09 Δεκεμβρίου 2015

Αξία, Χρήμα και Μαγεία | 9 - Πλαστικό χρήμα, τεχνομονολιθισμός α λα καρτ


Το πρώτο ευρωπαϊκό τραπεζογραμμάτιο
(Σουηδία, 1661)


Μια από τις πιο κρίσιμες για το μέλλον της κοινωνίας όψεις του λεγόμενου «capital control», που επιβλήθηκε εδώ και κάμποσο καιρό στην «καθυστερημένη» χώρα μας, βρίσκεται στο γεγονός ότι, μέσω αυτής της κατάστασης, μυήθηκαν υποχρεωτικά στις χάρες του «άυλου» χρήματος (κάρτες, ηλεκτρονικές συναλλαγές, κ.λπ.) ακόμα και τμήματα του πληθυσμού που μέχρι πρότινος δεν είχαν ιδέα, ούτε και διάθεση, για κάτι τέτοιο. Ορισμένες σκέψεις είναι λοιπόν απαραίτητο να διατυπωθούν.


1.

Είναι βέβαια γνωστό και δεδομένο ότι αυτός ο εθισμός ενός ευρύτερου μέρους του πληθυσμού με το «εξαϋλωμένο» χρήμα, δηλαδή με την αποπομπή του μετρητού από το πεδίο των συναλλαγών, αποτυπώνει μια κίνηση που προωθείται γενικότερα στις λεγόμενες ανεπτυγμένες χώρες. Στη Σουηδία λ.χ., την πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που καθιέρωσε το τραπεζογραμμάτιο το 1661 μ.Χ. (και δυστυχώς δεν φαίνεται να πρωτοπορεί μόνον εκεί…), η συναλλαγή με ηλεκτρονικό χρήμα είναι πια μια γενικευμένη καθημερινή πρακτική −σε πολλές περιοχές μάλιστα, δεν μπορείς να βγάλεις ούτε εισιτήριο για τα μέσα μαζικής μεταφοράς πληρώνοντας με μετρητό. Στη Δανία πάλι, αποφασίστηκε να σταματήσει η κοπή νέων νομισμάτων από το 2016, ενώ παράλληλα προτάθηκε να επιτραπεί με νόμο στα καταστήματα να μη δέχονται μετρητό, εάν δεν το θέλουν. Στη Γαλλία έχει ήδη απαγορευτεί η χρήση μετρητού χρήματος για συναλλαγές άνω των 1000 ευρώ … και φυσικά ούτε η Ελλάδα γίνεται να μείνει «πίσω».

Είναι επίσης γνωστό και δεδομένο ότι αυτή η «εξαΰλωση» του χρήματος προωθείται επίσημα με δυο κατά βάση επιχειρήματα:

− τον αγώνα εναντίον της τρομοκρατίας, με το επιχείρημα ότι βρίσκει όπλα με παράνομο χρήμα που διακινείται με τη μορφή του μετρητού∙ και
− τον αγώνα εναντίον της φοροδιαφυγής και την πάταξη του «μαύρου» χρήματος.

Οπωσδήποτε όμως το όλο θέμα δεν περιορίζεται σε αυτά τα δυο επιχειρήματα. Κάλλιστα θα μπορούσαν στην πορεία να προστεθούν και άλλα (ήδη λ.χ., σ’ ένα γενικότερα αποστειρωτικό πνεύμα, προβάλλεται σαν «πιο πολιτισμένο» το … «ανέπαφο»), ή να περάσουν σε δεύτερη μοίρα κάποια από τα τρέχοντα. Το θέμα βρίσκεται κυρίως στο ίδιο το γεγονός της καθολίκευσης του «εξαϋλωμένου» χρήματος −ή ακριβέστερα στην ολοένα και πιο κυρίαρχη τάση προς αυτή την κατεύθυνση. Διότι η τάση αυτή σηματοδοτεί και πλειοδοτεί την κορύφωση της τεχνοσυστημικής ολοκλήρωσης, με όλα όσα κάτι τέτοιο μπορεί να σημαίνει για το ανθρώπινο.

2.

Είναι για παράδειγμα κοινός πλέον τόπος ότι η τεχνοσυστημική ολοκλήρωση σημαίνει την εντατικοποίηση στο έπακρο της πανοπτικότητας του τεχνικού Συστήματος, δηλαδή του ελέγχου και της επιτήρησης −που περικλείονται στο ίδιο το τεχνικό πνεύμα και αποχαλινώνονται όταν αυτό δεν οριοθετείται από ένα υπέρτερο τύπο πνεύματος μέσα στην κοινωνία.

Έτσι, ενώ έχουμε ήδη διαβεί το κατώφλι από τον έλεγχο και την επιτήρηση στους τόπους δουλειάς προς τους δημόσιους χώρους, με την «εξαΰλωση» του χρήματος η δυναμική αυτή θα επεκταθεί παντού και όλη την ώρα, μιας και η καθιέρωση του «ηλεκτρονικού» χρήματος διευκολύνει αλλά και επιτείνει την ανάγκη για ψηφιακή πανοπτικότητα, έστω και μόνο επειδή ακόμα εξακολουθεί να είναι αδύνατο να εγκλειστεί σε αλγόριθμους ολόκληρη η ανθρώπινη ανησυχία.

Για παράδειγμα, στην πρωτοπόρο Σουηδία, η προοδευτική καθιέρωση του «άυλου» χρήματος πολλαπλασίασε την κυβερνοπαραβατικότητα: τα 3.000 τέτοιας λογής εγκλήματα του 2000, έφτασαν τα 20.000 έπειτα από 10 χρόνια. Αποτέλεσμα; Αύξηση των επενδύσεων (και του κόστους) σε σχετικά υποσυστήματα ελέγχου των ηλεκτρονικών συναλλαγών, και φυσικά εντατικοποίηση στη έρευνα περαιτέρω τεχνικών ελέγχου-επιτήρησης.

3.

Αυτή η εξέλιξη είναι λοιπόν δεδομένη, μπροστά στα μάτια μας, τώρα −και μαζί της η παράδοση στη βαρβαρότητα όσων περιοχών, όχι μόνον εκτός του «ανεπτυγμένου» Κόσμου αλλά και εντός αυτού, δεν γίνεται προς το παρόν, ή δεν συμφέρει, να επιτηρούνται με το τεχνοσυστημικό «γάντι» ... με αποτέλεσμα, φυσικά, στη θάλασσα των αστέγων και των απόκληρων του Πρώτου Κόσμου να προτίθενται τα κύματα των προσφύγων και των διωγμένων του Τρίτου.

Παρ' όλα αυτά, σε ό,τι αφορά τη γενίκευση της «εξαϋλωσης» του χρήματος, θεωρούμε σημαντικότερη από την εντατικοποίηση της πανοπτικότητας του Συστήματος μια άλλη, βαθύτερη δυναμική, πάνω στην οποία στηρίζεται και την οποία ενισχύει στο μέγιστο βαθμό η συγκεκριμένη «εξαΰλωση». Η δυναμική αυτή αφορά τον ακρωτηριασμό του πλούτου των ανθρώπινων ανταλλαγών, και σχετίζεται με αυτό που θα μπορούσαμε να περιγράψουμε πολύ σχηματικά ως τρία βήματα έκπτωσης των ανθρώπινων ανταλλαγών:

  1. Υπαγωγή του πεδίου των ανταλλαγών στη σφαίρα του χρήματος∙
  2. Απομπομπή της «αγοραίας ανταλλαγής»  από το πεδίο του χρήματος∙
  3. Καθολίκευση του «άυλου» χρήματος.

Στο στενό πλαίσιο αυτής της ανάρτησης δεν θ’ ασχοληθούμε αναλυτικότερα με αυτό το σχήμα. Θα παραπέμψουμε τον αναγνώστη στη μικρή σειρά των αναρτήσεών μας με θέμα Αξία, Χρήμα και Μαγεία −προκειμένου να ξεκαθαρίσει τη ριζική ασυνέχεια μεταξύ αντιπραγματισμού και χρηματικής ανταλλαγής− και θα σταθούμε μόνο στο δεύτερο βήμα.

Πρόκειται για το στάδιο κατά το οποίο, ουσιαστικότερα, η ανταλλαγή τείνει να αποπεμφθεί από το δημόσιο χώρο, ακόμα κι από εκείνες τις περιθωριακές περιοχές −τις «πιάτσες»−, στις οποίες εξακολουθούσε να της επιτρέπεται να επιβιώνει. Για να γίνει κατανοητό τι σημαίνει αυτή η δυναμική, θεωρούμε απαραίτητες τις παρατηρήσεις του ανθρωπολόγου Ζάχου Παπαζαχαρίου από το δυσεύρετο πια βιβλίο του Η Πιάτσα (εκδ. «Κάκτος», 1980)

4.

Γράφει εκεί ο Παπαζαχαρίου:

«[…] Η Πιάτσα είναι χώρος, είναι χρόνος, είναι παράδοση ηθών και εθίμων, είναι καθημερινή πράξη και ζωή, είναι πολιτισμός ολόκληρος. […] 
Το ‘αλισβερίσι’, το ‘πάρε-δώσε’, δεν είναι μόνο ανταλλαγή προϊόντων με χρήματα, δεν είναι μόνο η τέχνη της ανταλλαγής. Είναι μια ολόκληρη ψυχοσύνθεση, που δημιούργησε η παράδοση της ανταλλαγής. Είναι η ψυχοσύνθεση της ‘συνδιαλλαγής’ και του ‘συνδυασμού’, που χωρίς αυτήν η ανταλλαγή δεν γίνεται σωστά και μένει μάταιη, ξερή χειρονομία δίχως αποτέλεσμα κι ικανοποίηση εκεινού που δίνει κι εκεινού που παίρνει. Το αλισβερίσι έχει τις ρίζες του στην πανάρχαια πρακτική και φιλοσοφία της διαλεκτικής. Σημαίνει, το να παίρνει κανείς, μαζί με το αντικείμενο που πήρε με την ανταλλαγή, και την ιδέα που αυτό κλείνει μέσα του, δηλαδή την ανάγκη που το δημιούργησε. Παίρνοντας αυτή την ιδέα, αυτός που την πήρε αλλάζει. Γίνεται πιο σύνθετος άνθρωπος. [...]  
Το αλισβερίσι σημαίνει ακόμα το ν’ ανακαλύπτεις σχέσεις ανάμεσα στα πιο άσχετα πράγματα, στο … φάντη και το ρετσινόλαδο, και μέσα από το ύψιστο αυτό παιχνίδι του ανθρώπινου μυαλού να φτιάχνεις, να κατασκευάζεις νοήματα κι ιδέες κι αντικείμενα πιο σύνθετα. […] 
Η κυριότερη προετοιμασία που κάνει η Πιάτσα στους ανθρώπους της είναι ότι τους μαθαίνει να συνδυάζουν την παραγωγή και το εμπόριο. Ο συνδυασμός αυτός ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της Πιάτσας. […] 
Στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο, υπάρχουν μόνο εμπορικά κι επαγγελματικά κυκλώματα, που το καθένα τους έχει τη δική του εξειδικευμένη παράδοση και δεοντολογία. Αυταρχικές κυβερνήσεις ξεχώρισαν την παραγωγή από την ανταλλαγή με τρόπο που να μην υπάρχει μεταξύ τους σοβαρή επικοινωνία. […] 
Σε κανένα δυτικοευρωπαϊκό κράτος η κεντρική κυβέρνηση δεν άφησε όλα τα επαγγελματικά και εμπορικά κυκλώματα να οργανωθούν σε μια ενιαία Πιάτσα, κι έτσι αποτελούν ‘πιάτσες’ ξεχωριστές το καθένα τους […] ενώ και σε ορισμένα σοσιαλιστικά κράτη, κυρίως των Βαλκανίων, όπου υπήρχε παράδοση Παζαριού, η Πιάτσα καταστράφηκε από τον κρατικό παρεμβατισμό της υπαλληλοποίησης και σχεδιοποίησης, με αποτέλεσμα να συστηματοποιηθεί τις δυο τελευταίες δεκαετίες η ‘αρπαχτή’ σαν σημαντικό κίνητρο της ατομικής πρωτοβουλίας και σοβαρό στήριγμα της οικονομίας. […]  
Το ότι εδώ και δυο περίπου αιώνες δημιουργήθηκε στους κόλπους της εγχώριας Πιάτσας μια ιδιαίτερη κατηγορία ανθρώπων αφιερωμένων αποκλειστικά και εξειδικευμένων στο εμπόριο, στο μεταπρατισμό, αυτό δεν ήταν δείγμα προόδου και εξέλιξης, όπως νομίστηκε. Ήταν μια πρόσκαιρη αρρώστια της Πιάτσας, που την κόλλησε από τη Δύση και που της δημιούργησε ανισορροπίες και προβλήματα ταξικής διαφοροποίησης και εξειδικευμένων λειτουργιών, ατόμων ανολοκλήρωτων, χωρίς γενική θεώρηση της κοινωνίας και του κόσμου. Διότι ο σκέτος μεταπράτης και ο σκέτος παραγωγός είναι άτομα λειψά και ανολοκλήρωτα από πάσης απόψεως. […]» 
5.

Νομίζω πως είναι πολύ δύσκολο να αρνηθεί κανείς ότι η καταστροφή της διαλεκτικής παιδείας των ανθρώπων, η οποία απορρέει από την αποπομπή της ανταλλαγής από το δημόσιο χώρο που επισήμανε ο Παπαζαχαρίου (όντας, τότε, αρκετά αισιόδοξος αφού έβλεπε μια «πρόσκαιρη αρρώστεια»), θα φτάσει στο αποκορύφωμά της με την καθολίκευση του «ηλεκτρονικού χρήματος». Είναι άλλωστε μια δυναμική τεχνομονολιθισμού, που την έχουμε πια μπροστά στα μάτια μας.

Γι’ αυτό το λόγο θεωρούμε σημαντικότερο ν' αναδειχτεί αυτή η υπόγεια καταστροφή από τις πιο φανερές ή ακόμα και «σκανδαλώδεις» πλευρές αυτής της δυναμικής, οι οποίες συνδέονται με τον έλεγχο και την επιτήρηση: μπορεί αυτά τα δυο να κινούνται παράλληλα, όμως η πρώτη είναι εκείνη που υπονομεύει στη ρίζα τους τις δυνατότητες εξόδου από τον τεχνοσυστημικό εφιάλτη.


(ανάρτηση οφειλόμενη από την πρώτη φετινή εκπομπή, όπου εκθέσαμε το ζήτημα)

 




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1900 190cm 1917 1940 1965 1968 1980 2008 Αδάμ Κέρτις/Adam Curtis Αδάμ Σμιθ/Adam Smith Αιδ. Μπίλι/Rev Billy Αιμίλιος Μπενβενίστ/Emile Beneveniste Αιμίλιος Ντυρκέμ/Emile Durkheim Αιμίλιος Σιοράν/Emil Cioran Αισχύλος Άκης Πάνου Ακρόπολη Αλαίν Καγιέ/Alain Caillé Άλαν Τιούρινγκ/Alan Turing Άλασνταιρ Μακιντάιρ/Alasdair MacIntyre Αλβέρτος Αϊνστάιν/Albert Einstein Αλβέρτος Καβαλκάντι/Alberto Cavalcanti Αλβέρτος Καμύ/Albert Camus Αλβέρτος Σπέερ/Albert Speer Αλβέρτος Φίνεϊ/Albert Finney Άλδος Χάξλεϊ/Aldus Haxley Αλέξανδρος Κοζέβ/Alexandre Kojève Αλέξανδρος Μπέρκμαν/Александр Беркман Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Πούσκιν/Александр Пушкин Αλέξανδρος Σμέμαν/Александр Шмеман Αλέξανδρος Σοκούροφ/Алекса́ндр Соку́ров Αλέξανδρος Τομπάζης Αλέξανδρος Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου Αλέξης ντε Τοκβίλ/Alexis deTocqueville αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος ανάπτυξη αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Κερτέζ/André Kertész Ανδρέας Ορλεάν/André Orléan Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κοκκίνου Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Άνσελμος Γιάπε/Anselm Jappe Αντίνοος Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αντώνιος Νέγκρι/Toni Negri Αντώνιος ντε Σαιντ-Εξυπερύ/Antoine de Saint-Exupéry Αποκάλυψη Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης-Καλούμενος-Μπάτσης Άρης Αλεξάνδρου Άρης Κωνσταντινίδης Άρης Μπερλής Αρθούρος Λένινγκ/Arthur Lehning Αρθούρος Σοπενχάουερ/Arthur Schopenhauer Αρθούρος Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Αρμάνδος Μέλβιλ/Herman Melville Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand αυτοπεριστρεφόμενοι διανοούμενοι αυτοπεριστροφή Αφρική Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίνος Βολόσινοφ/Валенти́н Воло́шинов Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βερνάρδος Μάντεβιλ/Bernard Mandeville Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βικέντιος Μπράουν/Vincent Browne Βίκτωρ Μπούλλα/Виктор Буллаa Βίκτωρ Ουγκώ/Victor Hugo Βίκτωρ Σερζ/Ви́ктор Киба́льчич Βίκτωρ Σκλόφκσι/Ви́ктор Шкло́вский Βίκτωρ Φρανκλ/Victor Frankl Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνφριντ Γκ. Ζέμπαλντ/Wienfried G. Sebald βιοτεχνολογία Βλαδίμιρος Λένιν/Влади́мир Ле́нин Βλαδίμιρος Μαγιακόφκι/Влади́мир Маяко́вский βοηθήματα μνήμης Γαλαρίες Γαλλία Γεράρδος Νταβί/Gerard Davy Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γερμανία Γεώργιος Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Γεώργιος Ζίμελ/Georg Simmel Γεώργιος Λ. Μπόρχες/Jorge L. Borges Γεώργιος Λίγκετι/György Ligeti Γεώργιος Λούκατς/György Lukács Γεώργιος Μπατάιγ/Georges Bataille Γεώργιος Όργουελ/George Orwell Γεώργιος Στάινερ/George Steiner Γεώργιος Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιάννηδες Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος γιορτή Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Μακρής Γιώργος Νικολαΐδης Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκετζ Άλυ/Götz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκουίντο Καβαλκάντι/Guido Cavalcanti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουλιέλμος Ήγγλετον/William Eggleton Γουλιέλμος Μπάροους/William Burroughs Γουλιέλμος Σαίξπηρ/William Shakespeare Γουλιέλμος Χηρστ/William Hearst Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δαβίδ Λυντς/David Lynch Δαβίδ Μπομ/David Bohm Δαβίδ Ρικάρντο/David Ricardo Δαβίδ Χιούμ/David Hume Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δελφοί Δέσποινα Ζευκιλή Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτριος Πρίγκοφ/Дми́трий При́гов Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα Διεθνής δικαιοσύνη δοκιμασίες Δουβλίνο Δραπετσώνα δυσφορία Έ. Λ. Μάστερς / Ε. L. Masters Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς Εδουάρδος Βιλ/Edouard Will εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκπομπές Ελένη Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελισάβετ Άνσκομπ/Elizabeth Anscombe Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Καντ/Emmanuel Kant Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός επιβίωση επιστήμη εργασία ερείπια Ερνέστος Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνέστος Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνέστος Κασσίρερ/Ernst Cassirer Ερνέστος Μπλοχ/Ernst Bloch Ερρίκος Γκουγκενχάιμ/Harry Guggenheim Ερρίκος Λεφέβρ/Henri Lefebre Ερρίκος Μισώ/Henry Michaux Ερρίκος Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Ερρίκος Σατί/Eric Satie Ερρίκος Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Ερρίκος Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbaum ΕΣΣΔ Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez Ευγένιος Ζαμιάτιν/Евге́ний Замя́тинn ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζάχα Χαντίντ/Zahā Ḥadīd Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζορ Βον/Zohr Vaughan ζωή ηθική Ηλίας Κανέττι/Elias Canetti ΗΠΑ Θανάσης Σβώλος θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεόδωρος Αντόρνο/Theodor Adorno Θεόδωρος Ντοστογιέφσκι/Фёдор Достоевский Θεόδωρος Ρόζακ/Theodore Roszak Θεός Θεοφάνης Μελάς θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Θωμάς Ιμπάνιεθ/Tomás Ibáñez Θωμάς Πίντσον/ Thomas Pynchon Θωμάς Ράιντ/Thomas Reid Θωμάς Χομπς/Thomas Hobbes Ι.-Π. Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ι.-Π. Ντιτέιγ/Jean Pierre Duteuil Ιάκωβος Α. Γκόλντστοουν/Jack A. Goldstone Ιάκωβος Ελλύλ/Jacques Ellul Ιάκωβος Λακάν/Jacques Lacan Ιάκωβος Μπάλντουιν/James Baldwin Ιάκωβος Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ιάκωβος Ντεριντά/Jacques Derrida Ιάκωβος Πρεβέρ/Jacques Prévert Ιάκωβος Σαπίρ/Jacques Sapir Ιάκωβος Φρέιζερ/James Frazer Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen ιδεολογία ιδρύματα τέχνης Ιερεμίας Μπένθαμ/Jeremy Bentham ικέτες και ξένιοι Ιουλία Κρίστεβα/Julia Cristeva Ιουλιανός ντε Λα Μετρί/ Julien de La Mettrie Ιούλιος Ντελέζ/Gilles Deleuze Ιούλιος Ντωβέ/Gilles Dauvé Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Μορώ/Jeanne Moreau Ιωάννα Τσιβάκου Ιωάννης Βίβες/Juan Vives Ιωάννης Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Ιωάννης Ιτάρ/Jean Itard Ιωάννης Κ. Γκαλμπρέιθ/John K. Galbraith Ιωάννης Λοκ/John Locke Ιωάννης Μ. Εντσενσμπέργκερ/Hans M. Enzensberger Ιωάννης Μ. Κούτσι/John M. Coetzee Ιωάννης Παβλόφ/Ива́н Па́влов Ιωάννης Ρ. Σάουλ/John R. Saul Ιωάννης Ρωλς/John Rawls Ιωάννης Σερλ/John Searle Ιωάννης Στ. Μιλλ/John St. Mill Ιωάννης Στάινμπεκ/John Steinbeck Ιωάννης Τουργκένιεφ/Иван Тургенев Ιωάννης Φ. Κέννεντυ Ιωάννης Φόουλς/John Fowles Ιωάννης Χάκινγκ/Ian Hacking Ιωάννης Χιούστον/John Houston Ιωάννης Χουιζίνγκα/Johan Huizinga Ιωάννης-Ιάκωβος Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ιωάννης-Λουκάς Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ιωάννης-Παύλος Σαρτρ/Jean-Paul Sartre Ιωάννης-Πέτρος Βερνάν/Jean Pierre Vernant Ιωσήφ Μπλοχ/Joseph Bloch Ιωσήφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen Ιωσήφ Στάλιν/Ио́сиф Ста́лин Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine καλλιτέχνες Καλοκαίρι Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Κάρολος Γκέοργκ Μπύχνερ/Karl Georg Büchner Κάρολος Δαρβίνος/Charles Darwin Κάρολος Κορς/Karl Korsch Κάρολος Κράους/Karl Kraus Κάρολος Μαρξ/Karl Marx Κάρολος Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Κάρολος Μπωντλέρ/Charles Baudeilaire Κάρολος Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Κάρολος Πεγκί/Charles Péguy Κάρολος Πολάνυι/Karl Polanyi Κάρολος Ράιτ Μιλλς/Charles Wright Mills Κάρολος Σ. Περς/Charles S. Peirce Κάρολος Τέιλορ/Charles Taylor Κάρολος Φορτ/Charles Fort Κάρολος Φουριέ/Charles Fourier Καρτέσιος/Descartes Καταστασιακή Διεθνής/Internationale Situationniste καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό κεφαλαιοκρατία Κλαίρη Οζιάς/Claire Auzias Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλαύδιος Λεβί-Στρώς/Claude Lévi-Strauss Κομμούνα κομμουνισμός Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορνήλιος Καστοριάδης κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κώστας Χριστοδούλου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε/老子 Λαρς φον Τρίερ/Lars von Trier λενινισμός Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Βαλράς/Léon Walras Λέων Σεστώφ/Лев Шесто́в Λέων Τρότσκι/Лев Тро́цкий λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουδοβίκος Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουδοβίκος Αραγκόν/Louis Aragon Λουδοβίκος Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουδοβίκος Μαλ/Louis Mal Λουδοβίκος Μάμφορντ/Lewis Mumford Λουδοβίκος Μπουνιουέλ/Louis Buñuel Λουδοβίκος ντε Σαιν Ζυστ/Louis de Saint Juste Λουδοβίκος Ντυμόν/Louis Dumont Λουκιανός Μαλζόν/Lucien Malson Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ/L & D Matlock Λυγκέας Λωτρεαμόν/Lautréamont μαγεία Μάης '68 Μάκης Μηλάτος Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ/Malcolm X μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μαξ Μπένετ/Max Bennet Μαργαρίτα Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μαργαρίτα Ρόουλινγκ/Marjorie Rowling Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρία ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Мари́на Цвета́ева Μάρκελος Μαριέν/Marcel Mariën Μάρκελος Μως/Marcel Mauss Μάρκελος Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρτίνος Μπούμπερ/Martin Buber Μαρτίνος Χάιντεγγερ/Martin Heidegger Μέγας Κάρολος μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίλτος Σαχτούρης Μίλτων Φρίντμαν/Milton Friedmann Μιράντα Τερζοπούλου Μιριέλ Μπαρμπερί/Muriel Barbery Μιχαήλ Αλιετά/Michel Aglietta Μιχαήλ Κέλυ/Mike Kelley Μιχαήλ Λέβι/Michael Loewy Μιχαήλ Μπακούνιν/Михаил Бакунин Μιχαήλ Μπαχτίν/Михаи́л Бахти́н Μιχαήλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μιχαήλ Σερ/Michel Serres Μιχαήλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μιχαήλ Φουκώ/Michel Foucault Μιχαήλ Χάρντ/Michael Hardt Μιχαηλάγγελος Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ μουσική μοφερισμός/mofferism Μπαρούχ Σπινόζα/Baruch Spinoza Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπέλα Ταρ/Béla Tarr Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μώρις Ντρούρι/Maurice Drury Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικόλαος Γκόγκολ/Николай Гоголь Νικόλαος Μακιαβέλλι/Niccolò Machiavelli Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Ντεζιντέριος Έρασμος/Desiderius Erasmus Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Οκτάβιος Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες ΟΟΣΑ Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ούγος του Σαιντ Βίκτορ/Hugh of Saint Victor Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Ουόλτ Ουΐτμαν/Walt Whitman Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν Παπάγος παπαρολογία παράδοση παραπληροφόρηση Πασχάλης Ενζέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Παύλος Βαλερύ/Paul Valery Παύλος Βιριλιό/Paul Virilio Παύλος Ζοριόν/Paul Jorion Παύλος Λαφάργκ/Paul Lafargue Παύλος Ρικέρ/Paul Ricoeur Πέδρο Ματέο/Pedro Mateo Πέπη Ρηγοπούλου περιπέτεια Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Γκητς/P.T. Geach Πέτρος Κλαστρ/Pierre Clastres Πέτρος Κορνήλιος/Pierre Corneille Πέτρος Κρηφτ/Peter Kreeft Πέτρος Μπουρντιέ/Pierre Bourdieu Πέτρος Μπρουκ/Peter Brook Πέτρος Ουότκινς/Peter Watkins Πέτρος Παπαθανασίου Πέτρος-Ιωσήφ Προυντόν/Pierre-Joseph Proudhon Πινοσέτ Πλαστήρας Πλάτωνας πλουραλισμός ποίηση πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προεκλογικά μηνύματα προλεταριάτο Προμηθέας προπαγάνδα Πωλ Ζωγραφάκης Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ραούλ Σουρίτα/Raul Zurita Ράσελ Τζάκομπι/Russel Jacobi Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρενέ Κλερ/ René Clair Ρεϋμόνδος Κάρβερ/Raymond Carver Ρίτα Γκαβέρα Ριχάρδος Κόμπντεν/Richard Cobden Ριχάρδος Μοράν/Richard Moran Ριχάρδος Ρόρτι/Richard Rorty Ροβέρτος Αντέλμ/Robert Antelme Ροβέρτος ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ροβέρτος Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ροβέρτος Φρανκ/Robert Frank Ροβέρτος Χας/Robert Hass Ροβέρτος Χουαρόθ/Roberto Juarroz Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Σέρεν Κίρκεγκωρ/Søren Kierkegaard σθένος Σιγισμούνδος Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Σιγισμούνδος Φρόιντ/Sigmund Freud Σίδνεϊ Λιουμέτ/Sidney Lumet Σιμόνη Βέιλ/Simone Weil Σίμων Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Žižek Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουηδία Σουν Τζου/ 孫子 σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπύρος Κυριαζόπουλος σταλινισμός Σταμάτης Πολενάκης Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στέφανος Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανος Πίνκερ/Steven Pinker Στέφανος Nτε λα Μποεσί/Etien De la Boetie Στέφανoς Ροζάνης στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συνείδηση Σύνταγμα σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot Τάκης Μίχας Τάλκοτ Πάρσονς/Talcott Parsons Τάσος Λάγγης τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Το καταραμένο απόθεμα Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τρόικα τυραννία Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach Υβ Μισώ/Yves Michaud υλισμός υπαρξισμός υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερδινάνδος Αρρραμπάλ/Fernando Arrabal Φερδινάνδος Πεσσόα/Fernando Pessoa Φερδινάνδος Σελίν/Ferdinand Céline Φίγκαρο Φιλανθρωπία φιλία Φίλιππος Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φραγκίσκος Γκρουά/François Grua Φραγκίσκος Καραντέκ/François Caradec Φραγκίσκος Κάφκα/Frantz Kafka Φραγκίσκος Λυοτάρ/François Lyotard Φραγκίσκος Μπέικον/Francis Bacon Φραγκίσκος Σιμιάν/François Simiand Φραγκίσκος Φουρκέ/François Fourquet Φραγκίσκος-Μάριος Βολταίρος/François-Marie Voltaire Φρειδερίκος Γιάκομπι/Friedrich Jacobi Φρειδερίκος Έμπερτ/Fredrich Ebert Φρειδερίκος Ένγκελς/Friedrich Engels Φρειδερίκος Λάιστ/Fritz Leist Φρειδερίκος Μουρνάου/Friedrich Murnau Φρειδερίκος Νίτσε/Friedrich Nietsche Φρειδερίκος Τέιλορ/Frederick Taylor Φρειδερίκος Τζέιμσον/Frederick Jameson Φρειδερίκος Χάγιεκ/Friedriech Hayek φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης χαρά Χάρβαρντ Χάρι Χόλε Χέγκελ/Hegel Χέερτ Μακ/Geert Mak Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse χιούμορ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη χρεοκοπία χρήμα Χρήστος Βακαλόπουλος Χριστόφορος Κισλόφσκι/Krzysztof Kieslowski Χριστόφορος Λας/Christopher Lash χρόνος ψυχή ωφελιμισμός beton7 Bloomberg Bob Marley Bodies Bruce Springsteen Cinemarian D-503 dada dangerfew David Bowie DAVOS DOCUMENTA Einsatzgruppe D EMAF Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew HighSpeedAcces Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere intothepill izi Jazz Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Richards La Tribune lifestyle Malaguena memento mori Metz Miles Davis Monty Python Muppet Show Necrology nem68 Nick Cave Nosotros RadioBubble Reggae Renty robe de chambre Rock RSA Salon De Vortex Scott Asheton sexbox Soul Tales from the Crypt TESTS! The Guardian TwixtLab urban hacking Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets