10 Αυγούστου 2013

Ο τρίτος κρίκος: άνθρωπος και συμβολικό πεδίο


Η κατάσταση του συμβολικού πεδίου
στη σύγχρονη Ελλάδα
«Προφανώς ο κόσμος του ανθρώπου δεν αποτελεί εξαίρεση των βιολογικών εκείνων κανόνων, που διέπουν τη ζωή όλων των άλλων οργανισμών. Ωστόσο μέσα στον ανθρώπινο κόσμο βρίσκουμε ένα καινούργιο χαρακτηριστικό που εμφανίζεται σα διακριτικό σημείο της ανθρώπινης ζωής. Ο λειτουργικός κύκλος του ανθρώπου δε διευρύνεται μοναχά ποσοτικά∙ έχει υποστεί και μια ποιοτική αλλαγή. 

Πράγματι, ο άνθρωπος έχει ανακαλύψει μια καινούργια μέθοδο προσαρμογής του εαυτού του στο περιβάλλον του. Ανάμεσα στο υποδεκτικό και στο δραστικό σύστημα, που συναπαντιούνται σ’ όλα τα ζωικά είδη, στον άνθρωπο βρίσκουμε κι έναν τρίτο κρίκο, που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε συμβολικό σύστημα. Το καινούργιο τούτο απόχτημα μεταμορφώνει ολόκληρη την ανθρώπινη ζωή. Σε σύγκριση με τα άλλα ζώα, ο άνθρωπος δε ζει μονάχα μέσα σ’ ευρύτερη πραγματικότητα∙ ζει, ας πούμε έτσι, μέσα σε μια καινούργια διάσταση της πραγματικότητας. 


Υπάρχει ολοφάνερη διαφορά ανάμεσα στις οργανικές αντιδράσεις και στις ανθρώπινες ανταποκρίσεις. Στην πρώτη περίπτωση δίνεται άμεση και κατευθείαν απάντηση σ’ ένα εξωτερικό ερέθισμα∙ στη δεύτερη περίπτωση η απάντηση αργοπορεί. Διακόπτεται κι επιβραδύνεται από ένα αργό και πολύπλοκο προτσέσο σκέψης. […]
Είναι ασφαλώς αναμφισβήτητο ότι τα ζώα δεν αντιδρούν πάντοτε στα ερεθίσματα με άμεσο τρόπο κι ότι έχουν τη δυνατότητα της έμμεσης αντίδρασης. […] Μεγάλο δε μέρος κάθε ανθρώπινης έκφρασης ανήκει στο πρώτο και θεμελιωδέστερο στρώμα της γλώσσας, στο οποίο ανήκει και η γλώσσα των ζώων και είναι πρόδηλα η γλώσσα των συγκινήσεων. Υπάρχει όμως και μια μορφή ομιλίας που μάς παρουσιάζει έναν ολότελα διαφορετικό τύπο. Εδώ η λέξη δεν είναι διόλου απλό επιφώνημα∙ δεν είναι αθέλητη έκφραση συναισθήματος, παρά μέρος μιας πρότασης με ορισμένη συντακτική και λογική δομή. […]

Εδώ αγγίζουμε το κρίσιμο σημείο όλο του προβλήματός μας. Η διαφορά προτατικής και συγκινησιακής γλώσσας είναι το ορόσημο ανάμεσα στον άνθρωπο και στο ζωικό κόσμο. Σ’ όλη τη φιλολογία του θέματος δε φαίνεται να υπάρχει ούτε μία τελειωτική απόδειξη ότι κάποιο ζώο έκαμε ποτέ το αποφασιστικό βήμα από την υποκειμενική στην αντικειμενική, από τη συγκινησιακή στην προτατική γλώσσα. […]

Η γενική θεωρία της εξέλιξης με καμιά έννοια δεν εμποδίζει την αναγνώριση αυτού του γεγονότος. Ακόμα και στον τομέα των φαινομένων της οργανικής φύσης, μάθαμε ότι η εξέλιξη δεν αποκλείει μια μορφή πρωτότυπης δημιουργίας. Το γεγονός της αιφνίδιας μεταλλαγής και της νεοφυούς εξέλιξης πρέπει να γίνει αποδεκτό. Η σύγχρονη βιολογία άλλωστε δεν μιλάει πια για εξέλιξη με την έννοια του προγενέστερου δαρβινισμού, ούτε κι εξηγεί με τον ίδιο τρόπο τις αιτίες της εξέλιξης. Πρόθυμα μπορούμε να παραδεχτούμε πως οι ανθρωποειδείς πίθηκοι έκαμαν ένα σημαντικό βήμα στην ανάπτυξη ορισμένων συμβολικών προτσέσων, αλλά και πάλι θα πρέπει να επιμείνουμε ότι δεν πάτησαν το κατώφλι του ανθρώπινου κόσμου. Σα να λέμε, μπήκαν σ’ ένα αδιέξοδο.
Για χάρη της καθαρής διατύπωσης του προβλήματος, πρέπει να διακρίνουμε προσεχτικά ανάμεσα σε σημεία και σε σύμβολα. Φαίνεται επιβεβαιωμένο γεγονός τα’ ότι μπορούμε να βρούμε στη συμπεριφορά των ζώων μάλλον πολύπλοκα συστήματα σημείων και σημάτων. Μπορούμε ακόμα να πούμε ότι μερικά ζώα, ιδιαίτερα εξημερωμένα, είναιξαιρετικά ευαίσθητα στα σημεία. Ο σκύλος θ’ αντιδράσει και στις παραμικρότερες αλλαγές της συμπεριφοράς του αφέντη του∙ θα ξεχωρίσει ακόμα και τις εκφράσεις της ανθρώπινης φυσιογνωμίας ή τις διακυμάνσεις της ανθρώπινης φωνής. Όμως τα φαινόμενα αυτά απέχουν παρασάγγες από την κατανόηση της συμβολικής και ανθρώπινης ομιλίας. […]
Τα σύμβολα −με την κύρια έννοια του όρου− δε μπορούν ν’ αναχθούν σε απλά σήματα. Τα σύμβολα και τα σημεία ανήκουν σε δυο διαφορετικούς κόσμους διαπραγμάτευσης: το σήμα είναι μέρος του φυσικού κόσμου του είναι, ενώ το σύμβολο είναι μέρος του ανθρώπινου κόσμου του νοήματος. Τα σήματα είναι ‘τελεστές’, ενώ τα σύμβολα είναι ‘προσδιοριστές’. Τα σήματα, ακόμα κι όταν κατανοούνται και χρησιμοποιούνται σαν τέτοια, διαθέτουν πάντοτε ένα είδος φυσικού ή υποστατικού είναι, ενώ τα σύμβολα έχουν μόνο λειτουργική αξία. […]
Κοντολογίς, ο άνθρωπος δε ζει πια μέσα σ’ ένα σύμπαν καθαρά φυσικό, παρά σ’ ένα σύμπαν συμβολικό. Γλώσσα, μύθος, τέχνη και θρησκεία είναι μέρη αυτού του σύμπαντος. Είναι τα ποικίλα νήματα που υφαίνουν το συμβολικό δίχτυ, το μπλεγμένο υφάδι της ανθρώπινης εμπειρίας. Όλη η ανθρώπινη πρόοδος στη σκέψη και στην εμπειρία εκλεπτύνει και ισχυροποιεί αυτό το δίχτυ. […]»
Έρνστ Κασσίρερ, Δοκίμιο για τον άνθρωπο /
Εισαγωγή στη φιλοσοφία του ανθρώπινου πολιτισμού (1944),
μετάφραση Παναγιώτης Κονδύλης (ΚΑΛΒΟΣ, 1985)


16 σχόλια:

Vito είπε...

Καλός ο Κασσιρερ. Έξυπνο.
Επιχειρεί, να συμπεριλάβει όοοολο τον άνθρωπο και την ουσία του μέσα στην γλώσσα.
Δεν συνυπολογίζει το σεξ, την μουσική, τη ζωγραφική... αλλά το δικαιολογούμε. (λέει κάτι για "τέχνη" αλλά μάλλον εννοεί την ποίηση και τη λογοτεχνία κι όχι τα ταμπούρλα της ερήμου, τα σήματα του καπνού, η τις χαράξεις στα σπήλαια).
Παρουσιάζει αρχικά σαν "τρίτο" κρίκο το συμβολικό σύστημα και κατοπιν εξαφανίζει τους άλλους δύο.
Διαλεκτικά ανάποδα ψαλίδια.
Πρόκειται για άνθρωπο του σκληρού πυρήνα των φιλοσοφικών ακαδημιών.
Είναι δύσκολο να φανταστούμε τον Κασσίρερ σε σκηνές όπως αυτές στο τελευταίο ταγκό στο Παρίσι.
Θα έπιανε την κουβέντα στα σίγουρα!
Η Επιστήμη η Θρησκεία και η Ιδεολογία (η διαχρονική ακαδημία δηλαδή) υποστηρίζοντας -με το αζημίωτο- την αναγκαιότητα της αναζήτησης και εύρεσης του νοήματος δημιουργεί έναν ασφυκτικό κλοιό καταπίεσης, ένα πλέγμα κανόνων και διατάξεων με αποτέλεσμα την αυτοματοποίηση την απομάγευση και τον απανθρωπισμό μας.

Εδώ ο δάσκαλος το πάει ακόμη μακρύτερα...

Αλλά όπως μας έμαθε ένας μεγαλύτερος δάσκαλος εξωακαδημαικός, η γλώσσα είναι υιός από το διαστημα!

HollowSky είπε...

@ Vito,

δεν επιχειρεί καθόλου κάτι τέτοιο που λες ο Κασσίρερ. Όπως λέγαμε στην αμέσως προηγούμενη ανάρτηση, διάκριση επιχειρεί και αυτός - διάκριση αντί της σύγχισης.

Να πχ τι έχει να σού πει: "Αν οι θεωρίες της αισθησιοκρατίες ήταν σωστές, αν κάθε ιδέα δεν ήταν παρά αχνό αντίγραφο μιας αρχικής αισθητηριακής εντύπωσης, τότε θα ήταν πράγματι ανέλπιδη η θέση ενός τυφλού, κουφού και βουβού παιδιού, γιατί θα ήταν αποστερημένο από τις ίδιες τις [κατά την αισθησιοκρατία] πηγές της ανθρώπινης γνώσης, θα ήταν σα να λέμε εξόριστο από την πραγματικότητα. Αν όμως μελετήσουμε την αυτοβιογραφία της Έλεν Κέλλερ, αμέσως καταλαβαίνουμε πως κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια και συνάμα καταλαβαίνουμε και το γιατί".

Κάτσε ψάξτο.

Και μην μπερδεύεσαι: τα περί "ιού απο το διάστημα" είναι σαχλαμάρες. Γλώσσα και τανγκό στο Παρίσι δεν αλληλοαποκλείονται.

Ούγκ!

izi είπε...

Vito, Δεν είναι η ίδια η αναζήτηση του νόηματος αυτή που δημιουργεί τον ασφυκτικό κλοιό.
Αντιθέτως.
Αντιθέτως. Τον ασφυκτικό κλοιό τον δημιουργεί ο παγιωμένος συσχετισμός του νοήματος με την αλήθεια και την ουσία των πραγμάτων.

Η γλώσσα που μιλάμε και γράφουμε hollow δεν είναι ιός είναι δόγμα.


Νόημα κατα βούληση, που είπε και κάποιος.

Panos Afronaut είπε...

@HollowSky

Δεν είμαι σίγουρος οτι κατάλαβα καλα το νόημα του απόφθεγματος για την αισθιοκρατια σωστά, πάντως γεγονός είναι πως η Ellen Keller μέχρι τα 1μιση χρόνια της είχε κανονικά όλες τις αισθήσεις. Δεν γεννήθηκε τυφλή και κωφη οπότε ίσως κατι να αποτυπώθηκε στην μνήμη της...

Vito είπε...

Αυτό με την αισθησιοκρατία κι εγώ δε το κατάλαβα. Για ρίξε τίποτα παραπάνω.
Κατα τα άλλα
Η αποκλειστικότητα του ανθρώπου να παράγει ένα συμβολικό σύστημα είναι πιθανολογική και εξαιρετικά αμφίβολη και την αποδίδει ο ίδιος στον εαυτό του. Ο άνθρωπος έχει κι άλλες αποκλειστικότητες που καλύτερα να μην τις πιάσουμε τώρα εδώ. (αν κι εσείς το έχετε ήδη κάνει πολλές φορες)
Υπάρχουν θηλαστικά όπου η διαφορά ανάμεσα στις οργανικές αντιδράσεις και στις μέσες δικές τους ανταποκρίσεις ξεπερνούν κατα πολύ αυτές του μέσου ανθρώπου...
Αυτό που δεν αντιλαμβάνεται ο Κασσίρερ είναι αυτό που κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί μέσα στον περίκλειστο κόσμο της Ακαδημίας και των παραγώγων της.
Ότι δηλαδή ο φαλογοκεντρικός άνθρωπος δεν είναι το κέντρο αυτού του κόσμου (και πολύ περισσότερο ότι αυτός ο κόσμος δε του ανήκει)!
Εκεί κάπου μπερδεύεται και αρχίζει τα περί μεταμόρφωσης ολοοοοοκληρης της ανθρώπινης ζωής που την προσφέρει τι άλλο; ο (φαλ)λόγος.
Και είναι απόλυτα περίεργο πως και γιατί σε αυτό συμφωνούν οι περισσότεροι ακαδημαικοί στοχαστες ενώ οι εξωακαδημαικές περιπτώσεις - που δεν παράγουν αλλά γεννούν λόγο - φαίνεται να το ρίχνουν στην πλάκα. Οχι hollow, μα τα χίλια μανιτάρια, επείδη με το πουλί στο χέρι σα σημαία, δε μπορείς να πας και πολύ μακρια, ας στραφούμε λίγο προς την "λευκή θεα".
Το νέο ανταρτικο ας είναι ενάντια στον λόγο (της ακαδημίας)

http://youtu.be/E0Ar7306FKQ
http://www.sigmalive.com/news/perierga/59832

Ανώνυμος είπε...

Συμβουλευτικά, Vito, αν στραφείτε προς τη "λευκή θεά", τη βασίλισσα του χιονιοὐ δηλαδή, θα παγώσετε και δεν θα έχετε ούτε τον φαλλό ούτε και το χέρι... :)
Άλλες ισορροπίες χρειάζεται να βρεθούν...

Vito είπε...

ποιοι είμαστε εμείς και ποιοι εσείς;-)

Ανώνυμος είπε...

Ο "λόγος για το λόγο" είναι ο τελευταίος βρόχος που στήνει η ηθική: μ άυτόν διαπλεκόμαστε ακόμη μια φορά πλήρως με αυτήν. Δεν υπάρχουν ηθικά φαινόμενα παρα ηθική ερμηνεία των φαινομένων. Ο άνθρωπος σπάνια βρίσκεται στο έρπον ύψος των πράξεών του.
Τις περισσότερες φορές τις μειώνει και τις συκοφαντεί ηθικολογώντας.
Το μόνο που συγκρατούσε το είδος μας από το να θεωρήσει εαυτόν θεό ήταν οι ανάγκες.
Οι αναθεωρητές του ανθρωπισμού, οι τεχνοκράτες, οι περι λόγου λογίζοντες, οι απολογητές του είδους, ο (γερμανικός) ιδεαλισμός και η κυρίαρχη μεταφυσική σούπα των τεχνοφασιστών το ξεπέρασαν και αυτό.

Πάμε κατα διαόλου!

izi είπε...

DEAF AND DUMB, performance,England 1971 by Leda Papacostandinou

a sign, bellow my breast, read: I AM DEAF AND DUMB PLEASE COMMUNICATE WITH ME IN OTHER WAYS
hardly anyone noticed that i was blind only.

photo @

http://ledapapaconstantinou.blogspot.gr/2012/01/deaf-and-dumb-performance-england-1971.html

HollowSky είπε...

@ Afronaut,

αισθησιοκρατία ονομάστηκε το φιλοσοφικό ρεύμα που θεωρεί ότι η σκέψη, οι ιδέες, το ανθρώπινο πνεύμα γενικότερα, πηγάζουν αποκλειστικά από τις αιθσήσεις και τη λειτουργία των αισθήσεων, και αποτελούν μια "αντανάκλαση" αυτών που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις. Νομίζω ότι, με αυτό δεδομένο, είναι καθαρό το τι θέλει να πει το σχετικό απόφθεγμα του Κασσίρερ.

Ακόμα λοιπόν κι αν υποθέσουμε πως είχε αποτυπωθεί στη μνήμη της Κέλλερ ότι "τα πράγματα έχουν ονόματα", δεν θα της ήταν δυνατόν (με βάση τα αισθησιοκρατικά αξιώματα) όντας τυφλή και κωφάλαλη να προχωρήσει σε τέτοια εμβάθυνση, εκλέπτυνση, ορθή χρήση και παιχνίδι των εννοιών ώστε να γίνει αυτό που έγινε.

HollowSky είπε...

@ Vito 11/08,

για την αισθησιοκρατία βλ. την αάντησή μου στον Afronaut.

Πρέπει να διαβάσεις καλύτερα τα αποσπάσματα που ανέβασα. Δεν υποστηρίζει ο Κασσίρερ ότι η παραγωγή συμβολισμού αποτελεί αποκλειστικότητα του ανθρώπου, όπως λες. Στην ανάρτηση λέει καθαρά: "Πρόθυμα μπορούμε να παραδεχτούμε πως οι ανθρωποειδείς πίθηκοι έκαμαν ένα σημαντικό βήμα στην ανάπτυξη ορισμένων συμβολικών προτσέσων,... ΟΜΩΣ ...".

Και οπωσδήποτε δεν λέει καθόλου αυτά τα περί λόγου, που του αποδίδεις χωρίς να τον έχεις καν ξεφυλλίσει όπως φαίνεται! Λέει λοιπόν επ' αυτού:

"Ο λόγος είναι πολύ ανεπαρκής όρος για να κατανοήγουμε με αυτόν τις μορφές της πολιτισμικής ζωής του ανθρώπου σ' όλον τους τον πλούτο και την ποικιλία. Όλες αυτές οι μορφές όμως, είναι συμβολικές. Επομένως, αντί να ορίσουμε τον άνθρωπο σαν animal rationale, θα τον ορίζαμε σαν animal symbolicum".

Η "λευκή θεά" δεν εξαιρείται από αυτό. Απεναντίας!!!

HollowSky είπε...

@ Ανώνυμε 11/08 6:40,

αν κατάλαβα καλά το σχόλιό σου, θα το έλεγα το εξής:

Η ιδέα ότι, για να μην θεωρήσει ο άνθρωπος τον εαυτό του θεό, η εναλλακτική είναι να μένει δούλος των αναγκών του, μού φαίνεται τόσο άτολμη και υπερσυντηρητική όσο και η ιδέα π.χ. ότι, για να μην χανόμαστε στις συζητήσεις, η εναλλακτική είναι να μην συζητάμε καθόλου,... ή ότι, για να μην ρημάζουμε το σύμπαν με τις άπληστες φαντασιώσεις μας, η εναλλακτική είναι να κάνουμε λοβοτομή.

Για να σου το πω με άλλα λόγια: Το ότι ο άνθρωπος βρίσκεται συνέχεια μπροστά στο βασανιστικό δίλημμα να πράξει το κακό ή το καλό, και ότι συχνά προτιμάει το κακό, δεν λύνεται με το να τεθεί σε κατάσταση δουλείας (ή λοβοτομής) ώστε να μην πέφτει σε δίλημμα αλλά απεναντίας με το να δει κατάματα το ότι έχει να λογαριαστεί με αυτό το δίλημμα.

Ή αλλιώς: Η ελευθερία σημαίνει διακινδύνευση και η διακινδύνευση σημαίνει και ζημιές, όμως οι ζημιές δεν αντιμετωπίζονται με την κατάργηση της διακινδύνευσης, γιατί αυτό σημαίνει κατάργηση της ελευθερίας -κάτι ΑΠΕΙΡΩΣ χειρότερο από οποιαδήποτε ζημιά!

Στην δική μου οπτική, εννοείται.



stratos είπε...

Το τελευταίο σχόλιο/απάντηση του Γιάννη/hollow για την ελευθερία και τη διακινδύνευση είναι ε-ξ-α-ι-ρ-ε-τ-ι-κ-ό!
Από την άλλη, κάποιοι σχολιαστές φαίνεται να παρασύρονται σε προχειρολογίες από τη βιασύνη τους να την πέσουν στον Κασίρερ (και σε όσα συναφή σχολιάζει ο Γιάννης).
Γιατί, ρε παιδιά, πρέπει σώνει και καλά να τη λέμε σε όλους, πριν καν τους ακούσουμε;

Ανώνυμος είπε...

Στράτο, το όντως εξαιρετικό σχόλιο του hollow δίνει από μόνο του την απάντηση στην ερώτηση που απευθύνεις.

Κατα τα άλλα είναι φανερρό ότι κι ο hollow, κάνει μια (δική του) ερμηνεία όσων -βιαστικά πράγματι-λέμε.

Panos Afronaut είπε...

Και μια τελευταία ερώτηση από εμένα για να δω αν κατάλαβα καλά ποιο το τελικό νόημα του κειμένου αυτού. Τι είναι προτατικη γλώσσα? Ευχαριστώ

HollowSky είπε...

@ Στράτο σ' ευχαριστώ! Πολλές από τις παρεξηγήσεις και τις ποχειρολογίες που επισημαίνεις κι εσύ, οφείλονται -πιστεύω- σε μια καλοδεχούμενη ορμητικότητα. Αυτό φαίνεται κι από τις δευτερολογίες αλλά και το γενικότερο ύφος τους, που για μένα έχει κάποιες φορές τη ζωντάνια μιας συνέλευσης. Οι κακοπροαίρετες παρεμβάσεις κάνουν μπαμ από μακριά και συνήθως δεν πάνε παραπέρα, αφού σύντομα ξεπέφτουν.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1864 190cm 1917 1929 1940 1955 1957 1965 1968 2008 2013 2014 3/45 Ά. Γιάπε/A.Jappe Α. Καγιέ/A. Caillé Α. Καμύ/A. Camus Α. Κοζέβ/A. Kojève Α. Σοπενχάουερ/A. Schopenhauer Ά. Σπέερ/A. Speer Ά. Τιούρινγκ/A. Turing αγάπη Αισχύλος Άκης Πάνου Αλ. Μπέρκμαν/Al. Berkman Αλ. Σμέμαν/Al. Schmeman Αλέκα Παπαρήγα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Τομπάζης Αλεξάντερ Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Άλμπερτ Φίνεϊ/Albert Finney Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Ανρί Λεφέβρ/Henri Lefebre Ανρί Μισώ/Henry Michaux Ανρί Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Άνταμ Κέρτις/A. Curtis Άνταμ Σμιθ/Adam Smith Αντίνοος Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Αντρέ Κερτέζ/André Kertész Αντρέ Ορλεάν/André Orléan Άντυ Γουώρχολ.Andy Warhol Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αποκάλυψη Ιωάννου Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης Άρης Κωνσταντινίδης Άρθουρ Λένινγκ/Arthur Lehning Άρθουρ Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand Β. Γκ. Ζέμπαλντ/W.G. Sebald Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίν Βολόσινοφ/Valentin Voloshinov Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βιετνάμ Βίκτορ Μπούλλα/Victor Bulla Βικτόρ Σερζ/Victor Serge Βίκτορ Σκλόφκσι/Victor Chklovski Βίκτορ Φρανκλ/Victor Frankl Βίκτωρ Ουγκώ/Vicror Hugo Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνσεντ Μπράουν/Vincent Browne βιοτεχνολογία βοηθήματα μνήμης Βολταίρος Βομβάη Βόρειοι Γ. Γκ. Φίχτε/ J. G. Fichte Γ. Τζέης/W. James Γαλαρίες Γένεσις Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος Γιεβγκένι Ζαμιάτιν/Yevgeny Zamyatin Γιόζεφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen γιορτή Γιούργκεν Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιόχαν Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Γιόχαν Χάιζινχα/Johan Huizinga Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Δάβος Γιώργος Μακρής Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκ. Λούκατς/G. Lukacs Γκέοργκ Βύχνερ/Georg Büchner Γκεοργκ Ζίμελ/Georg Simmel Γκεόρκι Λούκατς/Georgy LuKacs Γκετζ Άλυ/Gotz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκιόργκι Λίγκετι/György Ligeti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουίλιαμ Ήγγλετον/William Eggleton Γουίλιαμ Μπάροους/William Burroughs Γουίλιαμ Σαίξπηρ/William Shakespear Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δαρβίνος/Darwin δάσκαλοι Δελφοί Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα δικαιοσύνη ΔΝΤΟΟΣΑΤΡΟϊΚΑΘΕΣΜΟΙ δόγμα Τρούμαν δοκιμασίες Δουβλίνο Ε. Βιλ/E. Will Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς εγωπαθείς διανοούμενοι εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκλογές εκπομπές Έλεν Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελίας Κανέττι/Elias Canetti Ελίζαμπεθ Άνσκομπ/E. Anscombe Εμίλ Ντυρκέμ/Emile Durkheim Εμίλ Σιοράν/Emil Cioran Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier Έντγκαρ Λη Μάστερς / Edgar Lee Masters εξατομίκευση εξέγερση εξελικτισμός εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός Επενδυτικό περιβάλλον επιβίωση επιστήμη Έρασμος εργασία ερείπια Έρικ Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbawm Έρνεστ Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνστ Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνστ Κασσίρερ/Ernst Cassirer Έρνστ Μπλοχ/Ernst Bloch Ερυθρογράφος Ετιέν ντε λα Μποεσί/E. de la Boetie Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζ. Νταβί/G. Davy Ζ.Π. Βερνάν/J.P. Vernant Ζακ Ελλύλ/Jacques Ellul Ζακ Λακάν/Jacques Lacan Ζακ Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ζακ Ντεριντά/Jacques Derrida Ζακ Πρεβέρ/Jacques Prévert Ζακ Σαπίρ/Jacques Sapir Ζαν Ιτάρ/Jean Itard Ζαν Λυκ Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ζαν Μορώ/Jeanne Moreau Ζαν-Ζακ Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ζαν-Πιερ Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ζάχα Χαντίντ/Zaha Hadid Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζίγκμουντ Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Ζιλ Ντελέζ/Gilles Deleuze Ζιλ Ντωβέ/Gilles Dauvé Ζορ Βον/Zohr Vaughan Ζορζ Μπατάιγ/Georges Bataille ζωή Η Διεθνής ηθική Θ. Ρόσζακ/Th. Roszak Θανάσης Σβώλος Θάτσερ/Ρήγκαν θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεός Θεοφάνης Μελάς Θίοντορ Αντόρνο/Theodor Adorno θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Ίαν Χάκινγκ/Ian Hacking Ιβάν Παβλόφ/Ivan Pavlov Ιβάν Τοθργκένιεφ/I. Tourgueniev Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen Ιγνάτιος Λογιόλα ιδεολογία ιδρύματα τέχνης ικέτες και ξένιοι Ιράν Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Τσιβάκου Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Καβαλκάντι/Cavalcanti Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine Καλκούτα καλλιτέχνες Καλοκαίρι Καλούμενος Καντ κάπο Καραμανλής Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Καρλ Κορς/Karl Korsch Καρλ Κράους/Karl Kraus Καρλ Μαρξ/Karl Marx Καρλ Πολάνυι/Karl Polanyi Καρλ Χέκερ/Karl Hocker Καρλομάγνος Καρτέσιος/Descartes καταναλωτικοπαραγωγισμός καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό Κιουσόπουλος Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλοντ Λεβί Στρώς/Claude Levy Strauss κοινωνιοποίηση Κομμούνα κομμουνισμός Κονγκό Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορέα Κορνήλιος Καστοριάδης Κορνήλιος/Corneille κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση κρισολογία Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κριστίν Λαγκάρντ Κρίστοφερ Λας/Ch. Lash Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λ. Βαλράς/L. Walras Λα Μετρί/ La Mettrie λαβύρινθος Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε Λένιν Λεόν Βαλράς/Léon Walras Λέον Τρότσκι Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Σεστώφ/Lev Shestov Λίντον Τζόνσον/Lyndon Johnson Λιούις Μάμφορντ/Lewis Mumford Λισιέν Μαλζόν/Lucien Malson λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουί Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουί Ντυμόν/Louis Dumont Λουίς Μπουνιουέλ/Louis Bunuel Λούντβιχ Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ Λυγκέας Λωτρεαμόν Μ. Ντριούρι/M. Drury Μ. Μπένετ/M. Bennet Μαγιακόφκι/Mayakovski μαγιονέζα μαθητές Μάικ Κέλυ/Mike Kelley Μάικλ Χάρντ/Michael Hardt Μάιλς Ντέιβις/Miles Davis Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μάπετς Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρί ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Marina Tsvetaeva μαρξιστές-λενινιστές Μαρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρσέλ Μαριέν/Marcel Mariën Μαρσέλ Μως/Marcel Mauss Μαρσέλ Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρτζορυ Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μάρτιν Μπούμπερ/Martin Buber Μάρτιν Χάϊντεγγερ/Martin Heidegger μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μετανάστευση μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίκαελ Λέβι/Michael Loewy Μικελάντζελο Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni μικροαστισμός Μίλτον Φρίντμαν/Milton Friedmann Μίλτος Σαχτούρης Μιράντα Τερζοπούλου μισαλλοδοξία Μισέλ Αλιετά/Michel Aglietta Μισέλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μισέλ Σερ/Michel Serres Μισέλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μισέλ Φουκώ/Michel Foucault μισθωτοί σκλάβοι Μιχαήλ Μπακούνιν/Michail Bakunin Μιχαήλ Μπαχτίν/Mikhael Bachtine ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ Μουσείο Ακρόπολης μουσική Μπ. Μάντεβιλ/B. Mandeville Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπάτσης Μπέλα Ταρ/Bela Tarr Μπερνάρντο Σοάρες/Bernardo Soares Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπουκανιέρος Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μπρους Σπρίνγκστιν/Bruce Springsteen Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικ Κέιβ/Nick Cave Νικολό Μακιαβέλλι Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Νταβός νταντά Ντέιβιντ Λυντς/David Lynch Ντέιβιντ Μπομ/David Bohm Ντέιβιντ Ρικάρντο/David Ricardo Ντέιβιντ Χιούμ/David Hume Ντιμίτρι Πρίγκοφ Ντιτρόιτ Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Ο κήπος Ο Μικρός Πρίγκηπας Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Π. Κονδύλης Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν πανσέληνος Παπάγος παράδοση παραλήρημα παραπληροφόρηση Πασκάλ Ενγέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Πέδρο Ματέρο πένθος Πέπη Ρηγοπούλου Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Παπαθανασίου Πήτερ Γκητς/P.T. Geach Πήτερ Μπρουκ/Peter Brook Πήτερ Ουότκινς/Peter Watkins Πιέρ Κλαστρ/Pierre Clastres Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν/P.J. Proudhon πίστη Πίτερ Κρήφτ/Peter Kreeft Πλαστήρας Πλάτωνας Πλεύσις πλουραλισμός ποίηση Πολ Ρικέρ/Paul Ricoeur πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προλεταριάτο Προμηθέας Δεσμώτης πρόοδος προπαγάνδα Πωλ Βαλερύ/Paul Valery Πωλ Βιριλιό/Paul Virilio Πωλ Ζοριόν/Paul Jorion Πωλ Ζωγραφάκης Πωλ Λαφάργκ/Paul Lafargue Ρ. Τζακομπι/R. Jacobi Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρίνγκο Σταρ/Ringo Star Ρίτα Γκαβέρα Ρίτσαρντ Κόμπντεν/Richard Cobden Ρίτσαρντ Ρόρτι/Richard Rorty Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ροζα Λουξεμπουργκ Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Ρομπέρ Αντέλμ/Robert Antelme Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ρομπερτ Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ρόμπερτ Φρανκ/Robert Frank Ρόμπερτ Χας/Robert Hass Ρούντι Σαιν Ζυστ/Saint Juste Σαρλ Μπωντλερ/Charles Baudeilaire Σαρλ Πεγκι/Charles Péguy Σαρλ Φουριέ/Ch. Fourier Σελίν/Céline Σεμπάστιαν Χάφνερ Σέρεν Κίρκεγκωρ/Soren Kierkegaard σθένος Σίγκμουντ Φρόιντ/Sigmund Freud Σιμόν Βέιλ/Simone Weil Σιμόν Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Zizek Σοκούροφ/Sokurov σολιψισμός Σομαλία Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουδάν Σουν Τζου σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπιναλόγκα Σπινόζα/Spinoza Σπύρος Κυριαζόπουλος Στάλιν σταλινισμός Στάνλεϊ Καβέλ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στεφάν Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανoς Ροζάνης Στήβεν Πίνκερ/Steven Pinker στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συμβολισμός Σύναψις συνείδηση Συνταγή για μαγιονέζα Σύνταγμα συνωμοσιολογία Σφαγεία σχέδιο Μάρσαλ σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ. Ρ. Μιλλς/C. W. Mills Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot τα κορδόνια σου! Τάκης Μίχας Τάσος Λάγγης τεστ τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ. Α. Γκόλντστοουν/J.A. Goldstone/Τζ. Τζ. Μ. Κούτσι/J.M..Coetzee Τζ. Ρ. Σάουλ/J.R. Saul Τζ.Μ. Κούτσι/J.M. Coetzee Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζακάρτα Τζέημς Μπάλντουιν/James Baldwin Τζέιμς Φρέιζερ/James Frazer Τζέρεμι Μπένθαμ/Jeremy Bentham Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Τζιανφράνκο Σανγκουινέτι/Gianfranco Sanguinetti Τζιόρτζιο Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Τζο Στράμερ/Joe Strummer Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ/J.K. Galbraith Τζον Ρωλς/John Rawls Τζον Σερλ/John Searle Τζον Στάινμπεκ/John Steinbeck Τζον Χιούστον/John Houston Τζόρτζ Όργουελ/George Orwell Τζορτζ Στάινερ/George Steiner Τζούλια Κρίστεβα/Julia Cristeva Τζων Λοκ/John Locke Τζων Φόουλς/John Fowles Το καταραμένο απόθεμα Το Ξεπέρασμα της Τέχνης Τοκβίλ/Tocqueville Τόμας Μαν/Tomas Mann Τόμας Πίντσον/ Thomas Pynchon Τόμας Ράιντ/Thomas Reid Τόνι Νέγκρι/Toni Negri Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τσ. Σ. Περς/Ch. S. Peirce Τσαρλς Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Τσαρλς Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Τσαρλς Τέιλορ/Charles Taylor Τσαρλς Φορτ/Charles Fort τυραννία τύψεις Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach υλισμός υπαρξισμός ύπνος υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Β. Μουρνάου/F.W. Murnau Φ. Γιάκομπι/F. Jacobi Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερνάντο Αρρραμπάλ/F. Arrabal Φερνάντο Πεσσόα/Fernando Pessoa Φίγκαρω Φιλανθρωπία φιλία Φίλιπ Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι/Fyodor Dostoevsky Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φρ. Έμπερτ/Fr. Ebert Φρ. Καραντέκ/F. Caradec Φρ. Φουρκέ/Fr. Fourquet Φρ. Χάγιεκ/Fr. Hayek Φρανκ Ζάπα/Frank Zappa Φράνσις Μπέικον/Francis Bacon Φρανσουά Λυοτάρ/François Lyotard Φρανσουά Σιμιάν/François Simiand Φραντς Κάφκα/Frantz Kafka Φρέντερικ Τέιλορ/Frederick Taylor Φρεντερικ Τζεϊμσον/Frederick Jameson Φρίντριχ Ένγκελς/Friedrich Engels Φρίντριχ Νίτσε/Friedrich Nietsche Φριτς Λάιστ/Fritz Leist φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης Χ. Τζ. Θορώ/H.J. Thoreau Χ.Λ. Μπόρχες/J.L. Borges Χ.Μ Ενζενσμπέργκερ χαρά Χάρι Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Χέγκελ/Hegel Χειρτ Μακ/Geert Mak Χέρμαν Μέλβιλ/Herman Melville Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse Χίλαρι Κλίντον χιούμορ χίπστερ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη Χομπς/Hobbes χοντρό δούλεμα Χουάν Βίβες/Juan Vives χρεοκοπία χρήμα Χρήμα και Μαγεία Χρήστος Βακαλόπουλος χριστιανισμός χρόνια πολλά χρόνος ψέμματα ψυχή Ψυχρή Ιδεολογία ωφελιμισμός AP auld lang syne beton7 Bob Dylan Bob Marley Bodies Christopher Cinemarian CoBrA D-503 dangerfew David Bowie DOCUMENTA Einsatzgruppe D European Media Art Festival F. C. Stanley Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere Internationale Lettriste/Λεττριστική Διεθνής Internationale Situationniste/Καταστασιακή Διεθνής intothepill izi Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Moon Keith Richards Krzysztof Kieslowski/Κριστόφ Κισλόφσκι La Commune Les Levres Nues Les Lèvres Nues Malaguena Melanie Pain memento mori mofferism/μοφερισμός Monty Python Necrology Nosotros RadioBubble Raul Zurita/Ραούλ Σουρίτα Raymond Carver/ Ρέϋμοντ Κάρβερ remap 2 Renty Roberto Juarroz RSA Salon De Vortex sexbox Sunrise Tales from the Crypt The Adicts The Beatles The Crass The Great Society The Gun Club The Juniors The Meteors The Morlocks The Please The Rolling Stones The Ruts The Sonic Youth The Stooges The Stranglers The Three Johns The UK Subs The War TwixtLab Vince Taylor Wall Street Journal Walt Whitman/Γουόλτ Γουΐτμαν WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets