02 Ιουλίου 2018

Οι περιπέτειες της έκφρασης και οι κοινωνικές νοητικές πράξεις



Ωραίες οι φωτογραφίες, υπέροχες, καμιά φορά δεν χορταίνω να τις βλέπω, όμως έχουμε υποσχεθεί και κάποια άλλα πράγματα εδώ. Τηρώντας λοιπόν, μέσα σε καταιγίδες και καύσωνες, τη δέσμευσή μας για μια ριζική κριτική του αντικοινωνικού σολιψισμού στις πιο βαθιές πτυχές των ιδεών που τρέχουν σήμερα στους δρόμους («ουπς, σε τσακώσαμε!»), συνεχίζουμε με τον εξαιρετικό σύγχρονο σχολιασμό ενός πολύ παλιού αποσπάσματος, το οποίο είχαμε δημοσιεύσει εδώ πριν από δυο χρόνια παρά λίγες μέρες. 

Το απόσπασμα ήταν από τα Δοκίμια πάνω στις πνευματικές δυνάμεις του ανθρώπου (1788) του Τόμας Ράιντ και το σχόλιο είναι από ένα βιβλίο του Ρίτσαρντ Μοράν, που κυκλοφόρησε 230 χρόνια αργότερα, πριν από ένα μήνα.

Η μετάφραση είναι δική μου. Ο χωρισμός σε ενότητες και οι τίτλοι τους είναι δική μου αυθαίρετη παρέμβαση για να γίνει πιο ευανάγνωστο εδώ. Καλή ανάγνωση, γενναίες και γενναίοι μας! ΗS


«Σε αυτό εδώ το απόσπασμα, ο Ράιντ διακρίνει τις συντελεστικές λειτουργίες του νου σε μοναχικές και σε κοινωνικές ή, όπως τις αποκαλεί στη συνέχεια, κοινωνικές νοητικές πράξεις. Παρ’ όλο που η διάκρισή του αυτή είναι πολύ γνωστή, βρίσκεται σε δυσαρμονία με τη σύγχρονη σκέψη γύρω από το νου και τις δυνάμεις του. Κατά την άποψή μου μάλιστα, αυτό που θα προκύψει εάν την πάρουμε στα σοβαρά, θα είναι μια αναθεώρηση της εικόνας που έχουμε για το νου πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο νομίζουμε συνήθως.

Η πρώτη ομάδα που αναφέρει ο Ράιντ, περιλαμβάνει φαινόμενα οικεία στην φιλοσοφία του νου και την ηθική φιλοσοφία, όπως το να βλέπει κανείς, να ακούει, να θυμάται, ή να διατυπώνει μια κρίση. Αυτά τα ονομάζει μοναχικές” συντελεστικές λειτουργίες επειδή, όπως λέει, η ολοκλήρωσή τους δεν εμπλέκει τη “σχέση με ένα άλλο νοήμον ον”. Σε αυτές, αντιπαραθέτει εκείνες τις συντελεστικές λειτουργίες που αποκαλεί “κοινωνικές νοητικές πράξεις”, στις οποίες συμπεριλαμβάνει το να δίνει κανείς μαρτυρία για ένα γεγονός, να δίνει μια εντολή, μια υπόσχεση, ή να συνάπτει συμβόλαιο

Η σύγχρονη, ουσιαστικά σολιψιστική οπτική

Μια αντίρρηση σε αυτό από την πλευρά της σύγχρονης οπτικής θα ήταν, ότι πρόκειται για ψευδή αντίθεση, διότι τα περιεχόμενα αυτών των δυο ομάδων δεν ανήκουν σε κάποια γενικότερη κατηγορία ώστε ν’ αποτελούν δυο διαφορετικά είδη εντός της. Σύμφωνα με αυτή την αντίρρηση, το να βλέπει κανείς, να ακούει, να θυμάται, ή να διατυπώνει κανείς μια κρίση είναι καθαρώς νοητικά φαινόμενα (έστω κι αν σήμερα πολλοί δεν δέχονται να ονομάσουν νοητικές πράξεις φαινόμενα όπως το ακούειν), αλλά το να δίνει κανείς μαρτυρία για ένα γεγονός, να δίνει μια εντολή, μια υπόσχεση, ή να συνάπτει συμβόλαιο, είναι απλώς αποτελέσματα, εξωτερικές εκφράσεις κάποιων καθαρά νοητικών φαινομένων, όπως είναι π.χ. το να σχηματίζει κανείς μια πεποίθηση, μια πρόθεση, ή να επιθυμεί κάτι. Με άλλα λόγια,  ο Ράιντ, παρά τις προθέσεις του, δεν επισημαίνει μια διαφορά ανάμεσα σε δυο είδη νοητικών συντελεστικών λειτουργιών (μοναχικές - κοινωνικές), αλλά μάλλον τη διαφορά ανάμεσα στις καθαρώς νοητικές συντελεστικές λειτουργίες, που είναι όλες τους μοναχικές, εσωτερικές στο άτομο, και στις διάφορες δραστηριότητες, κάποιες από τις οποίες εμπλέκουν άλλους ανθρώπους και εκπηγάζουν από αυτές τις ατομικές εσωτερικές νοητικές λειτουργίες. 

Κατ’ αυτή τη σύγχρονη άποψη λοιπόν, οι καθαρά νοητικές συντελεστικές λειτουργίες πηγάζουν μέσα από το άτομο και αν συμβεί να εκδηλωθούν προς τα έξω, αυτό θα γίνει είτε έμμεσα, από κάτι που θα κάνει το άτομο (π.χ. ομιλία ως έκφραση μιας πεποίθησης ή επιθυμίας), είτε άμεσα, χωρίς τη διαμεσολάβηση κάποιας πράξης (π.χ. κοκκίνισμα ως έκφραση ντροπής). 

Η έκφραση: ουσιώδες ή συμπτωματικό χαρακτηριστικό του νου;

Σε αντίθεση με αυτή την άποψη, ο Ράιντ λέει ότι το να δίνει κανείς μαρτυρία για ένα γεγονός, να δίνει μια εντολή, μια υπόσχεση, ή να συνάπτει συμβόλαιο, είναι αυτά καθαυτά νοητικές πράξεις και όχι απλώς υποπροϊόντα, ή εξωτερικά σημεία εσωτερικών νοητικών πράξεων του ατόμου. Λέει μάλιστα γι’ αυτές τις “κοινωνικές” νοητικές πράξεις, πως η έκφρασή τους είναι ουσιώδες χαρακτηριστικό τους και όχι κατά συμβεβηκός, όχι κάτι το συμπτωματικό σε αυτές.

Εδώ εντοπίζεται ένας ακόμα τρόπος, με τον οποίο ο Ράιντ χρησιμοποιεί τον όρο “νους” και “νοητικός” διαφορετικά από τη σύγχρονη φιλοσοφία, αφού η σύγχρονη φιλοσοφία δεν μπορεί να κατανοήσει πώς είναι δυνατόν η έκφραση να αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό μιας νοητικής συντελεστικής λειτουργίας. Πράγματι, στο βαθμό που η νοητική ζωή κατανοείται είτε με την ενδοσκοπική λογική, είτε κατά το πρότυπο του υπολογιστή, ή νευρολογικά, είναι επόμενο να μη θεωρείται ουσιώδες αλλά απλώς συμπτωματικό χαρακτηριστικό μιας νοητικής συντελεστικής λειτουργίας το κατά πόσο μια θα λάβει εξωτερική έκφραση στη συμπεριφορά του ατόμου, ή κατά πόσο σαρκώνεται στο ίδιο το ζωντανό άτομο (και όχι π.χ. σε κάτι το μηχανικό, ή σ’ ένα μεμονωμένο και ξεκομμένο εγκέφαλο).

Οι κοινωνικές νοητικές πράξεις ως απεύθυνση προς ένα άλλο νοήμον ον…

Ωστόσο, ο Ράιντ υποστηρίζει πως υπάρχει μια τάξη νοητικών συντελεστικών λειτουργιών, οι οποίες δεν σχετίζονται κατά σύμπτωση με την εξωτερική έκφραση, αλλά υπάρχουν μόνο ως εκφραζόμενες. Αυτό μας οδηγεί να θέσουμε ερωτήματα τόσο για την έννοια του “νοητικού” που χρησιμοποιεί και το κατά πόσο είναι δυνατό να εφαρμόζεται σωστά σε μια συντελεστική λειτουργία η οποία δεν είναι εσωτερική του ατόμου, όσο και για την ίδια την έννοια της έκφρασης. Διότι είναι σαφές, ότι με τον όρο έκφραση ο Ράιντ δεν εννοεί απλώς οτιδήποτε μπορεί να κάνει ορατό ή διακριτό εξωτερικά κάτι το εσωτερικό. Ισχυρίζεται μάλλον, πως το ουσιώδες σε αυτές τις συντελεστικές νοητικές λειτουργίες είναι ότι η έκφρασή τους παίρνει  ορισμένη μορφή σε μια εκφραστική πράξη από την πλευρά του προσώπου ως πρόσωπο, και δεν είναι μια παθητική εκδήλωση κάποιας εσωτερικής κατάστασης στο πρόσωπο, ή στη φωνή ενός προσώπου. 

Η εκφραστική πράξη που πραγματώνει ή ολοκληρώνει τις συντελεστικές λειτουργίες αυτού του είδους, είναι κατά πρώτιστο λόγο μια λεκτική πράξη. Εδώ, η έννοια “έκφραση” διακρίνεται κατά το ότι δεν είναι απλώς ένα εκφραστικό μέσον (ομιλία, γλώσσα), αλλά είναι έκφραση που απευθύνεται μ’ ένα συγκεκριμένο τρόπο. Με άλλα λόγια, κατά τον Ράιντ, οι λεκτικές συντελεστικές νοητικές λειτουργίες διακρίνονται κατά το ότι υπάρχουν και ολοκληρώνονται μόνο στο βαθμό που εκφράζονται με λόγια προς ένα άλλο νοήμον ον —δηλαδή υπάρχουν απευθυνόμενες προς ένα άλλο πρόσωπο, κατανοούνται από ένα άλλο πρόσωπο και αναλαμβάνονται από αυτό μ’ ένα συγκεκριμένο τρόπο. 

Αυτό δεν σημαίνει απλώς ότι αυτές οι συντελεστικές νοητικές λειτουργίες πρέπει να πραγματωθούν, ή να ολοκληρωθούν, μέσα σε κάποιο εξωτερικό μέσον. Σημαίνει επίσης, ότι υπάρχουν μόνο στο βαθμό που απευθύνονται εκφραστικά προς ένα άλλο νοήμον ον. 

Βέβαια, υπάρχει καταρχάς η διάκριση ανάμεσα σε αυτούς τους δυο όρους —τον όρο ότι το μέσο έκφρασης πρέπει να είναι γλωσσικό και τον όρο ότι η μορφή έκφρασης πρέπει να είναι έκφραση προς ένα άλλο πρόσωπο—, όμως ο Ράιντ θεωρεί ξεκάθαρα ότι συνδέονται πάρα πολύ στενά μεταξύ τους. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε αυτό που λέει (ότι δηλαδή αυτές οι κοινωνικές νοητικές συντελεστικές λειτουργίες είναι τέτοιες ώστε η έκφραση να αποτελεί ουσιώδες και όχι συμπτωματικό χαρακτηριστικό τους), αν δεν εμπεδώσουμε την ιδιαίτερη μορφή έκφρασης που έχει κατά νου και στην οποία το μέσον της ομιλίας είναι, αν όχι αναγκαίο, οπωσδήποτε πάντως παραδειγματικό. Γι’ αυτόν, η έκφραση προς ένα άλλο νοήμον ον, προς έναν άλλο ομιλητή, είναι ουσιώδες στοιχείο των συντελεστικών λειτουργιών του νου.

… και ως μετοχή του άλλου

Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνική φύση αυτών των νοητικών συντελεστικών λειτουργιών δεν εξαντλείται στη μορφή τους, ούτε στο γεγονός ότι απευθύνονται προς μια ορισμένη κατεύθυνση, προς ένα άλλο νοήμον ον. Η πρόκληση του Ράιντ στη συνηθισμένη, ατομοκεντρική έννοια των καθαρά νοητικών συντελεστικών λειτουργιών είναι πολύ συνολικότερη, διότι, όπως βλέπουμε στο απόσπασμα, επιμένει πως οι νοητικές πράξεις που περιγράφει “δεν μπορούν καν να υπάρξουν εάν δεν εκφραστούν με λέξεις ή με σημεία, και αν δεν γνωστοποιηθούν στον άλλον, που μετέχει σε αυτές”. Επομένως, ουσιώδες χαρακτηριστικό τους δεν είναι μόνο η έκφρασή τους, και μάλιστα η απεύθυνσή τους προς ένα άλλο νοήμον ον, αλλά και το ότι αυτό το άλλο νοήμον ον πρέπει να τις γνωρίζει και να ‘‘μετέχει’’ στην πραγμάτωση και ολοκλήρωσή τους

Κατ’ αυτό τον τρόπο, η νοητική συντελεστική λειτουργία περιγράφεται ως κοινωνική όχι μόνο ως προς το στόχο και το πλαίσιό της, αλλά ως προς την ενεργό μετοχή ενός άλλου προσώπου, το οποίο δεν πρέπει να έχει απλώς επίγνωση αυτού που του απευθύνει εκφραζόμενο το πρώτο πρόσωπο, αλλά πρέπει επίσης να κάνει κάτι και αυτό, δηλαδή έχει και αυτό ένα ρόλο να παίξει στην ολοκλήρωση της νοητικής πράξης. 

Ίσως εδώ να μοιάζει κάπως σκοτεινή η έννοια της ολοκλήρωσης, διότι αναρωτιόμαστε: Τι θα ήταν άραγε μια νοητική συντελεστική λειτουργία, η οποία ‘‘δεν θα υπήρχε καν’’ εάν δεν εκφραζόταν και δεν γνωστοποιούνταν σε ένα άλλο πρόσωπο; Πώς θα μπορούσε ν’ αποτελεί αντικείμενο έκφρασης ή γνώσης, εάν δεν υφίσταται πριν να εκφραστεί ή γνωστοποιηθεί; 

Ασφαλώς, κανείς δεν διαφωνεί ότι υπάρχουν κοινωνικές πράξεις, που για να υπάρξουν απαιτούν δυο ή περισσότερα πρόσωπα σε κάποιου είδους σχέση μεταξύ τους. Όμως πολλοί αμφιβάλλουν πως υπάρχουν νοητικές πράξεις, οι οποίες υφίστανται μόνο εάν εμπλέκονται με τον ίδιο τρόπο περισσότερα του ενός πρόσωπα, όπου το καθένα παίζει το δικό του ρόλο. Κατ’ αυτούς, θα ήταν καλύτερο να θεωρήσουμε πως, οι υποτιθέμενες ‘‘κοινωνικές νοητικές πράξεις’’, πρέπει πάντοτε να αναλύονται από τη μια μεριά σε ένα καθαρά ‘‘νοητικό’’ μέρος, και από την άλλη στους ποικίλους τρόπους με τους οποίους ένα πρόσωπο μπορεί να εκδηλώσει ή να εκφράσει την καθαρά νοητική κατάστασή του, αποσκοπώντας στην κατανόηση από την πλευρά των άλλων και στη συνεργασία μαζί τους. 

Ο ίδιος ο Ράιντ επισημαίνει αυτή την ‘‘κοινή άποψη των Φιλοσόφων’’, σύμφωνα με την οποία ‘‘οι κοινωνικές συντελεστικές λειτουργίες του νου δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τις μοναχικές, δεν είναι παρά διάφορες τροποποιήσεις ή συνθέσεις των μοναχικών συντελεστικών λειτουργιών μας, και σε τελική ανάλυση ανάγονται σε αυτές’’. Υποστηρίζει ωστόσο, πως μια τέτοια ‘‘αναγωγή’’ είναι ‘‘τρομακτικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη’’.

«Λέω σε κάποιον κάτι που ξέρω» 

Ας προσέξουμε το εξής: ο Ράιντ, μαζί με το ‘‘να δίνει κανείς μια εντολή, ή μια υπόσχεση, να κάνει μια ερώτηση, ή να ζητάει μια χάρη’’, συγκαταλέγει στις κοινωνικές πράξεις του νου και ‘‘το να δίνει κανείς μαρτυρία για ένα γεγονός’’, δηλαδή το να πει κανείς κάτι που ξέρει σε κάποιον άλλο. Επομένως, η μετάδοση γνώσης από ένα πρόσωπο σ’ ένα άλλο συγκαταλέγεται μαζί με άλλες πράξεις στις καθαρά κοινωνικές νοητικές πράξεις, στο βαθμό που όλες αυτές οι πράξεις συνίστανται στη διαπραγμάτευση και την αναπροσαρμογή των κανονιστικών θέσμιων μεταξύ των ανθρώπων, η οποία λαβαίνει χώρα συχνά μέσα στο πλαίσιο πολύ συγκεκριμένων κοινωνικών ρόλων. 

Όλες αυτές οι πράξεις ανήκουν στις βασικότερες ανθρώπινες εκφράσεις της διϋποκειμενικότητας, κι ωστόσο η πράξη του ‘‘να δίνει κανείς μαρτυρία για ένα γεγονός’’, αν και συμπεριλαμβάνεται στην ομάδα αυτών των πράξεων, θέτει το δικό της, ξεχωριστό σύνολο ζητημάτων. Αντίθετα από το να δώσει κάποιος μια εντολή, δεν απαιτείται κάποιος ιδιαίτερος ρόλος για να πει κανείς κάτι που ξέρει σε κάποιον άλλον. Αντίθετα από το να δώσει κάποιος μια υπόσχεση, αυτό που πραγματώνει μια πετυχημένη πράξη μαρτυρίας δεν είναι απλώς μια μεταβολή στις υποχρεώσεις μεταξύ δυο προσώπων, αλλά επίσης και κεντρικά μια σχέση προς κάτι που είναι πέραν των δυο εμπλεκόμενων προσώπων και πέραν της μεταξύ τους σχέσης συγκεκριμένα: μια σχέση προς το ίδιο το μαρτυρούμενο γεγονός, η αλήθεια του οποίου είναι ανεξάρτητη από την κοινωνική νοητική πράξη αυτή καθαυτή.

Αυτό σχετίζεται με μια άλλη διαφορά, διότι, παρ’ όλο που η μαρτυρία ενός γεγονότος είναι κατ’ ανάγκη εξωστρεφής και βλέπει πέρα από την κοινωνική σχέση προς την επικαλούμενη ανεξάρτητη αλήθεια, η γλώσσα της ‘‘μετάδοσης της γνώσης’’ υπαινίσσεται το ρόλο μιας εσωστρεφούς οπτικής με την ιδέα της μεταφοράς κάποιου πράγματος —της γνώσης εν προκειμένω— από τον ένα νου στον άλλο. Πράγματι, αν έχουμε ως αφετηρία την εικόνα μιας γνώσης η οποία εμπεριέχεται σε ένα νου και μεταφέρεται ή γίνεται προσιτή σε έναν άλλο νου, τότε ο ρόλος της ‘‘έκφρασης’’ δεν μπορεί να είναι παρά συμπτωματικός και όχι ουσιώδης: θα είναι απλώς να εκδηλώνει προς τα έξω κάτι που κατέχει ένα άτομο και που, χωρίς την ‘‘έκφραση’’, θα παρέμενε ιδιωτικό, ή αόρατο για τους άλλους. Σε αυτή την περίπτωση, δεν θα υπήρχε τίποτα το ουσιωδώς κοινωνικό σε αυτό —τουλάχιστον όχι με τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να πούμε ότι, το να δίνει κανείς μια εντολή ή μια υπόσχεση, είναι πράξεις που συνίστανται ουσιωδώς στη μεταβολή των κανονιστικών σχέσεων μεταξύ προσώπων. 

Μια άλλη ιδέα για την έννοια της έκφρασης

Όμως η θέση του Ράιντ δίνει έμφαση στις διϋποκειμενικές πράξεις —πράξεις όπως το να λέει κανείς κάτι σε κάποιον—, χωρίς να τις αντιλαμβάνεται σαν πρόσβαση του ενός νου στον άλλο νου, ούτε σαν υπερπήδηση των ορίων που χωρίζουν ένα νου από έναν άλλο. Απεναντίας, στη δική του οπτική, οι κοινωνικές πράξεις του νου πραγματώνονται και ολοκληρώνονται μέσα από την από κοινού μετοχή σε διϋποκειμενικές πράξεις, οι οποίες φέρνουν σε σχέση μια διακριτή υποκειμενικότητα με μια άλλη, λαμβάνοντας χώρα στη δημόσια σφαίρα, στην ανοικτή και φανερή έκφραση, η οποία αποτελεί ουσιώδες και όχι συμπτωματικό χαρακτηριστικό τους.

Η ιδέα μιας πράξης του νου στην οποία η έκφραση είναι ουσιώδης, φαίνεται πως απαιτεί λοιπόν μια διαφορετική έννοια ‘‘έκφρασης’’ σε ό,τι αφορά τα νοητικά φαινόμενα, διότι μέσα στο πλαίσιο που προσδιορίζει η αντίληψη του Ράιντ, δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε [όπως κάνουμε συνήθως] την έκφραση ως εκδήλωση κάποιου πράγματος, το οποίο υποτίθεται πως είναι ολοκληρωμένο αυτό καθαυτό αλλά παραμένει κρυμμένο μέσα σε ένα μέσον άλλο από την έκφραση [π.χ. τον εγκέφαλο]. Σε αυτό το νέο πλαίσιο λοιπόν, η ομιλία και η μαρτυρία κάποιου γεγονότος δεν πρέπει να κατανοούνται σαν κάποιου είδους ‘‘παράθυρα’’ προς μια νοητική πραγματικότητα η οποία θα έμενε απρόσιτη χωρίς αυτά, αλλά ως πράξεις που για να πραγματωθούν και να ολοκληρωθούν απαιτούν δυο διακεκριμένα μέρη, όπου το καθένα έχει να παίξει το δικό του ρόλο.»

Richard Moran, The Exchange of Words: Speech, Testimony and Intersubjectivity
 (Oxford University Press, 2018)


1 σχόλιο:

Σπουδάστρια είπε...

Ευχαριστούμε για την παρουσίαση τέτοιων σημαντικών κειμένων!

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1900 190cm 1917 1940 1965 1968 1980 2008 Αδάμ Κέρτις/Adam Curtis Αδάμ Σμιθ/Adam Smith Αιδ. Μπίλι/Rev Billy Αιμίλιος Μπενβενίστ/Emile Beneveniste Αιμίλιος Ντυρκέμ/Emile Durkheim Αιμίλιος Σιοράν/Emil Cioran Αισχύλος Άκης Πάνου Ακρόπολη Αλαίν Καγιέ/Alain Caillé Άλαν Τιούρινγκ/Alan Turing Άλασνταιρ Μακιντάιρ/Alasdair MacIntyre Αλβέρτος Αϊνστάιν/Albert Einstein Αλβέρτος Καβαλκάντι/Alberto Cavalcanti Αλβέρτος Καμύ/Albert Camus Αλβέρτος Σπέερ/Albert Speer Αλβέρτος Φίνεϊ/Albert Finney Άλδος Χάξλεϊ/Aldus Haxley Αλέξανδρος Κοζέβ/Alexandre Kojève Αλέξανδρος Μπέρκμαν/Александр Беркман Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Πούσκιν/Александр Пушкин Αλέξανδρος Σμέμαν/Александр Шмеман Αλέξανδρος Σοκούροφ/Алекса́ндр Соку́ров Αλέξανδρος Τομπάζης Αλέξανδρος Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου Αλέξης ντε Τοκβίλ/Alexis deTocqueville αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος ανάπτυξη αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Κερτέζ/André Kertész Ανδρέας Ορλεάν/André Orléan Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κοκκίνου Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Άνσελμος Γιάπε/Anselm Jappe Αντίνοος Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αντώνιος Νέγκρι/Toni Negri Αντώνιος ντε Σαιντ-Εξυπερύ/Antoine de Saint-Exupéry Αποκάλυψη Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης-Καλούμενος-Μπάτσης Άρης Αλεξάνδρου Άρης Κωνσταντινίδης Άρης Μπερλής Αρθούρος Λένινγκ/Arthur Lehning Αρθούρος Σοπενχάουερ/Arthur Schopenhauer Αρθούρος Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Αρμάνδος Μέλβιλ/Herman Melville Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand αυτοπεριστρεφόμενοι διανοούμενοι αυτοπεριστροφή Αφρική Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίνος Βολόσινοφ/Валенти́н Воло́шинов Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βερνάρδος Μάντεβιλ/Bernard Mandeville Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βικέντιος Μπράουν/Vincent Browne Βίκτωρ Μπούλλα/Виктор Буллаa Βίκτωρ Ουγκώ/Victor Hugo Βίκτωρ Σερζ/Ви́ктор Киба́льчич Βίκτωρ Σκλόφκσι/Ви́ктор Шкло́вский Βίκτωρ Φρανκλ/Victor Frankl Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνφριντ Γκ. Ζέμπαλντ/Wienfried G. Sebald βιοτεχνολογία Βλαδίμιρος Λένιν/Влади́мир Ле́нин Βλαδίμιρος Μαγιακόφκι/Влади́мир Маяко́вский βοηθήματα μνήμης Γαλαρίες Γαλλία Γεράρδος Νταβί/Gerard Davy Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γερμανία Γεώργιος Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Γεώργιος Ζίμελ/Georg Simmel Γεώργιος Λ. Μπόρχες/Jorge L. Borges Γεώργιος Λίγκετι/György Ligeti Γεώργιος Λούκατς/György Lukács Γεώργιος Μπατάιγ/Georges Bataille Γεώργιος Όργουελ/George Orwell Γεώργιος Στάινερ/George Steiner Γεώργιος Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιάννηδες Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος γιορτή Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Μακρής Γιώργος Νικολαΐδης Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκετζ Άλυ/Götz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκουίντο Καβαλκάντι/Guido Cavalcanti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders γλώσσα Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουλιέλμος Ήγγλετον/William Eggleton Γουλιέλμος Μπάροους/William Burroughs Γουλιέλμος Σαίξπηρ/William Shakespeare Γουλιέλμος Χηρστ/William Hearst Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δαβίδ Λυντς/David Lynch Δαβίδ Μπομ/David Bohm Δαβίδ Ρικάρντο/David Ricardo Δαβίδ Χιούμ/David Hume Δανία του Βορρά Δανία του Νότου Δελφοί Δέσποινα Ζευκιλή Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτριος Πρίγκοφ/Дми́трий При́гов Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα Διεθνής δικαιοσύνη δοκιμασίες Δουβλίνο Δραπετσώνα δυσφορία Έ. Λ. Μάστερς / Ε. L. Masters Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς Εδουάρδος Βιλ/Edouard Will εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκπομπές Ελένη Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελισάβετ Άνσκομπ/Elizabeth Anscombe Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Καντ/Emmanuel Kant Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός επιβίωση επιστήμη εργασία ερείπια Ερνέστος Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνέστος Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνέστος Κασσίρερ/Ernst Cassirer Ερνέστος Μπλοχ/Ernst Bloch Ερρίκος Γκουγκενχάιμ/Harry Guggenheim Ερρίκος Λεφέβρ/Henri Lefebre Ερρίκος Μισώ/Henry Michaux Ερρίκος Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Ερρίκος Σατί/Eric Satie Ερρίκος Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Ερρίκος Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbaum ΕΣΣΔ Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez Ευγένιος Ζαμιάτιν/Евге́ний Замя́тинn ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζάχα Χαντίντ/Zahā Ḥadīd Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζορ Βον/Zohr Vaughan ζωή ηθική Ηλίας Κανέττι/Elias Canetti ΗΠΑ Θανάσης Σβώλος θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεόδωρος Αντόρνο/Theodor Adorno Θεόδωρος Ντοστογιέφσκι/Фёдор Достоевский Θεόδωρος Ρόζακ/Theodore Roszak Θεός Θεοφάνης Μελάς θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Θωμάς Ιμπάνιεθ/Tomás Ibáñez Θωμάς Πίντσον/ Thomas Pynchon Θωμάς Ράιντ/Thomas Reid Θωμάς Χομπς/Thomas Hobbes Ι.-Π. Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ι.-Π. Ντιτέιγ/Jean Pierre Duteuil Ιάκωβος Α. Γκόλντστοουν/Jack A. Goldstone Ιάκωβος Ελλύλ/Jacques Ellul Ιάκωβος Λακάν/Jacques Lacan Ιάκωβος Μπάλντουιν/James Baldwin Ιάκωβος Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ιάκωβος Ντεριντά/Jacques Derrida Ιάκωβος Πρεβέρ/Jacques Prévert Ιάκωβος Σαπίρ/Jacques Sapir Ιάκωβος Φρέιζερ/James Frazer Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen ιδεολογία ιδρύματα τέχνης Ιερεμίας Μπένθαμ/Jeremy Bentham ικέτες και ξένιοι Ιουλία Κρίστεβα/Julia Cristeva Ιουλιανός ντε Λα Μετρί/ Julien de La Mettrie Ιούλιος Ντελέζ/Gilles Deleuze Ιούλιος Ντωβέ/Gilles Dauvé Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Μορώ/Jeanne Moreau Ιωάννα Τσιβάκου Ιωάννης Βίβες/Juan Vives Ιωάννης Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Ιωάννης Ιτάρ/Jean Itard Ιωάννης Κ. Γκαλμπρέιθ/John K. Galbraith Ιωάννης Λοκ/John Locke Ιωάννης Μ. Εντσενσμπέργκερ/Hans M. Enzensberger Ιωάννης Μ. Κούτσι/John M. Coetzee Ιωάννης Παβλόφ/Ива́н Па́влов Ιωάννης Ρ. Σάουλ/John R. Saul Ιωάννης Ρωλς/John Rawls Ιωάννης Σερλ/John Searle Ιωάννης Στ. Μιλλ/John St. Mill Ιωάννης Στάινμπεκ/John Steinbeck Ιωάννης Τουργκένιεφ/Иван Тургенев Ιωάννης Φ. Κέννεντυ Ιωάννης Φόουλς/John Fowles Ιωάννης Χάκινγκ/Ian Hacking Ιωάννης Χιούστον/John Houston Ιωάννης Χουιζίνγκα/Johan Huizinga Ιωάννης-Ιάκωβος Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ιωάννης-Λουκάς Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ιωάννης-Παύλος Σαρτρ/Jean-Paul Sartre Ιωάννης-Πέτρος Βερνάν/Jean Pierre Vernant Ιωσήφ Μπλοχ/Joseph Bloch Ιωσήφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen Ιωσήφ Στάλιν/Ио́сиф Ста́лин Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Κάθλην Ρέιν/Kathleen Raine καλλιτέχνες Καλοκαίρι Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Κάρολος Γκέοργκ Μπύχνερ/Karl Georg Büchner Κάρολος Δαρβίνος/Charles Darwin Κάρολος Κορς/Karl Korsch Κάρολος Κράους/Karl Kraus Κάρολος Μαρξ/Karl Marx Κάρολος Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Κάρολος Μπωντλέρ/Charles Baudeilaire Κάρολος Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Κάρολος Πεγκί/Charles Péguy Κάρολος Πολάνυι/Karl Polanyi Κάρολος Ράιτ Μιλλς/Charles Wright Mills Κάρολος Σ. Περς/Charles S. Peirce Κάρολος Τέιλορ/Charles Taylor Κάρολος Φορτ/Charles Fort Κάρολος Φουριέ/Charles Fourier Καρτέσιος/Descartes Καταστασιακή Διεθνής/Internationale Situationniste καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό κεφαλαιοκρατία Κλαίρη Οζιάς/Claire Auzias Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλαύδιος Λεβί-Στρώς/Claude Lévi-Strauss Κομμούνα κομμουνισμός Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορνήλιος Καστοριάδης κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κώστας Χριστοδούλου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε/老子 Λαρς φον Τρίερ/Lars von Trier λενινισμός Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Βαλράς/Léon Walras Λέων Σεστώφ/Лев Шесто́в Λέων Τρότσκι/Лев Тро́цкий λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουδοβίκος Αλτουσέρ/Louis Althusser Λουδοβίκος Αραγκόν/Louis Aragon Λουδοβίκος Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουδοβίκος Μαλ/Louis Mal Λουδοβίκος Μάμφορντ/Lewis Mumford Λουδοβίκος Μπουνιουέλ/Louis Buñuel Λουδοβίκος ντε Σαιν Ζυστ/Louis de Saint Juste Λουδοβίκος Ντυμόν/Louis Dumont Λουκιανός Μαλζόν/Lucien Malson Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ/L & D Matlock Λυγκέας Λωτρεαμόν/Lautréamont μαγεία Μάης '68 Μάκης Μηλάτος Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ/Malcolm X μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μαξ Μπένετ/Max Bennet Μαργαρίτα Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μαργαρίτα Ρόουλινγκ/Marjorie Rowling Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρία ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Мари́на Цвета́ева Μάρκελος Μαριέν/Marcel Mariën Μάρκελος Μως/Marcel Mauss Μάρκελος Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρτίνος Μπούμπερ/Martin Buber Μαρτίνος Χάιντεγγερ/Martin Heidegger Μέγας Κάρολος μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίλτος Σαχτούρης Μίλτων Φρίντμαν/Milton Friedmann Μιράντα Τερζοπούλου Μιριέλ Μπαρμπερί/Muriel Barbery Μιχαήλ Αλιετά/Michel Aglietta Μιχαήλ Κέλυ/Mike Kelley Μιχαήλ Λέβι/Michael Loewy Μιχαήλ Μπακούνιν/Михаил Бакунин Μιχαήλ Μπαχτίν/Михаи́л Бахти́н Μιχαήλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μιχαήλ Σερ/Michel Serres Μιχαήλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μιχαήλ Φουκώ/Michel Foucault Μιχαήλ Χάρντ/Michael Hardt Μιχαηλάγγελος Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ μουσική μοφερισμός/mofferism Μπαρούχ Σπινόζα/Baruch Spinoza Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπέλα Ταρ/Béla Tarr Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μώρις Ντρούρι/Maurice Drury Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικόλαος Γκόγκολ/Николай Гоголь Νικόλαος Μακιαβέλλι/Niccolò Machiavelli Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Ντεζιντέριος Έρασμος/Desiderius Erasmus Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Οκτάβιος Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες ΟΟΣΑ Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ούγος του Σαιντ Βίκτορ/Hugh of Saint Victor Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Ουόλτ Ουΐτμαν/Walt Whitman Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν Παπάγος παπαρολογία παράδοση παραπληροφόρηση Πασχάλης Ενζέλ/Pascal Engel Πάσχος Μανδραβέλης Παύλος Βαλερύ/Paul Valery Παύλος Βιριλιό/Paul Virilio Παύλος Ζοριόν/Paul Jorion Παύλος Λαφάργκ/Paul Lafargue Παύλος Ρικέρ/Paul Ricoeur Πέδρο Ματέο/Pedro Mateo Πέπη Ρηγοπούλου περιπέτεια Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Γκητς/P.T. Geach Πέτρος Κλαστρ/Pierre Clastres Πέτρος Κορνήλιος/Pierre Corneille Πέτρος Κρηφτ/Peter Kreeft Πέτρος Μπουρντιέ/Pierre Bourdieu Πέτρος Μπρουκ/Peter Brook Πέτρος Ουότκινς/Peter Watkins Πέτρος Παπαθανασίου Πέτρος-Ιωσήφ Προυντόν/Pierre-Joseph Proudhon Πινοσέτ Πλαστήρας Πλάτωνας πλουραλισμός ποίηση πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προεκλογικά μηνύματα προλεταριάτο Προμηθέας προπαγάνδα Πωλ Ζωγραφάκης Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ραούλ Σουρίτα/Raul Zurita Ράσελ Τζάκομπι/Russel Jacobi Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρενέ Κλερ/ René Clair Ρεϋμόνδος Κάρβερ/Raymond Carver Ρίτα Γκαβέρα Ριχάρδος Κόμπντεν/Richard Cobden Ριχάρδος Μοράν/Richard Moran Ριχάρδος Ρόρτι/Richard Rorty Ροβέρτος Αντέλμ/Robert Antelme Ροβέρτος ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ροβέρτος Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ροβέρτος Φρανκ/Robert Frank Ροβέρτος Χας/Robert Hass Ροβέρτος Χουαρόθ/Roberto Juarroz Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Σέρεν Κίρκεγκωρ/Søren Kierkegaard σθένος Σιγισμούνδος Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Σιγισμούνδος Φρόιντ/Sigmund Freud Σίδνεϊ Λιουμέτ/Sidney Lumet Σιμόνη Βέιλ/Simone Weil Σίμων Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Žižek Σόνια σοσιαλδημοκρατία Σουηδία Σουν Τζου/ 孫子 σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπύρος Κυριαζόπουλος σταλινισμός Σταμάτης Πολενάκης Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στέφανος Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανος Πίνκερ/Steven Pinker Στέφανος Nτε λα Μποεσί/Etien De la Boetie Στέφανoς Ροζάνης στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συνείδηση Σύνταγμα σχετικισμός Σωκράτης σώμα Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot Τάκης Μίχας Τάλκοτ Πάρσονς/Talcott Parsons Τάσος Λάγγης τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Το καταραμένο απόθεμα Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τρόικα τυραννία Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach Υβ Μισώ/Yves Michaud υλισμός υπαρξισμός υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερδινάνδος Αρρραμπάλ/Fernando Arrabal Φερδινάνδος Πεσσόα/Fernando Pessoa Φερδινάνδος Σελίν/Ferdinand Céline Φίγκαρο Φιλανθρωπία φιλία Φίλιππος Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φραγκίσκος Γκρουά/François Grua Φραγκίσκος Καραντέκ/François Caradec Φραγκίσκος Κάφκα/Frantz Kafka Φραγκίσκος Λυοτάρ/François Lyotard Φραγκίσκος Μπέικον/Francis Bacon Φραγκίσκος Σιμιάν/François Simiand Φραγκίσκος Φουρκέ/François Fourquet Φραγκίσκος-Μάριος Βολταίρος/François-Marie Voltaire Φρειδερίκος Γιάκομπι/Friedrich Jacobi Φρειδερίκος Έμπερτ/Fredrich Ebert Φρειδερίκος Ένγκελς/Friedrich Engels Φρειδερίκος Λάιστ/Fritz Leist Φρειδερίκος Μουρνάου/Friedrich Murnau Φρειδερίκος Νίτσε/Friedrich Nietsche Φρειδερίκος Τέιλορ/Frederick Taylor Φρειδερίκος Τζέιμσον/Frederick Jameson Φρειδερίκος Χάγιεκ/Friedriech Hayek φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης χαρά Χάρβαρντ Χάρι Χόλε Χέγκελ/Hegel Χέερτ Μακ/Geert Mak Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse χιούμορ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη χρεοκοπία χρήμα Χρήστος Βακαλόπουλος Χριστόφορος Κισλόφσκι/Krzysztof Kieslowski Χριστόφορος Λας/Christopher Lash χρόνος ψυχή ωφελιμισμός beton7 Bloomberg Bob Marley Bodies Bruce Springsteen Cinemarian D-503 dada dangerfew David Bowie DAVOS DOCUMENTA Einsatzgruppe D EMAF Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew HighSpeedAcces Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere intothepill izi Jazz Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Richards La Tribune lifestyle Malaguena memento mori Metz Miles Davis Monty Python Muppet Show Necrology nem68 Nick Cave Nosotros RadioBubble Reggae Renty robe de chambre Rock RSA Salon De Vortex Scott Asheton sexbox Soul Tales from the Crypt TESTS! The Guardian TwixtLab urban hacking Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets