30 Ιουλίου 2014

Η μετατροπή του Κοινού σε Μάζα


C. W. Mills
(1916-1962)

«Η μετατροπή του κοινού σε μάζα μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, διότι μας βοηθάει ουσιαστικά να καταλάβουμε τι εστί εξουσιαστική ελίτ. (…) Πρέπει να εξετάσουμε τέσσερα σημεία για να κατανοήσουμε τη διαφορά μεταξύ κοινού και μάζας.

1. Πρώτα-πρώτα, πρέπει να δούμε την αριθμητική σχέση ανάμεσα σ΄εκείνους που εκφέρουν και σ’ εκείνους που δέχονται απόψεις. Είναι ο πιο απλός τρόπος για να αποτιμήσουμε την κοινωνική σημασία των μμε. Στο μετασχηματισμό αυτής της σχέσης συναντάμε, περισσότερο από κάθε άλλο παράγοντα, το πιο ουσιώδες στοιχείο των προβλημάτων του κοινού και της κοινής γνώμης στην σύγχρονη εξέλιξη της δημοκρατίας. Στο ένα άκρο της κλίμακας του επικοινωνείν έχουμε δυο ανθρώπους που απευθύνονται προσωπικά ο ένας στον άλλον. Στο άλλο άκρο, έχουμε ένα φερέφωνο που μιλάει απρόσωπα μέσα από ένα δίκτυο μέσων επικοινωνίας σε εκατομμύρια ακροατές και θεατές. (…)

2. Η δεύτερη διάσταση που πρέπει να μας απασχολήσει, είναι η δυνατότητα απάντησης σε μια άποψη χωρίς να επισύρονται μέτρα καταστολής προερχόμενα από το εσωτερικό ή το εξωτερικό της χώρας. Η τεχνική ολοκλήρωση των μμε δημιουργεί μια αριθμητικά ασθενέστερη σχέση ανάμεσα σ’ εκείνους που μιλούν κι εκείνους που ακούνε, καταργώντας από τους δεύτερους κάθε δυνατότητα να απαντήσουν ελεύθερα. Μπορούν άλλωστε να υπάρχουν σιωπηροί κανόνες γύρω από το εργασιακό καθεστώς και την ανεπίσημη δομή των μμε, μέσα από τους οποίους θα αποφασίζεται ποιος θα μιλήσει, πότε και για πόση ώρα. Οι κανόνες αυτοί μπορεί να τηρούν ή και να μην λαμβάνουν καθόλου υπόψη τους επίσημους κανόνες και το νομικό καθεστώς που διέπει τα 
μμε. Οριακά, είναι δυνατόν να οδηγηθούμε σε ένα απόλυτο μονοπώλιο της άποψης, την οποία θα εξακοντίζουν καταπάνω σε καθυποταγμένες ομάδες καταναωτών των μμε, που δεν θα έχουν καμιά δυνατότητα απάντησης, ούτε έστω “κατ’ ιδίαν”. […]

3. Πρέπει επίσης να εξετάσουμε τη σχέση ανάμεσα στη διαμόρφωση των απόψεων και την πραγμάτωσή τους με τη μορφή μιάς κοινωνικής δράσης, την ευκολία με την οποία η κοινή γνώμη μπορεί να επηρεάσει σημαντικές αποφάσεις. Φυσικά, η δυνατότητα που έχουν οι άνθρωποι να βάλουν συλλογικά σε πράξη τις απόψεις τους, περιορίζεται από τη θέση την οποία έχουν μέσα στη δομή της εξουσίας. Αυτή η δομή μπορεί να είναι τέτοια, που να περιστέλλει δραστικά τη δυνατότητά τους να δράσουν∙ ή, πάλι, να είναι τέτοια που να επιτρέπει ή ακόμα και να ευνοεί τη δράση τους. […]

4. Τέλος, πρέπει να δούμε σε ποιο βαθμό η θεσμική εξουσία, με το νομικό καθεστώς της και τα μέσα δράσης που διαθέτει, διεισδύει μέσα στο κοινό. Το πρόβλημα εδώ είναι να εξετάσουμε αν υπάρχει δυνατότητα αυθεντικής αυτονομίας του κοινού έναντι της θεσμικής εξουσίας. Στο ένα άκρο, το αυτόνομο κοινό κινείται ελεύθερα χωρίς παρεμβολές από τη θεσμική εξουσία. Στο άλλο άκρο, το κοινό τρομοκρατείται και γίνεται ομοιόμορφο με την διείσδυση ρουφιάνων εντός του και την καλλιέργεια μιας γενικής καχυποψίας. […]

Η διαφορά μεταξύ Κοινού και Μάζας

Στο Κοινό:
α) εκείνοι που εκφράζουν άποψη είναι τόσοι όσοι κι εκείνοι που προσλαμβάνουν∙
β) τα μέσα δημόσιας επικοινωνίας οργανώνονται με τέτοιο τρόπο, ώστε ο καθένας έχει άμεσα και πραγματικά τη δυνατότητα να απαντήσει σε κάθε άποψη που εκφράζεται δημόσια∙
γ) η άποψη που διαμορφώνεται μέσα από μια τέτοια συζήτηση, οδηγεί ανεμπόδιστα σε μια πραγματική δράση, η οποία, εάν αυτό είναι αναγκαίο, μπορεί να κατευθύνεται και εναντίον της κατεστημένης εξουσίας∙
δ) οι θεσμοί εξουσίας δεν διεισδύουν στο κοινό, το οποίο λειτουργεί, επομένως, με περισσότερη αυτονομία έναντι της εξουσίας.
Όταν πληρούνται και οι τέσσερεις αυτές συνθήκες, τότε το πρακτικό μοντέλο μιας κοινότητας κοινών και αυτό το μοντέλο συμβαδίζει στο μέγιστο δυνατό βαθμό με τις θεμελιώδεις αρχές της κλασικής δημοκρατικής θεωρίας.

Απεναντίας, στη Μάζα:
α) υπάρχουν πολύ λιγότεροι διαμορφωτές γνώμης από τους δέκτες −στην πραγματικότητα, η κοινότητα κοινών καταντάει ένα αφηρημένο σύμφυρμα ατόμων, που καθηλώνεται μπροστά σε μέσα μαζικής επικοινωνίας∙
β) η διάδοση των απόψεων οργανώνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε είναι πολύ δύσκολο ή και τελείως αδύνατο στο άτομο να απαντήσει άμεσα και πραγματικά σε αυτά που του λένε∙
γ) η μετατροπή της άποψης σε δράση κατευθύνεται από την εξουσία, η οποία την οργανώνει και καναλιζάρει∙
δ) η μάζα δεν έχει καμιά αυτονομία έναντι της θεσμικής εξουσίας∙ απεναντίας, εντεταλμένοι της εξουσίας διεισδύουν στη μάζα περιστέλλοντας κάθε δυνατότητα διαμόρφωσης των απόψεων μέσα από μια ελεύθερη συζήτηση.

ΜΜΕ και μαζική κοινωνία

Ο πιο εύκολος τρόπος για να διακρίνουμε το κοινό από τη μάζα, είναι να συγκρίνουμε τους κυρίαρχους τρόπους επικοινωνίας που αντιστοιχούν στο καθένα. 

- Σε μια κοινότητα κοινών, η συζήτηση αποτελεί το πρωταρχικό μέσον επικοινωνίας και τα μμε, αν υπάρχουν, μεριμνούν απλώς και μόνο για τη διεύρυνση και το ζωντάνεμα της συζήτησης, συνδέοντας το κοινό που έθεσε το θέμα με τα άλλα κοινά.

- Απεναντίας, σε μια μαζική κοινωνία τα οργανωμένα μέσα επικοινωνίας προωθούν μόνο τον κυρίαρχο τύπο επικοινωνίας και το κοινό μετατρέπεται σε καταναλωτικό κοινό απόψεων, σε αγορά απόψεων, τις οποίες εκπέμπουν οι ειδικοί διαμορφωτές κοινής γνώμης. 

Από όποια μεριά κι αν το δούμε λοιπόν, βλέποντας τι εστί κοινό, αντιλαμβανόμαστε ότι σήμερα κινούμαστε ολοταχώς προς τη μαζική κοινωνία. […]

Στη μαζική κοινωνία, τα μμε λένε στο μαζικό άνθρωπο:
- ποιος είναι: του δίνουν μια ταυτότητα
- ποιος θέλει να είναι: του δίνουν βλέψεις και στόχους
- πώς θα τους πετύχει: του δίνουν μια τεχνική∙ 
 και τέλος
  - με ποιον τρόπο θα έχει την εντύπωση ότι πέτυχε ακόμα κι όταν έχει αποτύχει: τον βοηθούν να αποδράσει από την πραγματικότητα.
 
Το χάσμα ανάμεσα στην ταυτότητα και τις βλέψεις οδηγεί στην τεχνική και/ή στην απόδραση. Αυτή είναι η θεμελιώδης ψυχολογική συνταγή, στην οποία στηρίζονται τα σύγχρονα μμε. 

Όμως αυτή η συνταγή δεν υπηρετεί την εξέλιξη του ανθρώπου. Είναι η συνταγή ενός ψεύδο-σύμπαντος, το οποίο εφευρίσκουν και συντηρούν τα συγχρονα μμε.»

Τσαρλς Ράιτ Μιλλς, Power Elite (1956)∙
στα ελληνικά Η αριστοκρατία της εξουσίας στις ΗΠΑ, εκδ. «Αρσενίδης» (1991)




Σημ. HS. Ακόμα ένα «προφητικό» κείμενο για την προπαγάνδα, που, όπως και του  Βανς Πάκαρντ,

μας έρχεται από την Αμερική του 1956. Στα ελληνικά κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία του Η κοινωνιολογική φαντασία (1959) από τις εκδόσεις «Παπαζήση» (1985), Οι χαρτογιακάδες (1951) από τις εκδόσεις «Κάλβος» (χχ). Στην αυτοβιογραφία του έγραψε: 
«Με ρωτάς ποιος θα έλεγα πως είμαι. Σου απαντώ: Είμαι ένας Wobbly.  
Πνευματικά και πολιτικά. Και με αυτό δεν εννοώ τόσο ένα πολιτικό προσανατολισμό όσο ένα συγκεκριμένο πολιτικό ήθος.»
Πραγματικά ωραίος τύπος! Ρίξτε μια ματιά και στο πολύ σχετικό, και χρονολογικά κοντινό του, κείμενο του Μαρσέλ Μαριέν για την Επιστήμη των Δηλητηρίων.





29 Ιουλίου 2014

Πώς θα σταματούσαμε τον πόλεμο!

Robert Hass

Robert Hass
Ο Πασχαλινός Αμνός

Λοιπόν, είπε ο Ντέιβιντ, – έξω χιόνιζε κι η φωνή του έφερε ποικίλες αποχρώσεις θυμού,
αηδίας και πληγωμένου αισθήματος περί δικαίου, πρόκειται για τρέλα. Δεν θα γίνω πρό-
βατο επί σφαγή.

Μερικές φορές στην Ελλάδα, μού έλεγε μια φίλη, όταν περπατούσε ψηλά στο δρόμο πάνω
από τη θάλασσα, επιστρέφοντας από το χωριό στο σπίτι της μες στο σκοτάδι και ο ουρανός
έμοιαζε απέραντος, το φεγγάρι τρομερά φωτεινό, αναρωτιόταν αν θα άξιζε τον κόπο να
αφιερώσει κάπου τη ζωή της.

Και είναι κι αυτή η φτωχή δαμάλα στο ποίημα του Κητς, καταστόλιστη με κορδέλες και
λουλούδια, χωρίς τρόμο στα μάτια, ούτε βλέννες να τρέχουν απ’ τη μουσούδα ανεξέλε-
γκτα, αφού δεν καταλάβαινε τι είδους γιορτή ήταν αυτή.

Και μετά από χρόνια, αφού ο Ντέιβιντ εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή ζωή, αγόρασε ένα ράντσο στο Κεντάκι, κοντά σε μια πόλη με το όνομα Πλέζουρβιλ, και άρχισε να εκτρέφει πρόβατα.
Όταν τον επισκεφθήκαμε εκείνο το καλοκαίρι με τις νύχτες στριγκές από τους ήχους των
γρύλων και την επίμονη ζέστη, ανταλλάσσαμε ιστορίες μετά το δείπνο και μας διηγήθηκε
ξανά την ιστορία για εκείνη την πρώτη του θέση διδασκαλίας και τον αντιπρόεδρο.

Όταν αγόρασε το ράντσο, συνέχισε τις συνδρομές στην Guardian και τo Worker’s Vanguard, τα οποία στοιβάζονταν σε μια γωνιά αδιάβαστα. Τώρα έπρεπε να ξεπληρώσει την υποθήκη.
Δεν είχε ιδέα από εκτροφή ζώων προς σφαγή, κι έτσι διάβαζε το American Sheepman με
προσήλωση πολύ πιο μεγάλη από αυτήν που είχε ποτέ αφιερώσει στη μελέτη της πολιτικής
θεωρίας για τα προφορικά του διδακτορικού του.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, αφού συμπλήρωσε τη θητεία του για ένα εξάμηνο στο πολιτικό
γραφείο, δέχτηκε μια θέση λέκτορα πολιτικής επιστήμης σ’ ένα μικρό κολέγιο στη γενέθλια
πόλη του, όπου ο Ντέιβιντ είχε μόλις αναλάβει την πρώτη του δουλειά. Ο κοσμήτορας ξε-
νάγησε τον Χιούμπερτ Χάμφρεϊ και του σύστησε το προσωπικό. Όταν έφτασαν στο γραφείο
του Ντέιβιντ, ο αντιπρόεδρος, ακριβά ντυμένος, απέραντα εγκάρδιος, άπλωσε το χέρι, και
ο Ντέιβιντ δεν μπόρεσε να το σφίξει στο δικό του γιατί πίστευε πως ο τύπος ήταν εγκλη-
ματίας πολέμου, κι επειδή δεν ήξερε πώς να ξεπεράσει την αμηχανία που προκάλεσε, του
το είπε, και αυτό ήταν η αφορμή για να χάσει τη δουλειά του στο κολέγιο.

Αλλά γι’ αυτό ήταν υπεύθυνος ο κοσμήτορας. Ο αντιπρόεδρος έβαλε τα κλάματα. Είχε το
πληγωμένο βλέμμα, είπε ο Ντέιβιντ, ενός σκύλου με μακρά και αψεγάδιαστη προϊστορία
πίστης και αγάπης, που τον έχει μόλις κλωτσήσει αυτός που είχε δημόσια υποστηρίξει,
είχε επικροτήσει , τους τρομοκρατικού χαρακτήρα βομβαρδισμούς σε χωριά με άμαχους
χωρικούς. Του Ντέιβιντ τού φάνηκε αδιανόητα κούφιος από εσωτερική ζωή αφού μπορούσε
να αισθάνεται πληγωμένος παρά προσβεβλημένος από εκείνο τον άγουρο νέο που προέβη
σε αυτή την αλαζονικά ηθικοπλαστική χειρονομία μπροστά σε δυο άντρες που είχαν την
ηλικία του πατέρα του. Ο Ντέιβιντ είπε πως ποτέ του δεν του είχε τύχει να κοιτάξει ένα
άλλο ανθρώπινο πλάσμα με τέτοια παγωμένη και αποστασιοποιημένη απορία και ότι δεν
του άρεσε η αίσθηση.

Κι έτσι μέσα στην ψηλοτάβανη κουζίνα, μέσα στους διαπεραστικούς ήχους των γρύλων και
την ποτισμένη από τη μυρωδιά του τριφυλλιού ατμόσφαιρα, θυμηθήκαμε τον Βικ Ντιόνο
στο Μπάφαλο μέσα στο χιόνι, εκείνες τις μέρες που ο πόλεμος συνεχιζόταν ακατάπαυστα
σαν εφιάλτης που δεν τέλειωνε ούτε όταν ξύπναγες.

Ο Βικ είχε έρθει στη δουλειά αναψοκοκκινισμένος από τον ενθουσιασμό εξαιτίας μιας ιδέας
που του κατέβηκε μέσα στη νύχτα. Είχε ανακαλύψει πώς θα σταματούσε τον πόλεμο. Ήταν
ένα απλό σχέδιο. Όλοι όσοι ήταν αντίθετοι στον πόλεμο στη χώρα-στον κόσμο, σίγουρα
πολλοί Σουηδοί και Άγγλοι φοιτητές θα συμφωνούσαν-θα έπρεπε απλά να κόψουν το μικρό
δάχτυλο του αριστερού τους χεριού και να το στείλουν στον πρόεδρο. Φανταστείτε το! Θα
έφταναν αραιά στην αρχή, ενέργειες λιγοστών παρανοϊκών, αλλά τα νέα θα ξέσπαγαν στις
εφημερίδες και την άλλη μέρα θα έφταναν λίγα ακόμα. Και την επομένη κι άλλα. Και την
τέταρτη μέρα θα ήταν χιλιάδες. Και την πέμπτη μέρα θα στήνονταν κλινικές-οργανωμένες
από φοιτητές ιατρικής στο Μάντισον, το Σαν Φρανσίσκο, τη Στοκχόλμη, το Παρίσι-για να
εκτελέσουν τη χειρουργική επέμβαση με ασφάλεια και σε μαζική κλίμακα. Και την έκτη
μέρα ο πόλεμος θα τελείωνε. Θα τελείωνε. Τα ελικόπτερα στη Bienhoa θα καθηλώνονταν
στα αεροδρόμια, σιωπηλά σαν σμήνη πειθαρχημένων κουνουπιών. Οι χωρικοί, ανήσυχοι και
περίεργοι, γιατί οι χωρικοί είναι πάντα ανήσυχοι και περίεργοι, θα κοίταζαν ψηλά με απορία
στον απρόσμενα γαλήνιο γαλάζιο ουρανό που τον παράσερναν μικρά άσπρα σύννεφα. Και
χρόνια αργότερα θα αναγνωρίζαμε ο ένας τον άλλον από αυτά τα απολεσθέντα δάχτυλα.
Ένας ηλικιωμένος Ιάπωνας επιχειρηματίας μείον ένα μικρό δάχτυλο στο αριστερό του χέρι
θα παρατηρήσει το παρομοίως ακρωτηριασμένο χέρι του ταξιτζή του στο Σικάγο και θα
ανταλλάξουν ένα φευγαλέο βλέμμα άρρητης συντροφικότητας.

Και θα συνέβαινε. Το μόνο που έπρεπε να κάνουμε για να συμβεί – είπε ο Βικ, ενώ το νερό
στην τσαγιέρα σφύριξε πάνω στο ηλεκτρικό μάτι στο παγωμένο γραφείο του Ντέιβιντ και
το χιόνι έπεφτε παχύ σα βαμβάκι, ήταν να κόψουμε τα μικρά μας δάχτυλα τώρα αμέσως,
να τα πάμε κάτω στη γραμματέα του τμήματος και να της πούμε να τα ταχυδρομήσει.



από την συλλογή Human Wishes, 1989

στα ελληνικά σε μετάφραση της  Κατερίνας Ηλιοπούλου στο τρίτο τεύχος του [ΦΡΜΚ] 

...κι εδώ ο Αμερικάνος ποιητής και δάσκαλος προσπαθεί, συνεπής στην ποιητική και διδασκαλική άποψη πως ο λόγος κάνει θαύματα, να συνεννοηθεί με το αμερικάνικο μπασκιναριό που αποδεικνύοντας ακριβώς το αντίθετο τον έχει περιποιηθεί αναλόγως κατ΄ επανάληψη !
*Με ποίημα του Robert Hass οκτώ χρόνια πρίν είχαμε κάνει την πρώτη μας ανάρτηση!


24 Ιουλίου 2014

Η ευρύχωρη, ηρωική και ρέμπελη βρωμοψυχή των ανθρώπων!


http://www.anarkismo.net/attachments/jul2014/prot.jpg 
Κάποιο απομεσήμερο του 1912, ο επιπόλαιος, νεαρός ακόμη, ήρωας ξεκινά από την Πλατεία Κλισύ στο Παρίσι το πολύχρονο ταξίδι του μέσα στην νύχτα.

Ο Μπαρναμπού κατατάσσεται στο στρατό για πλάκα ακολουθώντας με ενθουσιασμό ένα σύνταγμα που πέρασε μπρος από το καφενείο όπου έπινε τον καφέ του με ένα μπουμπούνα φίλο του, πιάνεται όμως "στην φάκα σαν τα ποντίκια" και όχι μόνο αυτό αλλά λίγο μετά τον προλαβαίνει και ο πόλεμος.

"Ο πόλεμος ήταν όλα όσα δεν καταλαβαίναμε" σκέφτεται πίσω από ένα δέντρο ενώ τα πρώτα βόλια των απέναντι ήδη περνούν ξυστά δίπλα του. Ήταν είκοσι ετών!

"Ο συνταγματάρχης μας η αλήθεια να λέγεται, έδειχνε αποστομωτική παλικαριά . Έκοβε βόλτες καταμεσής στο λιθόστρωτο κι έπειτα πέρα δώθε ανάμεσα στα διασταυρούμενα πυρά, άνετος λες και περίμενε κάνα φίλο".
Ήταν λοιπόν τέρας αυτός ο συνταγματάρχης! Τώρα πια ήμουν βέβαιος, χειρότερος κι από σκυλί, δεν τον φαντάζονταν τον θάνατό του! Αντιλήφθηκα ταυτόχρονα ότι θα 'ταν κάμποσοι σαν και δαύτον στον στρατό μας, λεβέντες, κι έπειτα άλλοι τόσοι σίγουρα στον αντίκρυ στρατό. Ποιος ξέρει πόσοι; Ένα, δύο, ίσως πολλά εκατομμύρια συνολικά. Απ' την ώρα εκείνη η τρομάρα μου έγινε πανικός.
Με τέτοια υποκείμενα αυτή η σατανική βλακεία μπορούσε να βαστάξει επ' αόριστον... Γιατί να σταματήσουν; Ποτέ δεν μου φάνηκε πιο αδυσώπητη η ετυμηγορία των ανθρώπων και των πραγμάτων.

"Μην ήμουν λοιπόν ο μόνος δειλός επί γης;" συλλογιόμουνα.
Και με τι τρομάρα!...Χαμένος ανάμεσα σε δύο εκατομμύρια παλαβούς, ηρωικούς και ξέφρενους κι αρματωμένους ισαμε τα μαλλιά; Με κράνη, δίχως κράνη, δίχως άλογα, με μοτοσυκλέτες, ουρλιάζοντας, μ' αμάξια, σφυρίζοντας, ακροβολιστές, συνωμότες, πετούμενοι, γονατιστοί, σκάβοντας λάκκους, κόβοντας λάσπη, κουτρουβαλώντας στα μονοπάτια, κροτώντας, θαμμένοι στο χώμα σάμπως σε καλύβι, για να τα αφανίσουν όλα, Γερμανία, Γαλλία και ηπείρους, ό,τι ανασαίνει, να τ΄αφανίσουν, πιο λυσσασμένοι κι από σκυλιά, λατρεύοντας τη λύσσα τους (κάτι που δεν το κάνουν τα σκυλιά), εκατό, χίλιες φορές πιο λυσσασμένοι από χίλια σκυλιά και πόσο πιο ανώμαλοι!
Ωραίοι ήμασταν! Μα την αλήθεια το μυριζόμουνα, είχα μπλεχτεί σε μια σταυροφορία της Αποκάλυψης.
Μας τσακώνει παρθένους η φρίκη όπως και η λαγνεία. Που να την φανταστώ εγώ τέτοια φρίκη αφήνοντας την πλατεία Κλισύ; Ποιος μπορούσε να προβλέψει πριν μπει πραγματικά στον πόλεμο όλα όσα χωρούσε η ηρωική και ρέμπελη βρωμοψυχή των ανθρώπων; Ήμουνα τώρα παγιδευμένος σ' αυτή την μαζική φυγή, προς τον ομαδικό φόνο, προς τη φωτιά...Έρχονταν από τα έγκατα κι ήταν πια εδώ."


Του Σελίν, Ταξίδι στην άκρη της νύχτας  στην πραγματικά απολαυστική μετάφραση-απόδοση της Σεσίλ Ιγγλέση Μαργέλου.
Στην σελίδα 25...
Ακολουθούν άλλες 575 σελίδες.

Οι καιροί είναι μυστήριοι, με την έννοια του ότι οι βρωμόψυχοι, μοβόροι και μνησίκακοι βλάκες κι από κοντά κι οι φρενιασμένες μανάδες τους- κι αυτές αιώνια φρούτα-ξεπετιούνται από παντού, από κει, κυρίως, που δεν το περιμένεις....
Όπως συνηθίζουμε χτυπάμε ακόμη ένα καμπανάκι κινδύνου και συστήνουμε αυτές τις σελίδες ως όπλα εναντίον τους.

Ίσες αποστάσεις ποτέ! Το έχουμε ξαναπεί.
Κρατάμε μια και μόνη απόσταση που είναι αυτή του βεληνεκούς της ρητής μας περιφρόνησης, και αν αυτή δεν φανεί αρκετή εδώ είμαστε πάλι να βρούμε τον τρόπο.

Περιφρονούμε λοιπόν εκτός από το κάθε παραπλανημένο κουρέλι (πριν από όλα), και τους επαγγελματίες "συμπαραστάτες λαών", τους αγωνιστές της βιτρίνας και τους κυνικούς "διοργανωτές", τους ενοικιαστές μικροφωνικών, τους τυπογράφους των άθλιων μπροσούρων και τους συγγραφείς τους, τους μεταφορείς υλικού, τους πραγματικά απίθανους "γραφίστες" (αυτές τις ταλεντάρες :-), τους καριερίστες (και μελλοντικούς υποψήφιους ή μελλοντικούς διπλοθεσίτες) εθελοντές που κάνουν τα θελήματα στους παραπάνω και όλο τον έμμισθο συρφετό.
Όσο για τους υπόλοιπους που θα βρεθούμε σε συλλαλητήρια ενάντια στην σημερινή πολεμική θηριωδία και την απανθρωπιά ας έχουμε το νού μας να κρατήσουμε κι εκεί αποστάσεις.
Παπαδαριό, εθνοφασίστες, διεθνιστές πατριώτες, ριζοσπάστες-τριες του δημοσίου, μαφιόζοι, σεμνοί ακαδημαϊκοί-ες καριέρας, μικηθοδωρακικα ζόμπι, λεχρίτες αυτόνομοι κούροι, επίκουροι ασφαλιστές αυτοκινήτων, ρουφιάνοι-ες κάθε είδους  κτλ. τρελούτσικα της αντισημιτικής κατάντιας.
Μακρυά, η σάλτσα λερώνει!
Προβληματιζόμαστε επιτοπίως.
Έχουμε το νου μας, κόβουμε κίνηση και διερωτόμαστε.

19 Ιουλίου 2014

Εν μέσω ορυμαδγών


Arvo Pärt, Für Alina 

«Ο χρόνος και το άχρονο συνδέονται μεταξύ τους. Η στιγμή και η αιωνιότητα παλεύουν μέσα μας. Εδώ είναι η πηγή όλων των αντιφάσεών μας, της ισχυρογνωμοσύνης μας, της στενομυαλιάς μας, της πίστης μας και της οδύνης μας.

Η αιωνιότητα σημαίνει ότι τα πάντα αρχίζουν αδιάκοπα από την αρχή, ότι η αρχή υπάρχει αιωνίως. Το θαύμα της δημιουργίας βρίσκεται στο ότι δεν τελειώνει ποτέ, δεν σταματά να γεννιέται ξανά και πάλι ξανά. Η αρχή είναι παντοτινή.

Είμαι σίγουρος: η αλήθεια είναι απλή και ευθεία η οδός που οδηγεί σε αυτήν. Στη μουσική, αυτό σαρκώνεται με τον πιο φυσικό τρόπο στη σταθερότητα των μέσων έκφρασης.

Οφείλω να μελετώ αδιάκοπα τον εαυτό μου. Είναι μια αναζήτηση αυτού που μπορεί να με θρέψει∙ μια αναζήτηση συχνά οδυνηρή, γιατί η οδός είναι πολύ στενή. Πραγματικά, πρέπει να «κλαδεύουμε» ο,τιδήποτε είναι περιττό τόσο μέσα στον εαυτό μας όσο κι έξω από αυτόν. Κι αυτό είναι κάτι που αντανακλάται στη μουσική. Όταν δεν ξέρω τίποτα για κάποιο πράγμα, τότε πρέπει να σιωπώ. Όταν όμως μαθαίνω κάτι, ακόμα κι ελάχιστο, τότε μπορώ να μιλήσω γι’ αυτό −αλλά χωρίς πολυλογίες, με όσο πιο άμεσο και συμπυκνωμένο τρόπο μπορώ, με τρόπο δηλαδή που αρμόζει στη συγκέντρωση αυτή στην οποία βρίσκομαι. Με αυτή την έννοια οι νότες μου μοιάζουν ίσως με λέξεις-κλειδιά.

Η αλήθεια συνίσταται στο να κατεβαίνεις ίσαμε το απείρως μικρό. Είναι σαν το σκάψιμο σ’ ένα ορυχείο. Προχωράς περιτριγυρίζοντας την φλέβα κι ο κύκλος γίνεται ολοένα και πιο στενός. Πρέπει όμως να κινείσαι με σύνεση και μυαλωμένα.

Πώς να γεμίσεις τη σιωπή που ακολουθεί νότες, οι οποίες στάθηκαν άξιες της σιωπής που τους προηγήθηκε;

Η καρδιά πρέπει να μεταμορφωθεί σε αυτί και η ακοή να κατέβει στην καρδιά.

Η καθαρή καρδιά τραγουδά.

Η σιωπή δεν μας δόθηκε άνευ λόγου αλλά για να μας θρέφει. Αυτή η τροφή μάς είναι εξίσου πολύτιμη με τον αέρα.

Πριν αναστηθείς πρέπει να πεθάνεις. Πριν μιλήσεις θα έπρεπε ίσως να σιωπάς.

Είναι σαν την εισπνοή και την εκπνοή. Δεν μπορείς μόνο να εισπνέεις∙ πρέπει κιόλας να εκπνέεις.

Το Tintinnabuli είναι ένας χώρος στον οποίο βυθίζομαι όποτε αναζητώ απαντήσεις στη ζωή μου, στη μουσική μου, στη δουλειά μου. Στις δύσκολες περιόδους, έχω έντονα την αίσθηση ότι τα πάντα γύρω μου είναι χωρίς κανένα νόημα. Η αφθονία και η πολλαπλότητα μού προξενούν σύγχυση και πρέπει να βρω την απλότητα. Ποια είναι αυτή και πώς μπορώ να την κατακτήσω; Ανακάλυψα ότι αρκεί ένας και μόνον ήχος, αν είναι καίριος. Το Tintinnabuli είναι μια εκπληκτική κίνηση, μια φυγή προς την εκούσια πενία.»

Arvo Pärt, Αφορισμοί
[αποσπάσματα]

Σημ. HS. Tintinnabuli, που στα λατινικά σημαίνει καμπάνες, είναι ένα στυλ μουσικής σύνθεσης που επινόησε ο Pärt και παρουσίασε για πρώτη φορά στο Ταλίν με το Für Alina (1976). 


11 Ιουλίου 2014

Η ταχυδακτυλουργία της Οικονομίας | Ο Βαλράς κι η παρέα του στα πράσα


Ένα από τα καλά της κρίσης είναι ότι, βγάζοντας την Οικονομία από τα παρασκήνια στη σέντρα −προκειμένου να αναλάβει με τη «λογική των αριθμών» τον προσεταιρισμό των μαζών, που στη συντριπτική πλειοψηφία τους έχουν πάψει να εμπιστεύονται τις κλασικές ιδεολογίες-, αποκάλυψε σε αναρίθμητες ευκαιρίες το γεγονός ότι η περίφημη αυτή «επιστήμη» δεν είναι στην πραγματικότητα παρά μια αυτοεκπληρούμενη ταχυδακτυλουργία. Τούτο είναι πλέον εντελώς προφανές λ.χ. από τη αυξανόμενη συχνότητα με την οποία τα οικονομικά ιερατεία και τα φερέφωνά τους χρησιμοποιούν τη λέξη «στρεβλώσεις» για να πείσουν πως, όχι, δεν αρμενίζουνε στραβά, παρά είναι στραβός ο γυαλός: Ο ανταγωνισμός δεν ρίχνει τις τιμές; Φταίνε στρεβλώσεις της αγοράς. Η αγορά δεν οδηγεί σε βέλτιστη κατανομή του πλούτου; Φταίνε στρεβλώσεις στην ολοκλήρωση του μοντέλου της ελεύθερης οικονομίας, … και πάει λέγοντας.

Η αλήθεια είναι, ότι στρεβλώσεις υπάρχουν∙ μόνο που πρόκειται για τις στρεβλώσεις των ίδιων των εννοιών πάνω στις οποίες η Οικονομία θεμελίωσε το λόγο της, προκειμένου να παρουσιαστεί ηγεμονικά σαν «επιστήμη» και μάλιστα σαν η κατεξοχήν «επιστήμη της υλικής βάσης των ανθρώπινων κοινωνιών». Αρκεί να συμβουλευτεί κανείς τους κλασικούς «πατέρες» της για να το αντιληφθεί. Για παράδειγμα, τον Λεόν Βαλράς (1834-1910): 
«Ονομάζω κοινωνικό πλούτο το σύνολο των υλικών ή άϋλων πραγμάτων (δεν έχει εν προκειμένω καμιά σημασία αν κάτι είναι υλικό ή άϋλο), τα οποία είναι σε σπάνη, δηλαδή των πραγμάτων που από τη μια μεριά μάς είναι χρήσιμα και από την άλλη υπάρχουν σε περιορισμένη ποσότητα. 
Αυτός ο ορισμός είναι πολύ σημαντικός. Ας εξηγήσω εδώ τους όρους του. 
Ορίζω ως χρήσιμο ένα πράγμα από τη στιγμή που μπορεί να χρησιμεύσει με οποιονδήποτε τρόπο, δηλαδή από τη στιγμή που ανταποκρίνεται σε κάποια ανάγκη, όποια κι αν είναι αυτή, και την ικανοποιεί. Επομένως, δεν μας ενδιαφέρουν καθόλου οι διάφορες αποχρώσεις του όρου χρησιμότητα, τις οποίες συναντάμε στην καθημερινή γλώσσα και βάσει των οποίων ως χρήσιμο ορίζεται συνήθως κάτι το ευχάριστο ανάμεσα στο αναγκαίο και το περιττό. Αναγκαίο, χρήσιμο, ευχάριστο και περιττό, όλα αυτά για εμάς [τους οικονομολόγους] παραπέμπουν απλώς στο περισσότερο ή λιγότερο χρήσιμο και τίποτε παραπάνω.  
Επίσης, [εμείς οι οικονομολόγοι] δεν έχουμε κανένα λόγο να παίρνουμε υπόψη μας το κατά πόσον είναι ηθική ή ανήθικη η ανάγκη στην οποία ανταποκρίνεται και την οποία ικανοποιεί το χρήσιμο πράγμα. Το ότι μια ουσία την αναζητάει ένα γιατρός για να θεραπεύσει τον ασθενή του, ή ένας δολοφόνος για να δηλητηριάσει την οικογένειά του, αυτό μπορεί να είναι σημαντικό από διάφορες άλλες απόψεις, αλλά για εμάς είναι εντελώς αδιάφορο. Για εμάς, αυτή η ουσία είναι χρήσιμη και στις δυο περιπτώσεις, ίσως μάλιστα περισσότερο στη δεύτερη παρά στην πρώτη.» 
 Λεόν Βαλράς, Στοιχεία Καθαρής Οικονομίας (1874)
κεφ. 5, «Περί του κοινωνικού πλούτου»

Είναι πραγματικά καταπληκτικό το γεγονός ότι, προκειμένου να μιλήσει για τον κοινωνικό πλούτο, όπως ισχυρίζεται, καταφεύγει ευθύς αμέσως σε μια καθαρώς ιδιωτική αντίληψη της έννοιας της χρησιμότητας: χρήσιμο και αναγκαίο είναι ό,τι επιθυμεί ο καθένας, όπως κι αν το επιθυμεί και για όποιο σκοπό κι αν το επιθυμεί. Αυτό το γλίστρημα γίνεται εντελώς ξεκάθαρο με το γεγονός ότι, στο αμέσως επόμενο βήμα του συλλογισμού του, ο Βαλράς σπεύδει να απογυμνώσει την έννοια του χρήσιμου και του αναγκαίου από κάθε ηθική διάσταση. Βέβαια, το ότι πρόκειται για ταχυδακτυλουργία (πολύ δε περισσότερο ο σκοπός της) είναι πολύ δύσκολο να γίνει αντιληπτό από το σύγχρονο αναγνώστη, που έχει πλέον εθιστεί στην ιδέα ότι η ηθική διάσταση αφορά αποκλειστικά στην ιδιωτική σφαίρα και δεν αφορά, ίσως, παρά κάποιους παρωχημένους φανατικούς. Οπότε, ας το ξεκαθαρίσουμε μια και καλή.

Η απογύμνωση των εννοιών της χρησιμότητας και του αναγκαίου από την ηθική διάσταση είναι στην πραγματικότητα απογύμνωσή τους από την κοινωνική διάσταση και μάλιστα απογύμνωσή τους από την πεμπτουσία του κοινωνικού, δηλαδή τη σφαίρα της απόφασης σχετικά με το δίκαιο ή το άδικο, το ανθρώπινο ή το απάνθρωπο, γύρω από την οποία υφαίνεται η συλλογική θέσμιση ως θέσμιση πολιτική.  Γιατί το νόημα της έννοιας «ηθική», σε τούτην τη σφαίρα αναφέρεται κι από αυτήν οριοθετείται.     

Με αυτό δεδομένο, μπορούμε τώρα να αντιληφθούμε την ταχυδακτυλουργία πάνω στην οποία στήριξε τον περί «κοινωνικού πλούτου» λόγο του ο Βαλράς, μια ταχυδακτυλουργία που −ας το υπενθυμίσουμε− υπέστη, προς δόξαν της οικονομικής «επιστήμης», και η έννοια της αξίας. Πίσω από τη νοηματική απογύμνωση που περιγράψαμε, κρύβεται το πραγματικό αντικείμενο της μέριμνας της «επιστήμης» του, το οποίο δεν είναι ο κοινωνικός αλλά ο ιδιωτικός πλούτος −για την ακρίβεια, η υπαγωγή του κοινωνικού στο χρήμα.  

Υ.Γ. Με την ευκαιρία, για να προλάβω την ένσταση εκ μέρους των οπαδών του 
οικονομικού νεοφιλελευθερισμού, ότι το δικό τους δόγμα ιδρύθηκε σε κριτική απόσταση 
από τον νεοκλασικισμό του Βαλράς, αρκεί να επισημάνω ότι η απόσταση αυτή προσδιορίζει 
το πολύ-πολύ μια τεχνική απόκλιση, αλλά πάνω στη βάση μιας πλήρους συμφωνίας
 με τις νοηματικές του ταχυδακτυλουργίες: σαν να λέμε, 
άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς.

08 Ιουλίου 2014

Αντιηλιακοί καιροί ... σκοτείνιασε



1. 
«δεῖ δὲ μὴ λανθάνειν ὅτι τὸ ζητούμενόν ἐστι καὶ τὸ ἁπλῶς δίκαιον καὶ τὸ πολιτικὸν δίκαιον. τοῦτο δ' ἔστιν ἐπὶ κοινωνῶν βίου πρὸς τὸ εἶναι αὐτάρκειαν, ἐλευθέρων καὶ ἴσων ἢ κατ' ἀναλογίαν ἢ κατ' ἀριθμόν: ὥστε ὅσοις μή ἐστι τοῦτο, οὐκ ἔστι τούτοις πρὸς ἀλλήλους τὸ πολιτικὸν δίκαιον, ἀλλά τι δίκαιον καὶ καθ' ὁμοιότητα. ἔστι γὰρ δίκαιον, οἷς καὶ νόμος πρὸς αὑτούς: νόμος δ', ἐν οἷς ἀδικία: ἡ γὰρ δίκη κρίσις τοῦ δικαίου καὶ τοῦ ἀδίκου. ἐν οἷς δ' ἀδικία, καὶ τὸ ἀδικεῖν ἐν τούτοις ̔ἐν οἷς δὲ τὸ ἀδικεῖν, οὐ πᾶσιν ἀδικίἀ, τοῦτο δ' ἐστὶ τὸ πλέον αὑτῷ νέμειν τῶν ἁπλῶς ἀγαθῶν, ἔλαττον δὲ τῶν ἁπλῶς κακῶν. διὸ οὐκ ἐῶμεν ἄρχειν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸν λόγον, ὅτι ἑαυτῷ τοῦτο ποιεῖ καί γίνεται τύραννος.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, βιβλίο Ε΄
Δηλαδή:
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε, ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο το δίκαιο γενικά αλλά και το πολιτικό δίκαιο [το δίκαιο της Πόλεως]. Αυτό πραγματοποιείται μεταξύ ανθρώπων, που η κοινή τους ζωή έχει σκοπό της την αυτάρκεια∙ ανθρώπων ελεύθερων και ίσων ή κατά την αναλογία, ή κατά τον αριθμό. Αυτό σημαίνει ότι, σε όσους ανθρώπους δεν υπάρχει ελευθερία και ισότητα, δεν υπάρχει μεταξύ τους πολιτικό δίκαιο αλλά κάτι που απλώς μοιάζει με πολιτικό δίκαιο. Γιατί δίκαιο υπάρχει εκεί που υπάρχει νόμος στις σχέσεις των ανθρώπων∙ και νόμος υπάρχει εκεί όπου υπάρχει αδικία∙ γιατί τα δικαστήρια και οι δικαστικές αποφάσεις είναι για να ξεχωρίζουν το δίκαιο και το άδικο. Όπου λοιπόν επικρατεί η αδικία, υπάρχει και η δυνατότητα της άδικης πράξης (ενώ όπου υπάρχει άδικη πράξη, δεν σημαίνει ότι μεταξύ όλων επικρατεί η αδικία). Και άδικη πράξη θα πει, ότι από τα αγαθά παίρνω για τον εαυτό μου μεγαλύτερο μέρος απ’ όσο μου αναλογεί ενώ ταυτόχρονα από τα κακά παίρνω μικρότερο απ’ ό,τι πρέπει μέρος. Γι’ αυτό λοιπόν δεν αφηνόμαστε να μας κυβερνά ένας άνθρωπος, αλλά ο λόγος∙ διότι ο άνθρωπος ενεργεί ιδιοτελώς και γίνεται τύραννος.


2. 


N.R :  Έχουμε την αίσθηση ότι σήμερα υπάρχει μια πραγματική συμπαιγνία μεταξύ των μεγάλων μμε, των διανοούμενων και της εξουσίας του χρήματος. Πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτήν;

Ζ. Μπ. Ο Καρλ Κράους μιλούσε για τη βαθιά θλίψη που νιώθουν οι έντιμοι άνθρωποι όταν έχουν να κάνουν με ανθρώπους επαρμένους, «επαρμένους και αναίσχυντους» θα προσέθετα εγώ. Σήμερα, οι τίμιοι άνθρωποι έχουν κάθε λόγο να νιώθουν εξαπατημένοι και να αισθάνονται βαθιά θλίψη μπροστά στην αλαζονεία και την ξεδιαντροπιά εκείνων που έχουν στα χέρια τους την εξουσία και το χρήμα κι αισθάνονται πως είναι πάνω από το νόμο. Με τρομάζει το πόσο πολύ έχουμε παραδοθεί πια στην εξουσία του χρήματος.

Ο Μπερνάρ Ανρί-Λεβί έλεγε και ξανάλεγε, ότι δεν πρέπει με τίποτα να «δαιμονοποιούμε» το χρήμα (κατά τη γνώμη του κάτι τέτοιο είναι πολύ επικίνδυνο και φασιστοειδές). Όταν όμως βλέπουμε γύρω μας τη σημερινή λατρεία του χρήματος, είναι προφανές πως το θέμα δεν είναι η «δαιμονοποίηση» του χρήματος. Απεναντίας, αυτό που εγώ νιώθω είναι ότι το έχουμε κυριολεκτικά θεοποιήσει! Με απελπίζει η πλήρης παθητικότητα ενός κόσμου της διανόησης, που παρακολουθεί χωρίς να αντιδρά την αναγέννηση και την επέλαση ενός άγριου καπιταλισμού. […]

Πρέπει να μας ανησυχεί το πώς άλλαξε η σχέση ανάμεσα στον κόσμο της διανόησης και τον κόσμο της αγοράς και της εξουσίας του χρήματος. Είμαστε οπωσδήποτε πολύ μακριά από την εποχή του Σαρτρ. Είναι ανυπόφορος ο τρόπος με τον οποίον όλος ο κόσμος, μαζί και οι διανοούμενοι, υποκλίνονται στις χάρες του θριαμβεύοντος καπιταλισμού, της ατέρμονης ανάπτυξης και του ξέφρενου ανταγωνισμού για την οικονομική επικράτηση. […]

Σήμερα έχουμε μπροστά μας προβλήματα παρόμοια μ’ εκείνα που αντιμετώπισαν ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, μόνο που τώρα τα πράγματα είναι χειρότερα εξαιτίας του γεγονότος ότι τα σύγχρονα συστήματα επικοινωνίας δίνουν μέσα απίστευτης δύναμης στη χειραγώγηση και το ψέμμα. Οι δικτάτορες δεν κυβερνούν μόνο με την καταστολή και τη βία, αλλά και με το λόγο.»

Από συνέντευξη του Γάλλου φιλόσοφου Ζακ Μπουβερές,
που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2006 στην Nouveaux  Regards
επιθεώρηση του Ινστιτούτου Ερευνών της 



03 Ιουλίου 2014

Τα κορίτσια, η δικαιοσύνη και η αιωνιότητα


Αν είναι δείγμα σοφίας το να μιλάς για τον κόσμο δίχως να αοριστολογείς, και να μιλάς για τις εμπειρίες σου χωρίς να περιαυτολογείς, τότε σίγουρα ένα βιβλιαράκι σοφία είναι το βιβλίο Ο Κήπος του φίλου μας Υβ Λε Μανάκ, βιομηχανικού εργάτη κι επαναστάτη, που γνώρισε πολύ καλά τις θα πει αποκλεισμός από τον πολιτισμό και την κουλτούρα.

Δεκατρία χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση (και τις δυο αξέχαστες ομιλίες-μαρτυρίες ζωής του Λε Μανάκ εδώ στην Αθήνα), οι εκδόσεις Αλήστου Μνήμης κυκλοφορούν μια δεύτερη έκδοση του Κήπου εμπλουτισμένη με 5 επιπλέον κείμενά του από διαφορετικές πηγές.

Δυο μικρά δείγματα: 
Ανθισμένο γιασεμί. 
 Το γεγονός ότι είμαστε μέλη της ίδιας κοινωνικής τάξης, ή ότι έχουμε τις ίδιες ιδέες, δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι έχουμε κοινούς στόχους ή κοινά σχέδια. Οι περισσότεροι από τους φτωχούς αυτού του κόσμου, για παράδειγμα, δεν στοχεύουν σε μια επίγεια Εδέμ αλλά θέλουν να γίνουν σαν τους πλούσιους: να ζουν και αυτοί με τις χαζές ανέσεις των αστών. Όσο για εκείνον που δεν έχει τίποτα αλλά φλέγεται από το πνεύμα των Ευαγγελίων ή από το δαίμονα της Αναρχίας, αυτός είναι ο πιο μοναχικός άνθρωπος στον κόσμο. Η μοναξιά είναι το παράδοξο που ο Χριστιανός ή ο Αναρχικός οφείλουν να λύσουν για να ξεφύγουν από τη δυστυχία. Η αναζήτηση της πνευματικής ευημερίας μοιάζει τόσο μάταιη όσο κι αναζήτηση της υλικής ευημερίας. 
 Σήμερα είναι πρώτη Ιανουαρίου και το γιασεμί στα σκαλοπάτια μας αρχίζει να ανθίζει και να σκορπάει την υπέροχη ευωδιά του. Μπορεί άραγε να γαληνέψει κανείς πνευματικά απλώς και μόνο παρατηρώντας ένα τόσο συνηθισμένο θέαμα; Μήπως αρκεί να θαυμάζουμε την κινούμενη ύπαρξη του φυτικού βασίλειου για να ξαναβρούμε την ψυχική μας ειρήνη; 
 Η δυστυχία μας οφείλεται στο γεγονός ότι είμαστε πάρα πολλοί μέσα στη μοναξιά μας, πολύ πλούσιοι μέσα στη φτώχεια μας, πολύ νοήμονες μέσα στη βλακεία μας. [...]

Αποκλεισμένοι από τον πολιτισμό 
 Έχω μιλήσει πάμπολλες φορές για το πόσο απαράδεκτο, για μια κοινωνία που ισχυρίζεται ότι είναι δημοκρατική, θεωρώ το γεγονός ότι εκατομμύρια μισθωτοί είναι αποκλεισμένοι από τον πολιτισμό. Με αυτό δεν εννοώ αποκλεισμό από την παθητική κατανάλωση τηλεοπτικών θεαμάτων, βιβλίων τσέπης ή εκθέσεων ζωγραφικής. Εννοώ αποκλεισμό από μια ενεργό σχέση με τον κόσμο. Είναι απαράδεκτο για μια δημοκρατική κοινωνία το ότι εκατομμύρια μισθωτοί δεν γράφουν ποτέ τους μυθιστορήματα, θεατρικά έργα, ποίηση, δεν κάνουν ταινίες, κ.ο.κ. 
Είναι γνωστό ότι η μισθωτή συνθήκη θεμελιώνεται σε μια κατάσταση διαρκούς οικονομικής υποταγής (σύμβαση εργασίας) και πολιτικής εκπροσώπησης (εκλογικό δικαίωμα). Όμως στηρίζεται και στο γεγονός ότι οι άνθρωποι που κατέληξαν μισθωτοί, αποκόπηκαν από τις παλιές αγροτικές ή αστικές παραδόσεις τους χωρίς να μπορούν να συνθέσουν έναν άλλο πολιτισμό πέρα από αυτόν της ιδεολογικής πλύσης εγκεφάλου που επιβάλλει η αστική τάξη.  Με αυτή την έννοια λοιπόν, η μισθωτή συνθήκη παρουσιάζεται και σαν μια κατάσταση πολιτισμικής εξάρτησης. Αν ο μισθωτός συμμετέχει παθητικά στην παραγωγή των οικονομικών αξιών, εξίσου παραμένει ουσιαστικά αμέτοχος στην παραγωγή των ανθρώπινων αξιών. 
Όταν δεν διαθέτει κανείς ένα πολιτισμό, ο οποίος του επιτρέπει να αναγνωρίζει σε αυτόν τον εαυτό του ως ακέραιο άνθρωπο∙ όταν δεν μπορεί να συμμετάσχει ως άτομο στην παραγωγή και την επεξεργασία των αξιών∙ και όταν συνεχώς εκπροσωπείται από άλλους όχι μόνο στην πολιτική αλλά σε κάθε όψη της καθημερινής του ζωής, τότε βρίσκεται σε μια κατάστασης υποδούλωσης την οποία μπορούμε να ονομάσουμε φιλελεύθερο κολλεκτιβισμό. [...]


Ένα βιβλίο γεμάτο χυμούς ζωής...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1900 190cm 1917 1940 1965 1968 1980 2008 Αδάμ Κέρτις/Adam Curtis Αδάμ Σμιθ/Adam Smith Αιδ. Μπίλι/Rev Billy Αιμίλιος Μπενβενίστ/Emile Beneveniste Αιμίλιος Ντυρκέμ/Emile Durkheim Αιμίλιος Σιοράν/Emil Cioran Αισχύλος Άκης Πάνου Ακρόπολη Αλαίν Καγιέ/Alain Caillé Άλαν Τιούρινγκ/Alan Turing Άλασνταιρ Μακιντάιρ/Alasdair MacIntyre Αλβέρτος Αϊνστάιν/Albert Einstein Αλβέρτος Καβαλκάντι/Alberto Cavalcanti Αλβέρτος Καμύ/Albert Camus Αλβέρτος Σπέερ/Albert Speer Αλβέρτος Φίνεϊ/Albert Finney Άλδος Χάξλεϊ/Aldus Haxley Αλέξανδρος Κοζέβ/Alexandre Kojève Αλέξανδρος Μπέρκμαν/Александр Беркман Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Πούσκιν/Александр Пушкин Αλέξανδρος Σμέμαν/Александр Шмеман Αλέξανδρος Σοκούροφ/Алекса́ндр Соку́ров Αλέξανδρος Τομπάζης Αλέξανδρος Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου Αλέξης ντε Τοκβίλ/Alexis deTocqueville αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος ανάπτυξη αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Κερτέζ/André Kertész Ανδρέας Ορλεάν/André Orléan Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κοκκίνου Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Άνσελμος Γιάπε/Anselm Jappe Αντίνοος Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αντώνιος Νέγκρι/Toni Negri Αντώνιος ντε Σαιντ-Εξυπερύ/Antoine de Saint-Exupéry Αποκάλυψη Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης-Καλούμενος-Μπάτσης Άρης Αλεξάνδρου Άρης Κωνσταντινίδης Άρης Μπερλής Αρθούρος Λένινγκ/Arthur Lehning Αρθούρος Σοπενχάουερ/Arthur Schopenhauer Αρθούρος Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Αρμάνδος Μέλβιλ/Herman Melville Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand αυτοπεριστρεφόμενοι διανοούμενοι αυτοπεριστροφή Αφρική Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίνος Βολόσινοφ/Валенти́н Воло́шинов Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βερνάρδος Μάντεβιλ/Bernard Mandeville Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βικέντιος Μπράουν/Vincent Browne Βίκτωρ Μπούλλα/Виктор Буллаa Βίκτωρ Ουγκώ/Victor Hugo Βίκτωρ Σερζ/Ви́ктор Киба́льчич Βίκτωρ Σκλόφκσι/Ви́ктор Шкло́вский Βίκτωρ Φρανκλ/Victor Frankl Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνφριντ Γκ. Ζέμπαλντ/Wienfried G. Sebald βιοτεχνολογία Βλαδίμιρος Λένιν/Влади́мир Ле́нин Βλαδίμιρος Μαγιακόφκι/Влади́мир Маяко́вский βοηθήματα μνήμης Γαλαρίες Γαλλία Γεράρδος Νταβί/Gerard Davy Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γερμανία Γεώργιος Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Γεώργιος Ζίμελ/Georg Simmel Γεώργιος Λ. Μπόρχες/Jorge L. Borges Γεώργιος Λίγκετι/György Ligeti Γεώργιος Λούκατς/György Lukács Γεώργιος Μπατάιγ/Georges Bataille Γεώργιος Όργουελ/George Orwell Γεώργιος Στάινερ/George Steiner Γεώργιος Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιάννηδες Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος γιορτή Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Μακρής Γιώργος Νικολαΐδης Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκετζ Άλυ/Götz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκουίντο Καβαλκάντι/Guido Cavalcanti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουλιέλμος Ήγγλετον/William Eggleton Γουλιέλμος Μπάροους/William Burroughs Γουλιέλμος Σαίξπηρ/William Shakespeare Γουλιέλμος Χηρστ/William Hearst Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δαβίδ Λυντς/David Lynch Δαβίδ Μπομ/David Bohm Δαβίδ Ρικάρντο/David Ricardo Δαβίδ Χιούμ/David Hume Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δελφοί Δέσποινα Ζευκιλή Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτριος Πρίγκοφ/Дми́трий При́гов Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα Διεθνής δικαιοσύνη δοκιμασίες Δουβλίνο Δραπετσώνα δυσφορία Έ. Λ. Μάστερς / Ε. L. Masters Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς Εδουάρδος Βιλ/Edouard Will εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκπομπές Ελένη Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελισάβετ Άνσκομπ/Elizabeth Anscombe Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Καντ/Emmanuel Kant Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός επιβίωση επιστήμη εργασία ερείπια Ερνέστος Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνέστος Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνέστος Κασσίρερ/Ernst Cassirer Ερνέστος Μπλοχ/Ernst Bloch Ερρίκος Γκουγκενχάιμ/Harry Guggenheim Ερρίκος Λεφέβρ/Henri Lefebre Ερρίκος Μισώ/Henry Michaux Ερρίκος Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Ερρίκος Σατί/Eric Satie Ερρίκος Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Ερρίκος Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbaum ΕΣΣΔ Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez Ευγένιος Ζαμιάτιν/Евге́ний Замя́тинn ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζάχα Χαντίντ/Zahā Ḥadīd Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζορ Βον/Zohr Vaughan ζωή ηθική Ηλίας Κανέττι/Elias Canetti ΗΠΑ Θανάσης Σβώλος θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεόδωρος Αντόρνο/Theodor Adorno Θεόδωρος Ντοστογιέφσκι/Фёдор Достоевский Θεόδωρος Ρόζακ/Theodore Roszak Θεός Θεοφάνης Μελάς θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Θωμάς Ιμπάνιεθ/Tomás Ibáñez Θωμάς Πίντσον/ Thomas Pynchon Θωμάς Ράιντ/Thomas Reid Θωμάς Χομπς/Thomas Hobbes Ι.-Π. Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ι.-Π. Ντιτέιγ/Jean Pierre Duteuil Ιάκωβος Α. Γκόλντστοουν/Jack A. Goldstone Ιάκωβος Ελλύλ/Jacques Ellul Ιάκωβος Λακάν/Jacques Lacan Ιάκωβος Μπάλντουιν/James Baldwin Ιάκωβος Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ιάκωβος Ντεριντά/Jacques Derrida Ιάκωβος Πρεβέρ/Jacques Prévert Ιάκωβος Σαπίρ/Jacques Sapir Ιάκωβος Φρέιζερ/James Frazer Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen ιδεολογία ιδρύματα τέχνης Ιερεμίας Μπένθαμ/Jeremy Bentham ικέτες και ξένιοι Ιουλία Κρίστεβα/Julia Cristeva Ιουλιανός ντε Λα Μετρί/ Julien de La Mettrie Ιούλιος Ντελέζ/Gilles Deleuze Ιούλιος Ντωβέ/Gilles Dauvé Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Μορώ/Jeanne Moreau Ιωάννα Τσιβάκου Ιωάννης Βίβες/Juan Vives Ιωάννης Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Ιωάννης Ιτάρ/Jean Itard Ιωάννης Κ. Γκαλμπρέιθ/John K. Galbraith Ιωάννης Λοκ/John Locke Ιωάννης Μ. Εντσενσμπέργκερ/Hans M. Enzensberger Ιωάννης Μ. Κούτσι/John M. Coetzee Ιωάννης Παβλόφ/Ива́н Па́влов Ιωάννης Ρ. Σάουλ/John R. Saul Ιωάννης Ρωλς/John Rawls Ιωάννης Σερλ/John Searle Ιωάννης Στ. Μιλλ/John St. Mill Ιωάννης Στάινμπεκ/John Steinbeck Ιωάννης Τουργκένιεφ/Иван Тургенев Ιωάννης Φ. Κέννεντυ Ιωάννης Φόουλς/John Fowles Ιωάννης Χάκινγκ/Ian Hacking Ιωάννης Χιούστον/John Houston Ιωάννης Χουιζίνγκα/Johan Huizinga Ιωάννης-Ιάκωβος Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ιωάννης-Λουκάς Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ιωάννης-Παύλος Σαρτρ/Jean-Paul Sartre Ιωάννης-Πέτρος Βερνάν/Jean Pierre Vernant Ιωσήφ Μπλοχ/Joseph Bloch Ιωσήφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen Ιωσήφ Στάλιν/Ио́сиф Ста́лин Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine καλλιτέχνες Καλοκαίρι Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Κάρολος Γκέοργκ Μπύχνερ/Karl Georg Büchner Κάρολος Δαρβίνος/Charles Darwin Κάρολος Κορς/Karl Korsch Κάρολος Κράους/Karl Kraus Κάρολος Μαρξ/Karl Marx Κάρολος Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Κάρολος Μπωντλέρ/Charles Baudeilaire Κάρολος Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Κάρολος Πεγκί/Charles Péguy Κάρολος Πολάνυι/Karl Polanyi Κάρολος Ράιτ Μιλλς/Charles Wright Mills Κάρολος Σ. Περς/Charles S. Peirce Κάρολος Τέιλορ/Charles Taylor Κάρολος Φορτ/Charles Fort Κάρολος Φουριέ/Charles Fourier Καρτέσιος/Descartes Καταστασιακή Διεθνής/Internationale Situationniste καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό κεφαλαιοκρατία Κλαίρη Οζιάς/Claire Auzias Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλαύδιος Λεβί-Στρώς/Claude Lévi-Strauss Κομμούνα κομμουνισμός Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορνήλιος Καστοριάδης κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κώστας Χριστοδούλου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε/老子 Λαρς φον Τρίερ/Lars von Trier λενινισμός Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Βαλράς/Léon Walras Λέων Σεστώφ/Лев Шесто́в Λέων Τρότσκι/Лев Тро́цкий λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουδοβίκος Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουδοβίκος Αραγκόν/Louis Aragon Λουδοβίκος Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουδοβίκος Μαλ/Louis Mal Λουδοβίκος Μάμφορντ/Lewis Mumford Λουδοβίκος Μπουνιουέλ/Louis Buñuel Λουδοβίκος ντε Σαιν Ζυστ/Louis de Saint Juste Λουδοβίκος Ντυμόν/Louis Dumont Λουκιανός Μαλζόν/Lucien Malson Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ/L & D Matlock Λυγκέας Λωτρεαμόν/Lautréamont μαγεία Μάης '68 Μάκης Μηλάτος Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ/Malcolm X μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μαξ Μπένετ/Max Bennet Μαργαρίτα Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μαργαρίτα Ρόουλινγκ/Marjorie Rowling Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρία ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Мари́на Цвета́ева Μάρκελος Μαριέν/Marcel Mariën Μάρκελος Μως/Marcel Mauss Μάρκελος Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρτίνος Μπούμπερ/Martin Buber Μαρτίνος Χάιντεγγερ/Martin Heidegger Μέγας Κάρολος μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίλτος Σαχτούρης Μίλτων Φρίντμαν/Milton Friedmann Μιράντα Τερζοπούλου Μιριέλ Μπαρμπερί/Muriel Barbery Μιχαήλ Αλιετά/Michel Aglietta Μιχαήλ Κέλυ/Mike Kelley Μιχαήλ Λέβι/Michael Loewy Μιχαήλ Μπακούνιν/Михаил Бакунин Μιχαήλ Μπαχτίν/Михаи́л Бахти́н Μιχαήλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μιχαήλ Σερ/Michel Serres Μιχαήλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μιχαήλ Φουκώ/Michel Foucault Μιχαήλ Χάρντ/Michael Hardt Μιχαηλάγγελος Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ μουσική μοφερισμός/mofferism Μπαρούχ Σπινόζα/Baruch Spinoza Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπέλα Ταρ/Béla Tarr Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μώρις Ντρούρι/Maurice Drury Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικόλαος Γκόγκολ/Николай Гоголь Νικόλαος Μακιαβέλλι/Niccolò Machiavelli Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Ντεζιντέριος Έρασμος/Desiderius Erasmus Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Οκτάβιος Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες ΟΟΣΑ Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ούγος του Σαιντ Βίκτορ/Hugh of Saint Victor Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Ουόλτ Ουΐτμαν/Walt Whitman Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν Παπάγος παπαρολογία παράδοση παραπληροφόρηση Πασχάλης Ενζέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Παύλος Βαλερύ/Paul Valery Παύλος Βιριλιό/Paul Virilio Παύλος Ζοριόν/Paul Jorion Παύλος Λαφάργκ/Paul Lafargue Παύλος Ρικέρ/Paul Ricoeur Πέδρο Ματέο/Pedro Mateo Πέπη Ρηγοπούλου περιπέτεια Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Γκητς/P.T. Geach Πέτρος Κλαστρ/Pierre Clastres Πέτρος Κορνήλιος/Pierre Corneille Πέτρος Κρηφτ/Peter Kreeft Πέτρος Μπουρντιέ/Pierre Bourdieu Πέτρος Μπρουκ/Peter Brook Πέτρος Ουότκινς/Peter Watkins Πέτρος Παπαθανασίου Πέτρος-Ιωσήφ Προυντόν/Pierre-Joseph Proudhon Πινοσέτ Πλαστήρας Πλάτωνας πλουραλισμός ποίηση πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προεκλογικά μηνύματα προλεταριάτο Προμηθέας προπαγάνδα Πωλ Ζωγραφάκης Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ραούλ Σουρίτα/Raul Zurita Ράσελ Τζάκομπι/Russel Jacobi Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρενέ Κλερ/ René Clair Ρεϋμόνδος Κάρβερ/Raymond Carver Ρίτα Γκαβέρα Ριχάρδος Κόμπντεν/Richard Cobden Ριχάρδος Μοράν/Richard Moran Ριχάρδος Ρόρτι/Richard Rorty Ροβέρτος Αντέλμ/Robert Antelme Ροβέρτος ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ροβέρτος Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ροβέρτος Φρανκ/Robert Frank Ροβέρτος Χας/Robert Hass Ροβέρτος Χουαρόθ/Roberto Juarroz Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Σέρεν Κίρκεγκωρ/Søren Kierkegaard σθένος Σιγισμούνδος Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Σιγισμούνδος Φρόιντ/Sigmund Freud Σίδνεϊ Λιουμέτ/Sidney Lumet Σιμόνη Βέιλ/Simone Weil Σίμων Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Žižek Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουηδία Σουν Τζου/ 孫子 σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπύρος Κυριαζόπουλος σταλινισμός Σταμάτης Πολενάκης Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στέφανος Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανος Πίνκερ/Steven Pinker Στέφανος Nτε λα Μποεσί/Etien De la Boetie Στέφανoς Ροζάνης στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συνείδηση Σύνταγμα σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot Τάκης Μίχας Τάλκοτ Πάρσονς/Talcott Parsons Τάσος Λάγγης τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Το καταραμένο απόθεμα Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τρόικα τυραννία Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach Υβ Μισώ/Yves Michaud υλισμός υπαρξισμός υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερδινάνδος Αρρραμπάλ/Fernando Arrabal Φερδινάνδος Πεσσόα/Fernando Pessoa Φερδινάνδος Σελίν/Ferdinand Céline Φίγκαρο Φιλανθρωπία φιλία Φίλιππος Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φραγκίσκος Γκρουά/François Grua Φραγκίσκος Καραντέκ/François Caradec Φραγκίσκος Κάφκα/Frantz Kafka Φραγκίσκος Λυοτάρ/François Lyotard Φραγκίσκος Μπέικον/Francis Bacon Φραγκίσκος Σιμιάν/François Simiand Φραγκίσκος Φουρκέ/François Fourquet Φραγκίσκος-Μάριος Βολταίρος/François-Marie Voltaire Φρειδερίκος Γιάκομπι/Friedrich Jacobi Φρειδερίκος Έμπερτ/Fredrich Ebert Φρειδερίκος Ένγκελς/Friedrich Engels Φρειδερίκος Λάιστ/Fritz Leist Φρειδερίκος Μουρνάου/Friedrich Murnau Φρειδερίκος Νίτσε/Friedrich Nietsche Φρειδερίκος Τέιλορ/Frederick Taylor Φρειδερίκος Τζέιμσον/Frederick Jameson Φρειδερίκος Χάγιεκ/Friedriech Hayek φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης χαρά Χάρβαρντ Χάρι Χόλε Χέγκελ/Hegel Χέερτ Μακ/Geert Mak Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse χιούμορ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη χρεοκοπία χρήμα Χρήστος Βακαλόπουλος Χριστόφορος Κισλόφσκι/Krzysztof Kieslowski Χριστόφορος Λας/Christopher Lash χρόνος ψυχή ωφελιμισμός beton7 Bloomberg Bob Marley Bodies Bruce Springsteen Cinemarian D-503 dada dangerfew David Bowie DAVOS DOCUMENTA Einsatzgruppe D EMAF Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew HighSpeedAcces Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere intothepill izi Jazz Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Richards La Tribune lifestyle Malaguena memento mori Metz Miles Davis Monty Python Muppet Show Necrology nem68 Nick Cave Nosotros RadioBubble Reggae Renty robe de chambre Rock RSA Salon De Vortex Scott Asheton sexbox Soul Tales from the Crypt TESTS! The Guardian TwixtLab urban hacking Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets