03 Δεκεμβρίου 2014

Το δούλεμα είναι πολύ χειρότερος εχθρός της αλήθειας από το ψέμα

«Ένα από τα πιο βασικά χαρακτηριστικά του πολιτισμού μας είναι ότι πέφτει πολλή παπαρολογία, πολύ δούλεμα. Το ξέρουν οι πάντες κι ο καθένας μας έχει το μερίδιό του σε αυτό. Τείνουμε όμως να θεωρούμε αυτή την κατάσταση σαν δεδομένη κι οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουν πως είναι σε θέση να καταλάβουν πότε τους δουλεύει κάποιος κι έτσι να μην την πατήσουν. Έτσι το δούλεμα έχει ελάχιστα μελετηθεί, με αποτέλεσμα να μην έχουμε μια καθαρή ιδέα περί τίνος πρόκειται, ούτε για ποιο λόγο αφθονεί ή σε τι ακριβώς εξυπηρετεί. […]

Πιστεύεται λόγου χάρη ότι το δούλεμα είναι κάπως σαν την προχειροδουλειά, δηλαδή ότι το κάνει κάποιος για να τα βγάλει πέρα με
μια κατάσταση χαλαρά, χωρίς να πολυκουραστεί. Είναι όμως έτσι; Αυτός που δουλεύει τους άλλους είναι απλά ένας απερίσκεπτος τεμπελάκος; Και το έργο του, το δούλεμα, είναι στ’ αλήθεια κάτι το τσαπατσούλικο ή το κακότεχνο; (...)

Το δούλεμα θέλει μαστοριά

Το καλοφτιαγμένο δούλεμα είναι κάτι που έχει μια κάποια εσωτερική ένταση. Η προσοχή στις λεπτομέρειες απαιτεί πειθαρχία και αντικειμενικότητα. Δεν μπορείς να φτιάξεις κάτι καλά αν δεν έχεις αποδεχτεί κάποια πρότυπα και περιορισμούς, που απαγορεύουν την απερισκεψία, την φαντασιοκοπία, την προχειροδουλειά και την τσαπατσουλιά. Κάτι τέτοιο φαίνεται να μην κολλάει με το δούλεμα κι όμως καθόλου δεν αποκλείεται. 

Ο χώρος της διαφήμισης και των δημόσιων σχέσεων, όπως και η σφαίρα της πολιτικής που συνδέεται πλέον στενά μαζί τους, είναι χώροι όπου το δούλεμα αφθονεί και ξεπερνάει κάθε φαντασία, τόσο που μπορούν να θεωρούν ως τα κλασσικότερα παραδείγματα της έννοιας ‘‘χοντρό δούλεμα’’. Και στους χώρους αυτούς συναντάει κανείς αληθινούς μάστορες του δουλέματος, ανθρώπους οι οποίοι −με τη βοήθεια προηγμένων τεχνικών που αφορούν στην έρευνα της αγοράς, στη σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης, τα ψυχολογικά τεστ, κ.ο.κ.− εργάζονται ακούραστα προκειμένου να χρησιμοποιήσουν όπως πρέπει την κάθε λέξη και την κάθε εικόνα. (...)
Ωστόσο, με όση επιμέλεια κι ευσυνειδησία κι αν εργάζεται αυτός που δουλεύει τους άλλους, γεγονός είναι ότι κάτι θέλει να ξεφορτωθεί. Σε αυτό υπάρχει κάτι παρόμοιο με την προχειροδουλειά, μια ορισμένη τεμπελιά, μια επιδίωξη της ευκολίας, μια αποφυγή της πειθαρχημένης κι αντικειμενικής δουλειάς. Πρόκειται όμως για μια χαλαρότητα, που δεν ταυτίζεται με τη σκέτη τσαπατσουλιά ή την αδιαφορία για τις λεπτομέρειες. (...)

Άλλο το δούλεμα κι άλλο τα ψέματα

Πράγματι, το δούλεμα έχει κάτι από το μπλοφάρισμα. Είναι πιο κοντά στη μπλόφα από την ψευδολογία. Αλλά τι σημαίνει αυτό; Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη μπλόφα και το ψέμα; 

Τόσο η μπλόφα όσο και το ψέμα είναι τρόποι παραπλάνησης ή εξαπάτησης. Όμως αυτό που είναι κεντρικό στο ψέμα, κι αποτελεί το χαρακτηριστικότερο στοιχείο του, είναι η αναλήθεια. Ψεύτης είναι ουσιαστικά κάποιος που δεν λέει την αλήθεια. Η μπλόφα είναι κι αυτό ένας τρόπος παραπλάνησης, όμως διαφέρει από την ψευδολογία διότι εκείνος που μπλοφάρει δεν λέει ακριβώς ψέματα αλλά προσποιείται. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η συγγένεια της μπλόφας με το δούλεμα. Γιατί ουσία του δουλέματος δεν είναι η ψευδολογία, αλλά η πλαστότητα.

Για να καταλάβουμε αυτή τη διαφορά, πρέπει να σκεφτούμε ότι κάτι το προσποιητό ή το πλαστό δεν είναι οπωσδήποτε κατώτερο από το πραγματικό, από το αυθεντικό πράγμα. Σε τελική ανάλυση μπορεί να είναι ένα εξαιρετικά πιστό αντίγραφό του. Το επιλήψιμο με κάτι το πλαστό δεν βρίσκεται στο πώς μοιάζει, αλλά στο πώς φτιάχτηκε.

Από εδώ μπορούμε να δούμε μια θεμελιώδη όψη αυτού που είναι ουσιαστικά το δούλεμα: παρ’ όλο που παράγεται χωρίς καμιά μέριμνα για το τι είναι αληθινό, δεν είναι οπωσδήποτε ένα ψέμα. Αυτός που δουλεύει τους άλλους, διαστρεβλώνει μεν και παραποιεί τα πράγματα, όμως αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι λέει ψέματα. (...)

Σε ένα μυθιστόρημα, ο ήρωας θυμάται το μακαρίτη τον πατέρα του που του έλεγε:

‘‘Ποτέ μη λες ψέματα σε κάποιον όταν μπορείς να του πουλήσεις παπάρες, να τον δουλέψεις.’’

Αυτό δεν σημαίνει μόνο ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην ψευδολογία και το δούλεμα, αλλά και ότι το δεύτερο, κατά τη συμβουλή του μακαρίτη, είναι προτιμότερο. Προτιμότερο, όχι σαν ηθικά ανώτερο από το ψέμα. Ούτε σαν αποτελεσματικότερο από το ψέμα. Σε τελική ανάλυση, ένα καλοδουλεμένο ψέμα μπορεί να κάνει τέλεια τη δουλειά του. Ίσως λοιπόν να το είπε προτιμότερο επειδή είναι πιο εύκολο να τη σκαπουλάρεις αν σε πιάσουν να δουλεύεις τους άλλους παρά αν τους έχεις πει ψέματα. Διότι πραγματικά, οι άνθρωποι τείνουν ν’ αντιμετωπίζουν ηπιότερα το δούλεμα από την ψευδολογία, ίσως επειδή θεωρούν το ψέμα βαριά προσβλητικό για την προσωπικότητα του θύματος. (...)

Όπως και να ’χει πάντως, η συμβουλή ‘‘ποτέ μη λες ψέματα σε κάποιον όταν μπορείς να τον δουλέψεις’’  δεν σημαίνει απλά ‘‘άμα χρειαστεί, δούλεψε τον άλλον’’. Σημαίνει: ‘‘μάθε να δουλεύεις τους άλλους’’. Κι από εδώ μπορούμε ίσως να καταλάβουμε γιατί το πρότεινε σαν προτιμότερο από το ψέμα.

Το να σκαρώσεις ένα ψέμα απαιτεί μεγάλη συγκέντρωση και σαφή εστίαση. Πρέπει να κατορθώσεις να εισαγάγεις ένα συγκεκριμένο στοιχείο παραποίησης σε ένα συγκεκριμένο σημείο μιας τάξης ή ενός συστήματος πεποιθήσεων, έτσι ώστε η αλήθεια να εκδιωχθεί από εκεί και να μην μπορεί να επιστρέψει. Αυτό απαιτεί μια ορισμένη δεξιοτεχνία, διότι ο ψεύτης έχει έναν αντικειμενικό περιορισμό: οφείλει να έχει υπόψη του την αλήθεια. Για να μπορέσει να σκαρώσει ένα καλό ψέμα, πρέπει να το σχεδιάσει οδηγούμενος από αυτή την αλήθεια.

Πώς παραπλανά το δούλεμα

Από την άλλη μεριά, εκείνος που δουλεύει τους άλλους έχει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Δεν χρειάζεται να εστιάσει κάπου συγκεκριμένα. Δε χρειάζεται να εισαγάγει μια παραποίηση σε ένα συγκεκριμένο σημείο και επομένως δεν περιορίζεται από τις αλήθειες που περιβάλλουν αυτό το σημείο, ούτε και χρειάζεται να τις έχει σταθερά υπόψη του. Δεν παραποιεί ένα σημείο του ‘‘κειμένου’’∙ διαστρεβλώνει όλο το ‘‘κείμενο’’.  (...)

Αυτό που το δούλεμα ουσιαστικά παραποιεί δεν είναι ούτε η κατάσταση πραγμάτων στην οποία αναφέρεται, ούτε αυτά που ο ακροατής του πιστεύει γι’ αυτή την κατάσταση πραγμάτων. Αυτό το κάνει η ψευδολογία. Εκείνος που δουλεύει τους άλλους, δεν τους λέει ψέμματα, ούτε τους παραπλανά σχετικά με τα πραγματικά γεγονότα. Τους παραπλανά σχετικά με αυτό που ο ίδιος κάνει.*

Εδώ βρίσκεται η αποφασιστική διαφορά ανάμεσα στο δούλεμα και το ψέμα, ανάμεσα σ’ εκείνον που δουλεύει τους άλλους και σ’ εκείνον που ψεύδεται. Και οι δυο τους παρουσιάζονται παραπλανητικά σαν κομιστές αλήθειας. Η επιτυχία τους εξαρτάται από το αν θα τους πιστέψουμε ότι λένε αλήθεια. Όμως αυτό που κρύβει ο ψεύτης, είναι το ότι προσπαθεί να μας οδηγήσει μακριά από τη σωστή αντίληψη της πραγματικότητας: πρέπει να κρύψει ότι θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε κάτι που ο ίδιος γνωρίζει πως είναι ψέμα.

Απεναντίας, αυτό που θέλει να μας κρύψει εκείνος που μας δουλεύει, είναι το ότι δεν τον ενδιαφέρει καθόλου αν αυτά που λέει είναι αλήθεια ή ψέματα. Πρέπει να μην καταλάβουμε ότι πρόθεσή του δεν είναι ούτε να μας πει την αλήθεια, ούτε και να την κρύψει −ότι, δηλαδή, του είναι παντελώς αδιάφορο πώς έχουν στ’ αλήθεια τα πράγματα για τα οποία μιλάει. 

Αυτός που δουλεύει τους άλλους δεν είναι ούτε με τη μεριά της αλήθειας, ούτε με τη μεριά του ψέματος. Δεν τον ενδιαφέρει αν αυτά που λέει έχουν κάποια σχέση με την αλήθεια. Με αυτή την έννοια, το δούλεμα είναι πολύ χειρότερος εχθρός της αλήθειας από το ψέμα. […]

Οι ρίζες: δούλεμα και σκεπτικισμός

Η σημερινή άνθιση του δουλέματος έχει βαθύτερες ρίζες στις διάφορες μορφές του σκεπτικισμού, οι οποίες θεωρούν ότι είναι εντελώς αδύνατο να γνωρίσουμε την αλήθεια των πραγμάτων. Αυτές οι θεωρίες υπονομεύουν τόσο την αξία των προσπαθειών να καθοριστεί με κάποιο αδέκαστο τρόπο τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο, όσο και την ίδια την έννοια της αντικειμενικής έρευνας. Έτσι απομακρυνθήκαμε από την ιδέα ότι η γνώση αποκτάται μέσα από την αφιέρωσή μας στο ιδεώδες της ορθότητας και οδηγηθήκαμε σε μια εντελώς διαφορετική ιδέα, την αναζήτηση της ειλικρίνειας. Αντί δηλαδή να επιδιώκουμε κατά πρώτο λόγο να γνωρίσουμε με ακρίβεια τον κοινό μας κόσμο, ψάχνουμε με ποιο τρόπο θα είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας.

Είναι όμως εντελώς παράλογο να φανταζόμαστε πως είναι δυνατόν να γνωρίσουμε με ακρίβεια τον εαυτό μας, τη στιγμή που θεωρούμε ότι για όλα τα άλλα μια τέτοια γνώση είναι αδύνατη! Άλλωστε, ούτε θεωρητικά και σίγουρα ούτε και πρακτικά υπάρχει κάτι που να στηρίζει την απίθανη αυτή ιδέα, ότι είναι ευκολότερο το να γνωρίσει κανείς την αλήθεια για τον εαυτό του. Ποιος είπε ότι αυτά που αφορούν τον εαυτό μας είναι τόσο ανθεκτικά και άτρωτα στη διαλυτική δράση του σκεπτικισμού;(...)
Όμως όταν κανείς παύει να πιστεύει ότι είναι δυνατόν να διαπιστώσει με βεβαιότητα αν κάτι που λέγεται είναι αληθινό ή ψεύτικο, δεν έχει παρά δυο δρόμους μπροστά του. Ο ένας είναι να απέχει τόσο από κάθε προσπάθεια να πει την αλήθεια, όσο και από κάθε απόπειρα να παραπλανήσει −πράγμα που σημαίνει να πάψει εντελώς να εκφράζει άποψη για τα γεγονότα. Κι ο άλλος είναι να συνεχίζει να εκφράζει απόψεις, οι οποίες θα καμώνονται ότι περιγράφουν το πώς έχουν τα πράγματα αλλά στην πραγματικότητα δεν μπορούν να είναι τίποτε άλλο παρά δούλεμα

Χάρι Φράνκφουρτ, On Bullshit (2005)


    
Σημ. HS Οι τίτλοι, τα πλάγια και τα bold είναι δικά μου.

* Το δείχνει τέλεια η έκφραση «Μας δουλεύει ψιλό γαζί», δηλαδή με τρόπο τόσο μαστόρικο που δεν διακρίνεται, όπως δεν φαίνεται στο ράψιμο ενός ρούχου το ψιλό γαζί.  



1 σχόλιο:

izi είπε...

http://youtu.be/9vADWHrxm1c

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1900 190cm 1917 1940 1955 1965 1968 1980 2008 Αδάμ Κέρτις/Adam Curtis Αδάμ Σμιθ/Adam Smith Αιδ. Μπίλι/Rev Billy Αιμίλιος Μπενβενίστ/Emile Beneveniste Αιμίλιος Ντυρκέμ/Emile Durkheim Αιμίλιος Σιοράν/Emil Cioran Αισχύλος Άκης Πάνου Ακρόπολη Αλαίν Καγιέ/Alain Caillé Άλαν Τιούρινγκ/Alan Turing Άλασνταιρ Μακιντάιρ/Alasdair MacIntyre Αλβέρτος Αϊνστάιν/Albert Einstein Αλβέρτος Καβαλκάντι/Alberto Cavalcanti Αλβέρτος Καμύ/Albert Camus Αλβέρτος Σπέερ/Albert Speer Αλβέρτος Φίνεϊ/Albert Finney Άλδος Χάξλεϊ/Aldus Haxley Αλέξανδρος Κοζέβ/Alexandre Kojève Αλέξανδρος Μπέρκμαν/Александр Беркман Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Πούσκιν/Александр Пушкин Αλέξανδρος Σμέμαν/Александр Шмеман Αλέξανδρος Σοκούροφ/Алекса́ндр Соку́ров Αλέξανδρος Τομπάζης Αλέξανδρος Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου Αλέξης ντε Τοκβίλ/Alexis deTocqueville αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος ανάπτυξη αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Κερτέζ/André Kertész Ανδρέας Ορλεάν/André Orléan Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κοκκίνου Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Άνσελμος Γιάπε/Anselm Jappe Αντίνοος Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αντώνιος Νέγκρι/Toni Negri Αντώνιος ντε Σαιντ-Εξυπερύ/Antoine de Saint-Exupéry Αποκάλυψη Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης-Καλούμενος-Μπάτσης Άρης Αλεξάνδρου Άρης Κωνσταντινίδης Άρης Μπερλής Αρθούρος Λένινγκ/Arthur Lehning Αρθούρος Σοπενχάουερ/Arthur Schopenhauer Αρθούρος Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Αρμάνδος Μέλβιλ/Herman Melville Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand αυτοπεριστρεφόμενοι διανοούμενοι αυτοπεριστροφή Αφρική Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίνος Βολόσινοφ/Валенти́н Воло́шинов Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βερνάρδος Μάντεβιλ/Bernard Mandeville Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βικέντιος Μπράουν/Vincent Browne Βίκτωρ Μπούλλα/Виктор Буллаa Βίκτωρ Ουγκώ/Victor Hugo Βίκτωρ Σερζ/Ви́ктор Киба́льчич Βίκτωρ Σκλόφκσι/Ви́ктор Шкло́вский Βίκτωρ Φρανκλ/Victor Frankl Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνφριντ Γκ. Ζέμπαλντ/Wienfried G. Sebald βιοτεχνολογία Βλαδίμιρος Λένιν/Влади́мир Ле́нин Βλαδίμιρος Μαγιακόφκι/Влади́мир Маяко́вский βοηθήματα μνήμης Γαλαρίες Γαλλία Γεράρδος Νταβί/Gerard Davy Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γερμανία Γεώργιος Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Γεώργιος Ζίμελ/Georg Simmel Γεώργιος Λ. Μπόρχες/Jorge L. Borges Γεώργιος Λίγκετι/György Ligeti Γεώργιος Λούκατς/György Lukács Γεώργιος Μπατάιγ/Georges Bataille Γεώργιος Όργουελ/George Orwell Γεώργιος Στάινερ/George Steiner Γεώργιος Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιάννηδες Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος γιορτή Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Μακρής Γιώργος Νικολαΐδης Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκετζ Άλυ/Götz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκουίντο Καβαλκάντι/Guido Cavalcanti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουλιέλμος Ήγγλετον/William Eggleton Γουλιέλμος Μπάροους/William Burroughs Γουλιέλμος Σαίξπηρ/William Shakespeare Γουλιέλμος Χηρστ/William Hearst Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δαβίδ Λυντς/David Lynch Δαβίδ Μπομ/David Bohm Δαβίδ Ρικάρντο/David Ricardo Δαβίδ Χιούμ/David Hume Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δελφοί Δέσποινα Ζευκιλή Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτριος Πρίγκοφ/Дми́трий При́гов Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα Διεθνής δικαιοσύνη δοκιμασίες Δουβλίνο Δραπετσώνα δυσφορία Έ. Λ. Μάστερς / Ε. L. Masters Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς Εδουάρδος Βιλ/Edouard Will εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκπομπές Ελένη Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελισάβετ Άνσκομπ/Elizabeth Anscombe Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Καντ/Emmanuel Kant Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός επιβίωση επιστήμη εργασία ερείπια Ερνέστος Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνέστος Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνέστος Κασσίρερ/Ernst Cassirer Ερνέστος Μπλοχ/Ernst Bloch Ερρίκος Γκουγκενχάιμ/Harry Guggenheim Ερρίκος Λεφέβρ/Henri Lefebre Ερρίκος Μισώ/Henry Michaux Ερρίκος Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Ερρίκος Σατί/Eric Satie Ερρίκος Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Ερρίκος Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbaum ΕΣΣΔ Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez Ευγένιος Ζαμιάτιν/Евге́ний Замя́тинn ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζάχα Χαντίντ/Zahā Ḥadīd Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζορ Βον/Zohr Vaughan ζωή ηθική Ηλίας Κανέττι/Elias Canetti ΗΠΑ Θανάσης Σβώλος θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεόδωρος Αντόρνο/Theodor Adorno Θεόδωρος Ντοστογιέφσκι/Фёдор Достоевский Θεόδωρος Ρόζακ/Theodore Roszak Θεός Θεοφάνης Μελάς θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Θωμάς Ιμπάνιεθ/Tomás Ibáñez Θωμάς Πίντσον/ Thomas Pynchon Θωμάς Ράιντ/Thomas Reid Θωμάς Χομπς/Thomas Hobbes Ι.-Π. Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ι.-Π. Ντιτέιγ/Jean Pierre Duteuil Ιάκωβος Α. Γκόλντστοουν/Jack A. Goldstone Ιάκωβος Ελλύλ/Jacques Ellul Ιάκωβος Λακάν/Jacques Lacan Ιάκωβος Μπάλντουιν/James Baldwin Ιάκωβος Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ιάκωβος Ντεριντά/Jacques Derrida Ιάκωβος Πρεβέρ/Jacques Prévert Ιάκωβος Σαπίρ/Jacques Sapir Ιάκωβος Φρέιζερ/James Frazer Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen ιδεολογία ιδρύματα τέχνης Ιερεμίας Μπένθαμ/Jeremy Bentham ικέτες και ξένιοι Ιουλία Κρίστεβα/Julia Cristeva Ιουλιανός ντε Λα Μετρί/ Julien de La Mettrie Ιούλιος Ντελέζ/Gilles Deleuze Ιούλιος Ντωβέ/Gilles Dauvé Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Μορώ/Jeanne Moreau Ιωάννα Τσιβάκου Ιωάννης Βίβες/Juan Vives Ιωάννης Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Ιωάννης Ιτάρ/Jean Itard Ιωάννης Κ. Γκαλμπρέιθ/John K. Galbraith Ιωάννης Λοκ/John Locke Ιωάννης Μ. Εντσενσμπέργκερ/Hans M. Enzensberger Ιωάννης Μ. Κούτσι/John M. Coetzee Ιωάννης Παβλόφ/Ива́н Па́влов Ιωάννης Ρ. Σάουλ/John R. Saul Ιωάννης Ρωλς/John Rawls Ιωάννης Σερλ/John Searle Ιωάννης Στ. Μιλλ/John St. Mill Ιωάννης Στάινμπεκ/John Steinbeck Ιωάννης Τουργκένιεφ/Иван Тургенев Ιωάννης Φ. Κέννεντυ Ιωάννης Φόουλς/John Fowles Ιωάννης Χάκινγκ/Ian Hacking Ιωάννης Χιούστον/John Houston Ιωάννης Χουιζίνγκα/Johan Huizinga Ιωάννης-Ιάκωβος Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ιωάννης-Λουκάς Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ιωάννης-Παύλος Σαρτρ/Jean-Paul Sartre Ιωάννης-Πέτρος Βερνάν/Jean Pierre Vernant Ιωσήφ Μπλοχ/Joseph Bloch Ιωσήφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen Ιωσήφ Στάλιν/Ио́сиф Ста́лин Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine καλλιτέχνες Καλοκαίρι Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Κάρολος Γκέοργκ Μπύχνερ/Karl Georg Büchner Κάρολος Δαρβίνος/Charles Darwin Κάρολος Κορς/Karl Korsch Κάρολος Κράους/Karl Kraus Κάρολος Μαρξ/Karl Marx Κάρολος Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Κάρολος Μπωντλέρ/Charles Baudeilaire Κάρολος Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Κάρολος Πεγκί/Charles Péguy Κάρολος Πολάνυι/Karl Polanyi Κάρολος Ράιτ Μιλλς/Charles Wright Mills Κάρολος Σ. Περς/Charles S. Peirce Κάρολος Τέιλορ/Charles Taylor Κάρολος Φορτ/Charles Fort Κάρολος Φουριέ/Charles Fourier Καρτέσιος/Descartes Καταστασιακή Διεθνής/Internationale Situationniste καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό κεφαλαιοκρατία Κλαίρη Οζιάς/Claire Auzias Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλαύδιος Λεβί-Στρώς/Claude Lévi-Strauss Κομμούνα κομμουνισμός Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορνήλιος Καστοριάδης κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κώστας Χριστοδούλου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε/老子 Λαρς φον Τρίερ/Lars von Trier λενινισμός Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Βαλράς/Léon Walras Λέων Σεστώφ/Лев Шесто́в Λέων Τρότσκι/Лев Тро́цкий λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουδοβίκος Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουδοβίκος Αραγκόν/Louis Aragon Λουδοβίκος Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουδοβίκος Μαλ/Louis Mal Λουδοβίκος Μάμφορντ/Lewis Mumford Λουδοβίκος Μπουνιουέλ/Louis Buñuel Λουδοβίκος ντε Σαιν Ζυστ/Louis de Saint Juste Λουδοβίκος Ντυμόν/Louis Dumont Λουκιανός Μαλζόν/Lucien Malson Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ/L & D Matlock Λυγκέας Λωτρεαμόν/Lautréamont μαγεία Μάης '68 Μάκης Μηλάτος Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ/Malcolm X μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μαξ Μπένετ/Max Bennet Μαργαρίτα Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μαργαρίτα Ρόουλινγκ/Marjorie Rowling Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρία ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Мари́на Цвета́ева Μάρκελος Μαριέν/Marcel Mariën Μάρκελος Μως/Marcel Mauss Μάρκελος Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρτίνος Μπούμπερ/Martin Buber Μαρτίνος Χάιντεγγερ/Martin Heidegger Μέγας Κάρολος μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίλτος Σαχτούρης Μίλτων Φρίντμαν/Milton Friedmann Μιράντα Τερζοπούλου Μιριέλ Μπαρμπερί/Muriel Barbery Μιχαήλ Αλιετά/Michel Aglietta Μιχαήλ Κέλυ/Mike Kelley Μιχαήλ Λέβι/Michael Loewy Μιχαήλ Μπακούνιν/Михаил Бакунин Μιχαήλ Μπαχτίν/Михаи́л Бахти́н Μιχαήλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μιχαήλ Σερ/Michel Serres Μιχαήλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μιχαήλ Φουκώ/Michel Foucault Μιχαήλ Χάρντ/Michael Hardt Μιχαηλάγγελος Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ μουσική μοφερισμός/mofferism Μπαρούχ Σπινόζα/Baruch Spinoza Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπέλα Ταρ/Béla Tarr Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μώρις Ντρούρι/Maurice Drury Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικόλαος Γκόγκολ/Николай Гоголь Νικόλαος Μακιαβέλλι/Niccolò Machiavelli Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Ντεζιντέριος Έρασμος/Desiderius Erasmus Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Οκτάβιος Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες ΟΟΣΑ Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ούγος του Σαιντ Βίκτορ/Hugh of Saint Victor Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Ουόλτ Ουΐτμαν/Walt Whitman Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν Παπάγος παπαρολογία παράδοση παραπληροφόρηση Πασχάλης Ενζέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Παύλος Βαλερύ/Paul Valery Παύλος Βιριλιό/Paul Virilio Παύλος Ζοριόν/Paul Jorion Παύλος Λαφάργκ/Paul Lafargue Παύλος Ρικέρ/Paul Ricoeur Πέδρο Ματέο/Pedro Mateo Πέπη Ρηγοπούλου περιπέτεια Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Γκητς/P.T. Geach Πέτρος Κλαστρ/Pierre Clastres Πέτρος Κορνήλιος/Pierre Corneille Πέτρος Κρηφτ/Peter Kreeft Πέτρος Μπουρντιέ/Pierre Bourdieu Πέτρος Μπρουκ/Peter Brook Πέτρος Ουότκινς/Peter Watkins Πέτρος Παπαθανασίου Πέτρος-Ιωσήφ Προυντόν/Pierre-Joseph Proudhon Πινοσέτ Πλαστήρας Πλάτωνας πλουραλισμός ποίηση πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προεκλογικά μηνύματα προλεταριάτο Προμηθέας προπαγάνδα Πωλ Ζωγραφάκης Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ραούλ Σουρίτα/Raul Zurita Ράσελ Τζάκομπι/Russel Jacobi Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρενέ Κλερ/ René Clair Ρεϋμόνδος Κάρβερ/Raymond Carver Ρίτα Γκαβέρα Ριχάρδος Κόμπντεν/Richard Cobden Ριχάρδος Μοράν/Richard Moran Ριχάρδος Ρόρτι/Richard Rorty Ροβέρτος Αντέλμ/Robert Antelme Ροβέρτος ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ροβέρτος Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ροβέρτος Φρανκ/Robert Frank Ροβέρτος Χας/Robert Hass Ροβέρτος Χουαρόθ/Roberto Juarroz Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Σέρεν Κίρκεγκωρ/Søren Kierkegaard σθένος Σιγισμούνδος Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Σιγισμούνδος Φρόιντ/Sigmund Freud Σίδνεϊ Λιουμέτ/Sidney Lumet Σιμόνη Βέιλ/Simone Weil Σίμων Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Žižek Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουηδία Σουν Τζου/ 孫子 σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπύρος Κυριαζόπουλος σταλινισμός Σταμάτης Πολενάκης Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στέφανος Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανος Πίνκερ/Steven Pinker Στέφανος Nτε λα Μποεσί/Etien De la Boetie Στέφανoς Ροζάνης στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συνείδηση Σύνταγμα σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot Τάκης Μίχας Τάλκοτ Πάρσονς/Talcott Parsons Τάσος Λάγγης τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Το καταραμένο απόθεμα Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τρόικα τυραννία Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach Υβ Μισώ/Yves Michaud υλισμός υπαρξισμός υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερδινάνδος Αρρραμπάλ/Fernando Arrabal Φερδινάνδος Πεσσόα/Fernando Pessoa Φερδινάνδος Σελίν/Ferdinand Céline Φίγκαρο Φιλανθρωπία φιλία Φίλιππος Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φραγκίσκος Γκρουά/François Grua Φραγκίσκος Καραντέκ/François Caradec Φραγκίσκος Κάφκα/Frantz Kafka Φραγκίσκος Λυοτάρ/François Lyotard Φραγκίσκος Μπέικον/Francis Bacon Φραγκίσκος Σιμιάν/François Simiand Φραγκίσκος Φουρκέ/François Fourquet Φραγκίσκος-Μάριος Βολταίρος/François-Marie Voltaire Φρειδερίκος Γιάκομπι/Friedrich Jacobi Φρειδερίκος Έμπερτ/Fredrich Ebert Φρειδερίκος Ένγκελς/Friedrich Engels Φρειδερίκος Λάιστ/Fritz Leist Φρειδερίκος Μουρνάου/Friedrich Murnau Φρειδερίκος Νίτσε/Friedrich Nietsche Φρειδερίκος Τέιλορ/Frederick Taylor Φρειδερίκος Τζέιμσον/Frederick Jameson Φρειδερίκος Χάγιεκ/Friedriech Hayek φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης χαρά Χάρβαρντ Χάρι Χόλε Χέγκελ/Hegel Χέερτ Μακ/Geert Mak Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse χιούμορ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη χρεοκοπία χρήμα Χρήστος Βακαλόπουλος Χριστόφορος Κισλόφσκι/Krzysztof Kieslowski Χριστόφορος Λας/Christopher Lash χρόνος ψυχή ωφελιμισμός beton7 Bloomberg Bob Marley Bodies Bruce Springsteen Cinemarian D-503 dada dangerfew David Bowie DAVOS DOCUMENTA Einsatzgruppe D EMAF Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew HighSpeedAcces Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere intothepill izi Jazz Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Richards La Tribune Les Lèvres Nues lifestyle Malaguena memento mori Metz Miles Davis Monty Python Muppet Show Necrology nem68 Nick Cave Nosotros RadioBubble Reggae Renty robe de chambre Rock RSA Salon De Vortex Scott Asheton sexbox Soul Tales from the Crypt TESTS! The Guardian TwixtLab urban hacking Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets