefebre Ερρίκος Μισώ/Henry Michaux Ερρίκος Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Ερρίκος Σατί/Eric Satie Ερρίκος Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Ερρίκος Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbaum ΕΣΣΔ Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez Ευγένιος Ζαμιάτιν/Евге́ний Замя́тинn ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζάχα Χαντίντ/Zahā Ḥadīd Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζορ Βον/Zohr Vaughan ζωή ηθική Ηλίας Κανέττι/Elias Canetti ΗΠΑ Θανάσης Σβώλος θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεόδωρος Αντόρνο/Theodor Adorno Θεόδωρος Ντοστογιέφσκι/Фёдор Достоевский Θεόδωρος Ρόζακ/Theodore Roszak Θεός Θεοφάνης Μελάς θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Θωμάς Ιμπάνιεθ/Tomás Ibáñez Θωμάς Πίντσον/ Thomas Pynchon Θωμάς Ράιντ/Thomas Reid Θωμάς Χομπς/Thomas Hobbes Ι.-Π. Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ι.-Π. Ντιτέιγ/Jean Pierre Duteuil Ιάκωβος Α. Γκόλντστοουν/Jack A. Goldstone Ιάκωβος Ελλύλ/Jacques Ellul Ιάκωβος Λακάν/Jacques Lacan Ιάκωβος Μπάλντουιν/James Baldwin Ιάκωβος Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ιάκωβος Ντεριντά/Jacques Derrida Ιάκωβος Πρεβέρ/Jacques Prévert Ιάκωβος Σαπίρ/Jacques Sapir Ιάκωβος Φρέιζερ/James Frazer Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen ιδεολογία ιδρύματα τέχνης Ιερεμίας Μπένθαμ/Jeremy Bentham ικέτες και ξένιοι Ιουλία Κρίστεβα/Julia Cristeva Ιουλιανός ντε Λα Μετρί/ Julien de La Mettrie Ιούλιος Ντελέζ/Gilles Deleuze Ιούλιος Ντωβέ/Gilles Dauvé Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Μορώ/Jeanne Moreau Ιωάννα Τσιβάκου Ιωάννης Βίβες/Juan Vives Ιωάννης Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Ιωάννης Ιτάρ/Jean Itard Ιωάννης Κ. Γκαλμπρέιθ/John K. Galbraith Ιωάννης Λοκ/John Locke Ιωάννης Μ. Εντσενσμπέργκερ/Hans M. Enzensberger Ιωάννης Μ. Κούτσι/John M. Coetzee Ιωάννης Παβλόφ/Ива́н Па́влов Ιωάννης Ρ. Σάουλ/John R. Saul Ιωάννης Ρωλς/John Rawls Ιωάννης Σερλ/John Searle Ιωάννης Στ. Μιλλ/John St. Mill Ιωάννης Στάινμπεκ/John Steinbeck Ιωάννης Τουργκένιεφ/Иван Тургенев Ιωάννης Φ. Κέννεντυ Ιωάννης Φόουλς/John Fowles Ιωάννης Χάκινγκ/Ian Hacking Ιωάννης Χιούστον/John Houston Ιωάννης Χουιζίνγκα/Johan Huizinga Ιωάννης-Ιάκωβος Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ιωάννης-Λουκάς Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ιωάννης-Παύλος Σαρτρ/Jean-Paul Sartre Ιωάννης-Πέτρος Βερνάν/Jean Pierre Vernant Ιωσήφ Μπλοχ/Joseph Bloch Ιωσήφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen Ιωσήφ Στάλιν/Ио́сиф Ста́лин Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine καλλιτέχνες Καλοκαίρι Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Κάρολος Γκέοργκ Μπύχνερ/Karl Georg Büchner Κάρολος Δαρβίνος/Charles Darwin Κάρολος Κορς/Karl Korsch Κάρολος Κράους/Karl Kraus Κάρολος Μαρξ/Karl Marx Κάρολος Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Κάρολος Μπωντλέρ/Charles Baudeilaire Κάρολος Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Κάρολος Πεγκί/Charles Péguy Κάρολος Πολάνυι/Karl Polanyi Κάρολος Ράιτ Μιλλς/Charles Wright Mills Κάρολος Σ. Περς/Charles S. Peirce Κάρολος Τέιλορ/Charles Taylor Κάρολος Φορτ/Charles Fort Κάρολος Φουριέ/Charles Fourier Καρτέσιος/Descartes Καταστασιακή Διεθνής/Internationale Situationniste καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό κεφαλαιοκρατία Κλαίρη Οζιάς/Claire Auzias Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλαύδιος Λεβί-Στρώς/Claude Lévi-Strauss Κομμούνα κομμουνισμός Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορνήλιος Καστοριάδης κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κώστας Χριστοδούλου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε/老子 Λαρς φον Τρίερ/Lars von Trier λενινισμός Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Βαλράς/Léon Walras Λέων Σεστώφ/Лев Шесто́в Λέων Τρότσκι/Лев Тро́цкий λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουδοβίκος Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουδοβίκος Αραγκόν/Louis Aragon Λουδοβίκος Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουδοβίκος Μαλ/Louis Mal Λουδοβίκος Μάμφορντ/Lewis Mumford Λουδοβίκος Μπουνιουέλ/Louis Buñuel Λουδοβίκος ντε Σαιν Ζυστ/Louis de Saint Juste Λουδοβίκος Ντυμόν/Louis Dumont Λουκιανός Μαλζόν/Lucien Malson Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ/L & D Matlock Λυγκέας Λωτρεαμόν/Lautréamont μαγεία Μάης '68 Μάκης Μηλάτος Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ/Malcolm X μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μαξ Μπένετ/Max Bennet Μαργαρίτα Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μαργαρίτα Ρόουλινγκ/Marjorie Rowling Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρία ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Мари́на Цвета́ева Μάρκελος Μαριέν/Marcel Mariën Μάρκελος Μως/Marcel Mauss Μάρκελος Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρτίνος Μπούμπερ/Martin Buber Μαρτίνος Χάιντεγγερ/Martin Heidegger Μέγας Κάρολος μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίλτος Σαχτούρης Μίλτων Φρίντμαν/Milton Friedmann Μιράντα Τερζοπούλου Μιριέλ Μπαρμπερί/Muriel Barbery Μιχαήλ Αλιετά/Michel Aglietta Μιχαήλ Κέλυ/Mike Kelley Μιχαήλ Λέβι/Michael Loewy Μιχαήλ Μπακούνιν/Михаил Бакунин Μιχαήλ Μπαχτίν/Михаи́л Бахти́н Μιχαήλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μιχαήλ Σερ/Michel Serres Μιχαήλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μιχαήλ Φουκώ/Michel Foucault Μιχαήλ Χάρντ/Michael Hardt Μιχαηλάγγελος Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ μουσική μοφερισμός/mofferism Μπαρούχ Σπινόζα/Baruch Spinoza Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπέλα Ταρ/Béla Tarr Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μώρις Ντρούρι/Maurice Drury Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικόλαος Γκόγκολ/Николай Гоголь Νικόλαος Μακιαβέλλι/Niccolò Machiavelli Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Ντεζιντέριος Έρασμος/Desiderius Erasmus Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Οκτάβιος Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες ΟΟΣΑ Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ούγος του Σαιντ Βίκτορ/Hugh of Saint Victor Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Ουόλτ Ουΐτμαν/Walt Whitman Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν Παπάγος παπαρολογία παράδοση παραπληροφόρηση Πασχάλης Ενζέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Παύλος Βαλερύ/Paul Valery Παύλος Βιριλιό/Paul Virilio Παύλος Ζοριόν/Paul Jorion Παύλος Λαφάργκ/Paul Lafargue Παύλος Ρικέρ/Paul Ricoeur Πέδρο Ματέο/Pedro Mateo Πέπη Ρηγοπούλου περιπέτεια Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Γκητς/P.T. Geach Πέτρος Κλαστρ/Pierre Clastres Πέτρος Κορνήλιος/Pierre Corneille Πέτρος Κρηφτ/Peter Kreeft Πέτρος Μπουρντιέ/Pierre Bourdieu Πέτρος Μπρουκ/Peter Brook Πέτρος Ουότκινς/Peter Watkins Πέτρος Παπαθανασίου Πέτρος-Ιωσήφ Προυντόν/Pierre-Joseph Proudhon Πινοσέτ Πλαστήρας Πλάτωνας πλουραλισμός ποίηση πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προεκλογικά μηνύματα προλεταριάτο Προμηθέας προπαγάνδα Πωλ Ζωγραφάκης Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ραούλ Σουρίτα/Raul Zurita Ράσελ Τζάκομπι/Russel Jacobi Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρενέ Κλερ/ René Clair Ρεϋμόνδος Κάρβερ/Raymond Carver Ρίτα Γκαβέρα Ριχάρδος Κόμπντεν/Richard Cobden Ριχάρδος Μοράν/Richard Moran Ριχάρδος Ρόρτι/Richard Rorty Ροβέρτος Αντέλμ/Robert Antelme Ροβέρτος ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ροβέρτος Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ροβέρτος Φρανκ/Robert Frank Ροβέρτος Χας/Robert Hass Ροβέρτος Χουαρόθ/Roberto Juarroz Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Σέρεν Κίρκεγκωρ/Søren Kierkegaard σθένος Σιγισμούνδος Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Σιγισμούνδος Φρόιντ/Sigmund Freud Σίδνεϊ Λιουμέτ/Sidney Lumet Σιμόνη Βέιλ/Simone Weil Σίμων Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Žižek Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουηδία Σουν Τζου/ 孫子 σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπύρος Κυριαζόπουλος σταλινισμός Σταμάτης Πολενάκης Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στέφανος Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανος Πίνκερ/Steven Pinker Στέφανος Nτε λα Μποεσί/Etien De la Boetie Στέφανoς Ροζάνης στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συνείδηση Σύνταγμα σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot Τάκης Μίχας Τάλκοτ Πάρσονς/Talcott Parsons Τάσος Λάγγης τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Το καταραμένο απόθεμα Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τρόικα τυραννία Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach Υβ Μισώ/Yves Michaud υλισμός υπαρξισμός υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερδινάνδος Αρρραμπάλ/Fernando Arrabal Φερδινάνδος Πεσσόα/Fernando Pessoa Φερδινάνδος Σελίν/Ferdinand Céline Φίγκαρο Φιλανθρωπία φιλία Φίλιππος Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φραγκίσκος Γκρουά/François Grua Φραγκίσκος Καραντέκ/François Caradec Φραγκίσκος Κάφκα/Frantz Kafka Φραγκίσκος Λυοτάρ/François Lyotard Φραγκίσκος Μπέικον/Francis Bacon Φραγκίσκος Σιμιάν/François Simiand Φραγκίσκος Φουρκέ/François Fourquet Φραγκίσκος-Μάριος Βολταίρος/François-Marie Voltaire Φρειδερίκος Γιάκομπι/Friedrich Jacobi Φρειδερίκος Έμπερτ/Fredrich Ebert Φρειδερίκος Ένγκελς/Friedrich Engels Φρειδερίκος Λάιστ/Fritz Leist Φρειδερίκος Μουρνάου/Friedrich Murnau Φρειδερίκος Νίτσε/Friedrich Nietsche Φρειδερίκος Τέιλορ/Frederick Taylor Φρειδερίκος Τζέιμσον/Frederick Jameson Φρειδερίκος Χάγιεκ/Friedriech Hayek φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης χαρά Χάρβαρντ Χάρι Χόλε Χέγκελ/Hegel Χέερτ Μακ/Geert Mak Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse χιούμορ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη χρεοκοπία χρήμα Χρήστος Βακαλόπουλος Χριστόφορος Κισλόφσκι/Krzysztof Kieslowski Χριστόφορος Λας/Christopher Lash χρόνος ψυχή ωφελιμισμός beton7 Bloomberg Bob Marley Bodies Bruce Springsteen Cinemarian D-503 dada dangerfew David Bowie DAVOS DOCUMENTA Einsatzgruppe D EMAF Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew HighSpeedAcces Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere intothepill izi Jazz Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Richards La Tribune lifestyle Malaguena memento mori Metz Miles Davis Monty Python Muppet Show Necrology nem68 Nick Cave Nosotros RadioBubble Reggae Renty robe de chambre Rock RSA Salon De Vortex Scott Asheton sexbox Soul Tales from the Crypt TESTS! The Guardian TwixtLab urban hacking Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets