Μαζική κατάρρευση των αστικών αρετών

Στα μέσα του 1942 ολόκληρη την Γκεστάπο στην Γαλλία την αποτελούσαν λιγότεροι από τρεις χιλιάδες άντρες. Περίπου τα τρία τέταρτα των Εβραίων συνελήφθησαν από απλούς γάλλους αστυφύλακες. Παρ' όλα αυτά οι περισσότεροι από αυτούς τους αστυνομικούς και τους δημοσίους υπαλλήλους δεν ήταν ναζί, και σε καμία περίπτωση αντισημίτες. Δεν είναι τυχαίο ότι στην έρευνά τους για την ευρωπαϊκή αντίσταση ο Ανταμ Λεμπόρ και ο Ρότζερ Μπόϊζ μιλούν για μια "μαζική κατάρρευση της ηθικής και των αστικών αρετών".

Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η μαζική δολοφονία καθεαυτή, ήταν επίσης , όπως το διατυπώνει ο Ντάνιελ Γκόλντχεϊγκεν "ο αβίαστος τρόπος, ο απίστευτα αβίαστος τρόπος" με τον οποίο γίνονταν οι συλλήψεις, η ακρίβεια των δρομολογίων των τρένων, η αποτελεσματικότητα με την οποία διεκπεραιώνονταν οι εκτελέσεις, το ασύλληπτο του αριθμού των θυμάτων -όχι δεκάδες ή εκατοντάδες, αλλά εκατομμύρια.

Το Ολοκαύτωμα ήταν πέρα από όλα τα άλλα, ένας γραφειοκρατικός εκτραχηλισμός στον οποίο συμμετείχαν αβίαστα εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίοι, μόνο και μόνο επειδή έβαζαν την τάξη και την ομαλή λειτουργία του γραφείου τους, της υπηρεσίας τους, της στρατιωτικής μονάδας ή του τμήματος της επιχείρησής τους πάνω από την ατομική τους συνείδηση.

Στον Observer της 9ης Απριλίου του 1944 ο Σεμπάστιαν Χάφνερ δημοσίευσε ένα διαυγές και σχεδόν προφητικό πορτρέτο του Αλμπερτ Σπέερ. Κατα τον Χάφνερ ο Σπέερ ήταν "η προσωποποίηση της επανάσταση των μάνατζερ"· όχι φανταχτερός σαν τους εθνικιστές ναζί, αλλά έξυπνος, γαλαντόμος, αδιάφθορος. Ήταν το πρότυπο των ανδρών που γίνονταν όλο και πιο σημαντικό σε αυτόν τον πόλεμο: "ο καθαρός τεχνοκράτης, ο αταξικός, ευφυής τύπος  χωρίς παρελθόν, που δεν γνωρίζει άλλο στόχο από το να κάνει καριέρα". Αυτή ακριβώς η ελαφρότητα, η απουσία σκέψης, είχε ως αποτέλεσμα όλοι οι νεαροί άντρες του είδους του να συνεχίσουν να υπηρετούν μέχρις εσχάτων " τον τρομακτικό μηχανισμό της εποχής μας".

Κατά μια έννοια το Ολοκαύτωμα μπορεί να θεωρηθεί έκφραση ενός σχεδόν θρησκευτικού φανατισμού, και ταυτόχρονα έκφραση εθελοτυφλίας, ένας θεμελιώδης, συλλογικός ηθικός εκτροχιασμός. Αυτή η εξήγηση δεν είναι πολύ δημοφιλής. Γιατί είναι η πιο ανησυχητική από όλες τις υπόλοιπες που επιμένουν στο αντισημιτισμό και την μοχθηρία των κορυφαίων γερμανών ναζί. Αυτό σημαίνει ότι ένας παρόμοιος μαζικός διωγμός, με τις σημερινές τεχνολογίες, γραφειοκρατίες, τα σημερινά συστήματα καταστολής και χειραγώγησης μπορεί να ξανασυμβεί σε ένα άλλο μέρος εναντίων μιας άλλης ομάδας. Οι τεχνοκράτες υπάρχουν και θα υπάρχουν. Με τα λόγια του Χάφνερ "Αυτή είναι η δική τους εποχή: Από τους Χίτλερ και Χίμλερ μπορούμε να απαλλαγούμε, αλλά οι Σπεερ, όποια κι αν είναι η τύχη του καθενός ξεχωριστά, θα είναι μαζί μας για πολύ καιρό ακόμα"

απόσπασμα από το βιβλίο του Χέερτ Μακ, Στην Ευρώπη 

(εκδ. Μεταίχμιο, μετάφραση Ινώ βαν Νταϊκ Μπαλτά) 

Το παραθέτω και υπό τον προβληματισμό  που θέτει στα σχόλια της προηγούμενης ανάρτησης ο hollowsky -συνάρθρωσης κοινωνικού ατομικού.

Λέτε να μας κυβερνά η "λακανι(στι)κή αριστερά";

 

 -Τι γνώμη έχετε για τις εργασίες του Λακάν;

- Πρέπει πρώτα από όλα να τις καταλάβει κανείς. Και είχα πάντα την εντύπωση ότι για τους ένθερμους ακροατές του το ρήμα "καταλαβαίνω" δεν είχε την σημασία που του έδινα εγώ. Για να τις καταλάβω θα μου χρειάζονταν πέντε ή έξι αναγνώσεις. Το συζητήσαμε μερικές φορές με τον Μερλώ-Ποντύ και καταλήγαμε στο συμπέρασμα ότι δεν είχαμε αρκετό χρόνο για να το κάνουμε.

- Ωστόσο, τον αναφέρετε.

- Μια μόνο φορά νομίζω και κυρίως λόγω φιλίας.

(Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε τι συζητούσαν σχετικά ο Κλοντ Λεβίι-Στρως με τον Μερλώ Ποντύ για τον σύγχρονο γκουρού της "ψυχανάλυσης" και τους "ένθερμους ακροατές" του.)

Sway, μια σύγχρονη ιστορία

Ain't flinging tears out on the dusty ground
For all my friends out on the burial ground
Can't stand the feeling getting so brought down

It's just that demon life has got me in its sway

It's just that demon life has got me in its sway

Το χρήμα δεν είναι "μέτρο της αξίας", αλλά θεσμός | Χρήμα 03

Στο δεύτερο μέρος της σχετικής σειράς μας, είδαμε την υφή της κοινωνικής σχέσης που δομείται από το θεσμό του χρήματος. Πρέπει όμως να εξετάσουμε διεξοδικότερα το λόγο για τον οποίο το χρήμα είναι θεσμός. Θα το κάνουμε σε δύο μέρη. Στο πρώτο, εδώ, παρουσιάζουμε σχετικά αποσπάσματα από μια εισήγηση του ίδιου συγγραφέα σε δική μας μετάφραση. Θα δούμε ότι ο Αριστοτέλης κατάλαβε το ζήτημα της εμπορευματικής ανταλλαγής καλύτερα από τον Μαρξ: δεν υπάρχει καμιά «ουσία» κρυμμένη πίσω από την ανταλλαγή εμπορευμάτων. Το μόνο «θεμέλιο» αυτής της ανταλλαγής είναι η σύμβαση του χρήματος. Έτσι, όταν λέμε ότι το τάδε εμπόρευμα έχει τη δείνα “αξία”, εννοούμε απλώς ότι το εμπόρευμα αυτό επιτρέπει την απόκτηση χρήματος κατά την ανταλλαγή του. Πιστεύουμε ότι είναι σαφέστατα τα όσα λέει και μάλιστα μάς εισάγουν στην ιδέα του χρήματος ως τάλισμαν, μαγικού φυλαχτού, που θα δούμε και αργότερα.

 

Το μικρό παράθεμα από τον Εντουάρ Βιλ, που βάζουμε για προμετωπίδα, συμπυκνώνει σε λίγες γραμμές την οπτική γωνία αυτή εδώ της σειράς. Για τη μετάφραση του όρου institutionnaliste: χάρη στον παλιό φίλο και μεταφραστή Πάνο Τσαχαγέα, τον αποδώσαμε με τον πολύ δόκιμο όρο θεσμοκεντρική. - Σημ. HS

 

  * 

 

«Υπογραμμίζοντας λοιπόν ότι, όπως δείχνουν όλα τα δεδομένα, το χρήμα δεν γεννήθηκε σαν ένα εργαλείο αριθμητικής μέτρησης των αξιών των εμπορευμάτων αλλά πρώτα-πρώτα σαν ένα στοιχείο των κοινωνικών σχέσεων −όπου το ποσοτικό δεν ήταν κατ’ ουσίαν παρά μια υλική αποτύπωση ανορθολογικών σχέσεων ισχύος−, και στη συνέχεια σαν ένα (αλλά όχι το μοναδικό) εργαλείο κωδικοποίησης αυτών των σχέσεων, οφείλουμε να παρατηρήσουμε, ότι ποτέ σε ολόκληρη την ιστορία του το χρήμα δεν έπαψε να αποτελεί μια αντανάκλαση του ανορθολογισμού εκείνων των πρωτόγονων κοινωνικών δομών».

Edouard Will, «Σκέψεις και υποθέσεις σχετικά με τις καταβολές του νομίσματος», 

Révue numismatique, τχ 17 (1955). 

*

«Τι εννοούμε όταν λέμε, ότι το χρήμα είναι θεσμός; Εννοούμε ότι το χρήμα δεν είναι ένα εμπόρευμα, ούτε ένα εργαλείο για τη διευκόλυνση των ανταλλαγών, όπως υποστηρίζουν πάμπολλες ανταγωνιστικές θεωρίες, αλλά είναι ο δεσμός που συνδέει μεταξύ τους τους παραγωγούς και που, έτσι, καθιστά δυνατή την πραγμάτωση των ανταλλαγών. Με άλλα λόγια, κάτω από αυτή την οπτική, το χρήμα είναι η πρωταρχική σχέση, εκείνη πάνω στην οποία θεμελιώνεται η εμπορευματική τάξη πραγμάτων. Χωρίς το χρήμα, χωρίς το νόμισμα, δεν μπορεί να υπάρξει εμπορευματική οικονομία.

Εδώ βρίσκεται η πρωτοτυπία της θεσμοκεντρικής [institutionaliste] θέσης μας. Στις οικονομικές θεωρίες το χρήμα θεωρείται συνήθως δευτερεύον σε σχέση με τον ορισμό της έννοιας της Αξίας. Αυτή η έννοια αποτελεί κατά παράδοση το κατεξοχήν αντικείμενο των οικονομικών αναλύσεων και από αυτήν αντλούν την απάντησή τους σε όλα τα θεμελιώδη ζητήματα της οικονομίας: γιατί τα εμπορεύματα είναι σύμμετρα και σύμφωνα με ποια σχέση αναλογίας ανταλλάσσονται. Αυτή την αντίληψη την ονομάζω εργαλειακή [instrumentaliste] προσέγγιση του χρήματος, διότι θεωρεί το χρήμα σαν ένα εργαλείο, το εργαλείο που διευκολύνει τις ανταλλαγές.

Μαρξ και Αριστοτέλης

 

Η προσέγγιση του Μαρξ αποτελεί ένα ενδιαφέρον όσο και χαρακτηριστικό παράδειγμα της εργαλειακής θεώρησης του χρήματος. Ας το δούμε. Στο πρώτο λ.χ. κεφάλαιο του Κεφαλαίου, ο Μαρξ αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίον ο Αριστοτέλης, εξετάζοντας το ζήτημα της ισότητας “5 κλίνες = 1 οικία”, γράφει ότι “ούτε ανταλλαγή θα υπήρχε αν δεν υπήρχε ισότητα∙ ούτε ισότητα θα υπήρχε αν δεν υπήρχε συμμετρία” [Ηθικά Νικομάχεια, βιβλίο Ε΄, 1133b -σημ. HS], δηλαδή αναγωγή σε ένα κοινό μέτρο.  

 

Σχολιάζοντας εδώ ο Μαρξ, υπογραμμίζει την “μεγαλοφυΐα” του Αριστοτέλη, στο βαθμό που κατάλαβε πως η χρηματική ανταλλαγή στηρίζεται σε μια σχέση ισότητας. Ωστόσο κατά τον Μαρξ, σε αυτό ακριβώς το σημείο ο Αριστοτέλης σκόνταψε αφού δεν κατόρθωσε να καταδείξει πού θεμελιώνεται η εμπορευματική ισότητα-συμμετροποίηση, μιας και ήταν της γνώμης ότι “είναι αδύνατον πράγματα τόσο ανόμοια να γίνουν σύμμετρα”, με αποτέλεσμα να  καταλήξει ο συμπέρασμα ότι “κάνουμε αυτή τη συμμετροποίηση απλώς και μόνο για λόγους πρακτικής χρείας” [στο ίδιο, HS].

Για τον Αριστοτέλη λοιπόν, η εμπορευματική ισότητα-συμμετροποίηση είναι καθαρά θέμα σύμβασης. Όμως για τον Μαρξ δεν είναι έτσι τα πράγματα. Κατ’ αυτόν υπάρχει πραγματικά κάτι το κοινό μεταξύ των εμπορευμάτων, μια ουσία στην οποία θεμελιώνεται η συμμετροποίησή τους και η οποία προηγείται του χρήματος: η ανθρώπινη εργασία. Έτσι, συμπεραίνει ότι η ανταλλαγή των εμπορευμάτων συντελείται με μέτρο τον “κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας” που απαιτείται για την παραγωγή τους.  Σύμφωνα με τον Μαρξ, ο λόγος που ο Αριστοτέλης δεν κατόρθωσε να ξεδιαλύνει το μυστήριο της ιστότητας των εμπορευμάτων έχει να κάνει με το ότι ζούσε σε μια εποχή όπου οι δουλοκτητικές σχέσεις έκρυβαν την ουσία που εξισώνει τις ανθρώπινες εργασιακές δυνάμεις. Κοντολογής, στη μαρξιστική θεωρία το χρήμα είναι δευτερεύον, μια σε δεύτερο χρόνο έκφραση των σχέσεων Αξίας.

Η εμπορευματική ανταλλαγή δεν βασίζεται σε καμιά "ουσία" του εμπορεύματος!

 

Η δική μας αντίληψη αντιτίθεται τόσο στη μαρξιστική όσο και στη νεοκλασσική υπόθεση της Αξίας, και συμφωνεί με τον Αριστοτέλη. Θεωρούμε δηλαδή ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία αντικειμενική ουσία πίσω από την ανταλλαγή των εμπορευμάτων και ότι η ανταλλαγή αυτή θεμελιώνεται απλώς και μόνο στην σύμβαση του χρήματος. Με άλλα λόγια, η σχέση με το χρήμα είναι εκείνη που ομοιογενοποιεί, εξισώνει, ή καθιστά “σύμμετρα”, τα εμπορεύματα. Αυτή η εξίσωση ή συμμετροποίηση  δεν προϋπάρχει της θέσμισης του χρήματος και δεν υπάρχει χωρίς τη σύμβαση του χρήματος.

Υποστηρίζουμε λοιπόν μια θεωρία πολύ διαφορετική από εκείνη που προτείνουν οι ποικίλες θεωρίες της Αξίας, όπως κι αν την ορίζουν. Δεν βλέπουμε στο χρήμα μια ουδέτερη μορφή, η οποία απλώς επιτρέπει ή διευκολύνει την έμμεση έκφραση μιας Αξίας που υποτίθεται ότι προϋπάρχει της χρηματικής σύμβασης. Απεναντίας, θεωρούμε ότι το χρήμα και η αξία αποτελούν μια και την αυτήν πραγματικότητα: είναι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Αξία υπάρχει μόνο και μόνο επειδή υπάρχει το χρήμα. Αξία χωρίς χρήμα δεν υπάρχει.

Επομένως, σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη, όταν λέμε ότι το τάδε εμπόρευμα έχει τη δείνα “αξία”, εννοούμε απλώς ότι το εμπόρευμα αυτό επιτρέπει την απόκτηση χρήματος κατά την ανταλλαγή του. Δεν πρέπει λοιπόν να βλέπουμε τη χρηματική τιμή όπως τη βλέπουν οι διάφορες θεωρίας της Αξίας, δηλαδή σαν ένα συμβατικό μανδύα που θα πρέπει να τον σηκώσουμε για να δούμε καθαρά ένα μέγεθος, το οποίο υποτίθεται ότι κρύβεται από πίσω του και είναι η αντικειμενική αξία των εμπορευμάτων. Απεναντίας, θεωρούμε πως η τιμή είναι μια θεμελιακή πραγματικότητα της εμπορευματικής ανταλλαγής με την έννοια ότι το κάθε εμπόρευμα αξίζει ακριβώς όσο και η τιμή του, δηλαδή όση είναι η ποσότητα χρήματος την οποία αποφέρει κατά την εμπορευματική ανταλλαγή.

Με άλλα λόγια, για τη θεσμοκεντρική προσέγγιση το θεωρητικά ουσιώδες γεγονός, αυτό που πρέπει πρωτίστως να κατανοήσουμε, είναι η εξάρτηση όλων των εμπορευματοκατόχων και εμπορευματοπαραγωγών από το χρήμα. Πρέπει δηλαδή να καταλάβουμε τι είναι αυτή η ομόφωνη και ακόρεστη επιθυμία για χρήμα, που διακατέχει όλα τα μέλη των εμπορευματικών κοινωνιών.  

 

Γι’ αυτό το λόγο η θεσμοκεντρική προσέγγιση, αντίθετα από τις άλλες οικονομικές θεωρίες, δεν επιδιώκει να συλλάβει την πραγματικότητα του χρήματος στις διάφορες επιμέρους λειτουργίες του (νομισματική μονάδα, μέσον κυκλοφορίας, μέσον αποταμίευσης), αλλά στην ικανότητά του να συγκεντρώνει πάνω του την γενικευμένη συμφωνία της κοινωνικής ομάδας και να την εκφράζει μ’ έναν αντικειμενοποιημένο τρόπο −απ’ όπου και ορισμοί μας όπως “το χρήμα, έκφραση της κοινωνίας ως ολότητα” (Aglietta et al. 1998, 10) ή “το χρήμα, συντελετής ολοποίησης” (Orléan, 2002).

Ανθρωπολογική συνηγορία υπέρ της θεσμοκεντρικής θεώρησης

 

Η θεσμοκεντρική θεωρία μας μπορεί να είναι εντελώς μειοψηφική μεταξύ των οικονομολόγων, ωστόσο έχει σημαντικούς υποστηρικτές στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών. Για παράδειγμα τον Μως, τον Σιμιάν, ή τον Ζίμμελ. Ας δούμε λ.χ. τι λέει σχετικά ο Μαρσέλ Μως στη σύντομη μελέτη του με τίτλο “Οι καταβολές της έννοιας του χρήματος” (1914). 

 

Βασική ιδέα του Μως είναι ότι η ικανότητα προσπορισμού αγαθών προέρχεται από την σαγηνευτική δύναμη του τάλισμαν [μαγικό φυλαχτό, HS]. Οι άνθρωποι ποθούν μαζικά το τάλισμαν επειδή πιστεύουν στις μαγικές του ιδιότητες σε τέτοιο βαθμό, που είναι πρόθυμοι να εγκαταλείψουν όσα έχουν για να το αποκτήσουν. Εδώ βρίσκεται η προέλευση των μαγικών ιδιοτήτων του χρήματος! Η αγοραστική δύναμη του κατάγεται από τη σαγήνη που ασκεί το τάλισμαν. Ο Μως γράφει:

Κατά τη γνώμη μου, η αγοραστική δύναμη του πρωτόγονου χρήματος έγκειται πάνω απ’ όλα στη δύναμη σαγήνης που μεταβιβάζει σε όποιον το κατέχει και την οποία χρησιμοποιεί για να επιβάλλεται στους άλλους. 

Με δυο λόγια, ο Μως μάς λέει πως για να καταλάβουμε την αγοραστική δύναμη του χρήματος, πρέπει να καταλάβουμε τη συλλογική λατρεία που περιβάλλει ορισμένα αντικείμενα. Εδώ ακριβώς συναντάει την δική μας προβληματική. Να σημειώσω, πως ο μοντέλο του τάλισμαν συμφωνεί με τα συμπεράσματα πολυάριθμων αθρωπολόγων, που έχουν υπογραμμίσει το γεγονός ότι το πρωτόγονο χρήμα είναι κατ’ ουσίαν ένα μέσον πληρωμής με το οποίον μπορούσε να “εξοφλήσει” κανείς μη-οικονομικές υποχρεώσεις, όπως για παράδειγμα τη προίκα της νύφης, ή το weregild [η αξία κάθε προσώπου ή πράγματος σύμφωνα με τους Σάλιους Κώδικες, HS].

Εδώ βλέπουμε ξεκάθαρα την καρδιά του προβλήματος χρήμα: η ενσάρκωση αυτού που “αξίζει”, θεμελιώνεται στη λατρεία της κοινωνικής ομάδας για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή σημείο. Τέτοιου είδους είναι το μυστήριο της αγοραστικής δύναμης. Εκείνο που αλλάζει με το σύγχρονο χρήμα, είναι η φύση της λατρείας: δεν πρόκεται πλέον για κλασσική μαγικοθρησκευτική λατρεία. Γι’ αυτό και μιλάμε τώρα για “συλλογική εμπιστοσύνη” [και “εμπορική πίστη”, HS].»

André Orléan, Εισήγηση στο σεμινάριο

«De l’ auto-organisation au temps du projet»,

11-18 Ιουλίου 2007

 

επόμενο >>

 

Ανθρώπινες σκιές

Κάποτε ... 

«(...) Τη δεκαετία του εβδομήντα τα πράγματα άλλαξαν στην ειδυλλιακή, πρωτόγονη παρέα. Ήρθε το φως και το νερό, ασφαλτοστρώθηκε ο δρόμος, κι άρχισαν να χτίζονται παντού καινούργια σπίτια, ακόμα και συγκροτήματα. Το τοπίο πήρε να γίνεται αγνώριστο. Ωστόσο, ο ρυθμός της αλλαγής δεν ήταν ακόμη ραγδαίος, αυτό έγινε τις δυο επόμενες δεκαετίες.

Η Μάγδα κατάφερε να αγοράσει ένα κτήμα κοντά στη θάλασσα και να χτίσει εκεί ένα μικρό εξοχικό. Η καθημερινότητα της οικογένειας στις διακοπές άλλαξε. Υπακούοντας στις επιταγές των καιρών, έβαλαν το κεφάλι τους στον τορβά και χρεώθηκαν ώς τα αφτιά για να αποκτήσουν ένα κομμάτι γης, ένα ακόμη σπίτι. Αντικατέστησαν την αμεριμνησία, την αληθινή ξεκούραση και αναψυχή των καλοκαιρινών διακοπών με μια διατεταγμένη, συμβατική καλοπέραση, που έκρυβε πίσω της πολλή έγνοια και λάτρα. 

Το σπίτι ήταν ένας καινούργιος και μεγάλος μπελάς, που οικειοθελώς είχαν φορτωθεί. Είχαν απεμπολήσει για πάντα τη δυνατότητα να τη βγάζουν πρόχειρα, φτηνά, εύθυμα, με ποικίλες παρέες, δίχως πρόγραμμα και δίχως σκοπιμότητες. Στα παλιά δωμάτια που νοίκιαζαν μπορούσαν να μπαινοβγαίνουν όποτε ήθελαν, να μοιράζονται με τους άλλους ενοίκους πράγματα κι αισθήματα, δίχως να τους περνάει από το μυαλό τι ήταν οι άλλοι, φτωχοί ή πλούσιοι, μορφωμένοι ή αμόρφωτοι, και δίχως να τους τρώει το σαράκι να δείξουν τι ήταν οι ίδιοι. Η παλιά ζωή των διακοπών ήταν, έστω και για λίγες μέρες, απαλλαγμένη από καταναγκασμούς και διακρίσεις, ήταν μια ταπεινή και φευγαλέα εικόνα μιας ιδεατής ισότητας, αλληλεγγύης και ευδιαθεσίας. Το ιδιόκτητο σπίτι ήταν δέσμευση. Εκείνοι όμως καμάρωναν γι’ αυτήν και κοίταζαν πώς θα την κάνουν σφιχτότερη. 

Το μόνο που τους έμενε τώρα ήταν να επιδεικνύονται, να ανταγωνίζονται τους γείτονες, ποιος θα έκανε καλύτερη και μεγαλύτερη σκεπή, πατζούρια, μπαξέ, γκαράζ για το αυτοκίνητο, ποιος θα έμπαινε στο μάτι των άλλων με το χρήμα και την αξιοσύνη του. Είχαν μεταφέρει τον μικροαστικό καθωσπρεπισμό της πόλης στην εξοχή. Είχαν φράξει για πάντα τον μικρό κήπο μιας άλλης, πιο απλής, πιο ανέμελης, πιο ασκότιστης ζωής από εκείνη που έκαναν στο άστυ.»

Ζήσης Σαρίκας, Ανθρώπινες σκιές. Δυο αφηγήματα,

(εκδ. ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ – κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες)

Μυστήριο...

Ντ.Ε : Δεν σας απασχόλησε ποτέ το θρησκευτικό συναίσθημα;

Κ.Λ.-Σ: Εάν θρησκεία εννοείτε την σχέση με έναν προσωπικό Θεό, ποτέ.

Ντ.Ε: Αυτός ο "αθεϊσμός" έπαιξε ρόλο στην πνευματική σας ζωή;

Κ.Λ.-Σ: Δεν ξέρω.  Στην εφηβεία μου, δεν ήμουν καθόλου ανεκτικός σε αυτό το θέμα. Σήμερα αφού μελέτησα και δίδαξα ιστορία των θρησκειών -όλα τα είδη των θρησκειών- σέβομαι πολύ περισσότερο τη θρησκεία απ' όσο όταν ήμουν δεκαοκτώ ή είκοσι χρονών. Κι ύστερα ακόμα κι αν δεν λαμβάνω υπόψη μου τις απαντήσεις της θρησκείας, αισθάνομαι όλο και περισσότερο ότι ο κόσμος μας, και η θέση του ανθρώπου μέσα στο σύμπαν, ξεπερνούν και θα ξεπερνούν πάντα τα όρια της κατανόησης μας. Συμβαίνει  να έχω καλύτερες σχέσεις με αυτούς που πιστεύουν στο θεό παρά με τους φανατικούς ορθολογιστές. Τουλάχιστον οι πρώτοι έχουν την αίσθηση του μυστηρίου. Ένα μυστήριο που, κατά την γνώμη μου, η σκέψη αδυνατεί, από την φύση της , να το εξηγήσει. Πρέπει να αρκεστούμε στο λίγο φως που ρίχνει αδιάκοπα η επιστημονική γνώση στα άκρα αυτού του μυστηρίου. Δεν γνωρίζω όμως τίποτα πιο ερεθιστικό, που να πλουτίζει περισσότερο το πνεύμα, από το να προσπαθεί κανείς- ως αμύητος- να ακολουθεί την πορεία της γνώσης, έχοντας κατά νου ότι κάθε βήμα προόδου φέρνει στην επιφάνεια νέα προβλήματα και ότι η προσπάθεια δεν τελειώνει ποτέ.*

--------------

Ο πολύπειρος -ογδοντάχρονος τότε- Κλοντ Λέβι-Στρως (1908-2009) απαντά σε ερωτήσεις του Ντιντιέ Εριμπόν.
Έζησε, για ακόμη μια εικοσαετία στο μεγαλύτερο μέρος της ενεργός.
Από τους σημαντικότερους επιστήμονες και φιλοσόφους του 20ου αιώνα.
Φοβερά σημαντική, σημείο αναφοράς για τις επιστήμες του ανθρώπου, η εργασία του.

Έχει γράψει βιβλία όπως "Η Άγρια Σκέψη", "Δομική Ανθρωπολογία", "Στοιχειώδεις δομές της συγγένειας", τους τέσσερις τόμους των "Μυθολογικών"
και το απίθανο "ανθρωπολογικό μυθιστόρημα" με τίτλο "Θλιβεροί Τροπικοί".
Βιβλία που φανέρωσαν όπως λίγα τα τραγικά αδιέξοδα του δυτικού πολιτισμού.
Δείτε εδώ  τα βιβλία του.


*από το βιβλίο με τίτλο Μνήμες μακρινές και μνήμες πρόσφατες των εκδόσεων ΟΛΚΟΣ/ΜΙΚΡΗ ΑΡΚΤΟΣ , μετ. Κατρίν Κολλέτ

Η Διαλεκτική της Ανοικοδόμησης (συμπληρωμένη)

24.01.2013
20:00
Salon de Vortex @cheapArt,
Θεμιστοκλέους και Α.Μεταξα 25,
Αθήνα-Εξάρχεια

Ο Γιάννης Γρηγοριάδης και ο Γιάννης-izi-Ισιδώρου,  στο χώρο του CheapArt στα Εξάρχεια, παρουσιάζουν την εγκατάσταση τους με τίτλο «Η διαλεκτική της ανοικοδόμησης».

Τεκμήρια από αρχειακό υλικό σχετικά με την  αιφνίδια μεταβολή του χτισμένου τοπίου, σύμβολα και ερμηνείες των κοινωνικών κωδίκων που επέβαλε το νεοτερικό πολεοδομικό πρότυπο στην Ελλάδα, αλλά και χειρονομίες της αδρής υλικότητας αποτελούν τα κύρια εκφραστικά εργαλεία αυτής της εγκατάστασης.

Μια απόπειρα να στοχαστούμε ιστορικά το παρόν  σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται κατά βάση από την λήθη του Iστορικού.

Το νέο αυτό σχέδιο αφού επισημαίνει την προβληματική και τον ειδοποιό χαρακτήρα του  ελληνικού μικροαστισμού, προχωρά στην εποπτεία της ανοικοδομητικής ιδέας ως τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο αναπτύχθηκαν  οι μέθοδοι και οι πρακτικές  του πλουτισμού, του καταναλωτισμού, της ραγδαίας εξάπλωσης του κιτς και της τελικής πολιτισμικής ομογενοποίησης.

Η εγκατάσταση «Η διαλεκτική της ανοικοδόμησης» προσδιορίζει τις κατευθύνσεις ενός ευρύτερου ερευνητικού εγχειρήματος υπό τον τίτλο Urbanism for Dummies.

Ευχές και δυο γερά εφόδια για το νέο χρόνο!

Σπεύδουμε να σας αναγγείλουμε την ταυτόχρονη έκδοση δυο πολύ σπουδαίων βιβλίων, που πρέπει να σας συντροφέψουν τη νέα χρονιά. 

Άριελ

Το αυθεντικό χειρόγραφο της ομότιλης συλλογής, που άφησε πίσω της η η Σύλβια Πλαθ όταν πέθανε το 1963 − μια φο-βε-ρή έκδοση σε μετάφραση Κατερίνας Poetry Box Ηλιοπούλου και Ελένης Ηλιοπούλου, η οποία  περιλαμβάνει εισαγωγή της Φρίντας Χιούζ, κόρης της Πλαθ, το αντίγραφο του χειρογράφου, τα αντίγραφα όλων των προσχεδίων του ποιήματος «Άριελ», καθώς και τις σημειώσεις που είχε κάνει η συγγραφέας για το BBC πάνω σε κάποια από τα ποιήματα του χειρογράφου. Από τις εκδόσεις ΜΕΛΑΝΙ, 232 σελίδες.

 

 

 

 

 

 

Το Τεχνικό Σύστημα

του Ζακ Ελλύλ, σε μετάφραση-πρόλογο του Γιάννη HollowSky Ιωαννίδη και επιμέλεια Κώστα Κωνσταντίνου − ένα από τα λίγα βιβλία που μας χαρίζουν μια τόσο διαυγή και πέρα από τις συνθηματολογικές ευκολίες σύλληψη της σύγχρονης κοινωνίας, στο οποίο ο Ελλύλ, ξεκινώντας από έναν ευρύτατο διάλογο με μια πληθώρα σημαντικών στοχαστών (από τον Μάμφορντ, τον Μπωντριγιάρ και τον Λεφέβρ έως τον Αρόν, τον Μακλούαν και τον Ντεμπόρ), περιγράφει διεξοδικά τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της Τεχνικής και καταδείχνει πειστικά το σημερινό μετασχηματισμό της σε Σύστημα με πολυάριθμες και ζωτικής σημασίας συνέπειες για τον άνθρωπο. (Από τις εκδόσεις ΑΛΗΣΤΟΥ ΜΝΗΜΗΣ, 445 σελίδες).

Ευχόμαστε σε όλες και όλους

καθαρή ματιά

κρυστάλλινη σκέψη

ζεστή καρδιά

δίκαιη πράξη

και

αντοχή στις δοκιμασίες!

__αλές __ορτές!

Βρυξέλλες, __ούγεννα 2012

Να κι ένα αισιόδοξο γιορτινό μήνυμα! Αν σκεφτούμε ότι οι κυρίαρχες πολιτικές χαράσσονται από μυαλά σαν αυτά που σκέφτηκαν, έφτιαξαν, έστησαν και προπαγάνδισαν το άνωθεν 

_ουγεννιάτικο ούδεντρο, 

μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η τεχνοηλιθιότητα καλπάζει στις τάξεις των ελίτ.

Το ερώτημα −και το στοίχημα− είναι αν η διάχυσή της στις λαϊκές τάξεις επιβραδύνεται, ή αν εξακολουθούν να βρίσκουν τις ελίτ αξιομίμητες.

_αλές _ορτές!*

(*δεν το λέμε με τ' όνομά του για να μην προσβάλλουμε όσους δεν __)

Η ζωή δεν είναι μετρήσιμη!

Η Ζωή δεν είναι μετρήσιμη.

Το αίτημα του "καλού (υπο)λογιστή" για την "οικειοποίηση της υπεραξίας από τον παραγωγό" νομιμοποιεί την έννοια της  "υπεραξίας", η οποία με την σειρά της νομιμοποιεί τις σχέσεις της κυριαρχίας, παρουσιάζοντας τες στο παρόν μας ως αναπόφευκτες και αιώνιες.


Η εργασία είναι η πράξη της αλλοτρίωσης της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Έτσι το "δίκαιο αντίτιμο",η "υπεραξία" οι σχέσεις παραγωγής και η ηθικολογία τους, η χρησιμότητα, τα ταξικά συμφέροντα, η "αντικειμενική" συνείδηση, οι ανταλλακτικές αξίες, δεν συνιστούν παρά τον ζόφο του γενικού, όπου "οργανώνεται" το Άτομο, γινόμενο αυτομάτως, σκιά του εαυτού του.

Η Ζωή είναι πέρα και πάνω από τον οποιοδήποτε σκοπό.
Δεν υπάγεται σε υπολογισμούς δεν είναι καταναγκασμός ούτε αγώνας.

Η Ζωή δεν έχει τέλος ούτε αρχή. Δεν είναι διαδικασία.  Είναι παράδοξο!

Το υποκείμενο της, υπερασπίζεται και εκδηλώνει την ατομικότητα του σε απόλυτη απομόνωση. Στο κουκούλι του.
Το υποτελές κατοικίδιο είναι "οργανωμένο" και οργανωμένα παραδέρνει ζέχνοντας, στριμωγμένο και ξεριζωμένο, σε εταιρίες,συνδέσμους,συλλόγους, εκκλησίες και κόμματα, σε κινήματα, οργανισμούς, συνδικάτα, στοές ή λέσχες, επιχειρώντας να βγει από την στενή ατραπό του παράδοξου για "να γίνει τραγικός ήρωας σε τιμή ευκαιρίας".

Ας μην ξεχνάμε!

Κάθε μας σφυγμό και κάθε μας ανάσα μπορεί να την ακολουθήσει η φανέρωση μιας άλλης πρωτόγνωρης. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Η αυτεξούσια ενέργεια, η ελεύθερη δραστηριότητα προϋποθέτει την παρουσία του Ατόμου στο πεδίο των πιθανών φανερώσεων της Ζωής.
Και βεβαίως ενθουσιασμό ετοιμότητα και θάρρος.
Το θάρρος που χρειάζεται η δημιουργία μιας αληθινής, προσωπικής ζωής, που υπονονεύει τους μηχανισμούς της καθημερινότητας ανοίγοντας εκρηκτικά το δρόμο υπέρ του ποιοτικού γεγονότος, του παιχνιδιού και του πειράματος.
Αρκεί να είμαστε εκεί.
Ζωή λοιπόν για το "νέο" έτος.
Κάτω η εργασία.


---------------βλ. σχετικά--------------
Σέρεν Κιρκεγκωρ, Φόβος και Τρόμος
Καρλ Μαρξ, Χειρόγραφα
Γκυ Ντεμπόρ, Κοινωνία του Θεάματος

Στον αιώνιο Renty

O Renty, που γεννήθηκε σκλάβος στη Νότια Καρολίνα και τον φωτογράφισαν το 1850

«Έγραψα την Κρυφή Γοητεία του Υλισμού [1987] σε μια εποχή που προσπαθούσα να προχωρήσω πέρα από το Μαρξισμό και το κίνημα του Μάη του ’68. Απέναντι στην αιτιοκρατία της οικονομίας και τον εξελικτικισμό της επιστήμης -δυο αντιλήψεις που ασπάζονται τόσο οι μαρξιστές όσο και οι φιλελεύθεροι-, αναζητούσα μια πιο πρωταρχική διάσταση της ανθρώπινης συνθήκης.

Η διερώτηση πάνω στην ουσία του ανθρώπου δεν είναι καινούργια. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε, ότι αποτελεί τον ένα από τους δυο κύριους προσανατολισμούς της σκέψης μας, οι οποίοι είναι η ωφελιμιστική και η ουσιοκρατική σκέψη. Τη διερώτηση αυτή τη συναντάμε ήδη στους Ταοϊστές φιλοσόφους και είχε κυριεύσει το νου των Ελλήνων προσωκρατικών στοχαστών. Είχε μάλιστα τεθεί με λεπτότητα στο “απόκρυφο ευαγγέλιο” του Θωμά: “Οι μαθητές ρώτησαν τον Ιησού: Πες μας, πώς θα είναι το τέλος; Κι εκείνος απάντησε: Ώστε λοιπόν γνωρίζετε την αρχή και με ρωτάτε για το τέλος; Μακάριος όποιος εννοήσει την αρχή× αυτός θα γνωρίσει το τέλος και δεν θα γευτεί διόλου το θάνατο!” ‒ πράγμα που θέλει να πει, πως η αρχή (οι καταβολές, η ουσία) δεν είναι κάποιο μακρινό προϊστορικό σημείο αναφοράς, αλλά μια καθημερινή διερώτηση που μπορεί να αποκαλυφθεί σε όλους, κάθε στιγμή και σε κάθε ιστορική εποχή.

Οι νεολιθικοί πρόγονοί μας ζούσαν και ανέπνεαν μέσα σε αυτή την ουσία, και δεν ένιωθαν την ανάγκη να φυλάγονται από τον ωφελιμισμό. Το ζήτημα της ανθρώπινης ουσίας τέθηκε από τη στιγμή, που κάποιοι άνθρωποι αρνήθηκαν την ανθρωπιά άλλων ανθρώπων και τους έκαναν σκλάβους. Μόνον οι υποκριτές λοιπόν μπορούν να σκανδαλίζονται επειδή παίρνουμε για πραγματικότητες τις σκιές που απλώνονται στο βάθος του Σπηλαίου. Οι σκιές είναι σκιές, αλλά είναι πραγματικές. Σκάνδαλο είναι όλοι εκείνοι οι άνθρωποι που από τα παιδικά τους χρόνια είναι αλυσοδεμένοι από τα πόδια και το λαιμό και δεν μπορούν να γυρίσουν το κεφάλι για να δουν τον Ήλιο. Σκάνδαλο είναι όλοι εκείνοι, που είχαν την ιδέα να τους αλυσοδέσουν.»

Υβ Λε Μανάκ, Πρόλογος στην ελληνική έκδοση

του «Η Κρυφή Γοητεία του Υλισμού»

(μετάφραση Γ.Δ. Ιωαννίδης, εκδ. ΑΛΗΣΤΟΥ ΜΝΗΜΗΣ, 2008)

 

Σημ. HS. «Όλος ο κόσμος είναι σαν ετούτη την κοιλάδα, που τη λένε Ειδική Οικονομική Ζώνη»

Υπάρχουν ακόμη Ευρωπαίοι;

Γύψος ή Μάρμαρο;

 

danger.few!!!συντονιστείτεdanger.few!!!

Για τη Βία

Οι  "προβληματισμοί" και οι "συζητήσεις" σχετικά με τις "αντιδημοκρατικές" "βίαιες" δράσεις, κατακλύζουν τα επίκαιρα.

Βάζω αυτές τις λέξεις σε εισαγωγικά θέλοντας να τονίσω τον υποκριτικό και συνάμα παράλογο χαρακτήρα της χρήσης τους από τους φωστήρες των "δημοκρατικών" εφημερίδων.

Υπάρχει ένα ολόκληρο ρεύμα από αυτούς-ες. Ακόμη ένα σαφές προμήνυμα κινδύνου. Μάλιστα αυτό το ρεύμα, είναι διαχρονικό όπως φαίνεται από τα αποσπάσματα που παραθέτουμε, που γράφτηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 60. Θα επιχειρούσα μια σύνοψη για αυτούς-ες αλλά δυστυχώς έχω πρόβλημα με το βόθρο της επικαιρότητας. Ίσως κάποιος με λιγότερο ευαίσθητη μύτη, και μεγαλύτερη εξοικείωση στα σκοτάδια του υπονόμου να το κάνει. Μπορεί και να αξίζει τον κόπο!

Σε κάθε περίπτωση λοιπόν, αυτό που αποσιωπάται εκεί, (στα άρθρα των εφημερίδων) είναι το θέμα της διάκρισης μεταξύ ισχύος και βίας. Πώς η βία αποκτά ισχύ και πώς η ισχύς μετασχηματίζεται (εκπίπτει) στην βία. Σκοπός αυτής της "παράληψης" από την κυρίαρχη προπαγάνδα είναι η επιπλέον συσκότιση αυτού του φαύλου κύκλου του συστήματος της καταπίεσης.

Η ακραία μορφή ισχύος, λέει η Χάνα Άρεντ είναι το Όλοι εναντίον Ενός, είναι η δυνατότητα του ανθρώπου όχι απλά να πράττει αλλά να πράττει από κοινού. Η ακραία μορφή βίας είναι το Ένας εναντίον Όλων. Κι αυτό το τελευταίο δεν είναι δυνατόν χωρίς εργαλεία (κυρίως όπλα, εκπαιδευμένες μονάδες, διατεταγμένα όργανα κτλ. -το επισημαίνει και ο Μπένγιαμιν στο σχετικό με την βία κείμενο του, αναφερόμενος και στην ισχύ της γενικής απεργίας).

Επομένως, συνεχίζει η X.A. το 1968, λαμβάνοντας υπόψιν όλο τον αναβρασμό που έχει συμβεί με την έκρηξη των φοιτητικών κινημάτων, ο συνήθης ισχυρισμός ότι μια μικρή άοπλη "μειοψηφία" έχει καταφέρει με βίαια μέσα -κραυγάζοντας, προκαλώντας επεισόδια κ.τ.λ.- να διακόψει διαδικασίες σε χώρους με μεγάλο αριθμό φοιτητών που έχουν ψηφίσει υπέρ της συνέχισης των διαδικασιών, είναι εντελώς παραπλανητικός. 

 

Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ πιο σοβαρό, επιμένει η Χάνα Άρεντ:

Η πλειοψηφία αρνείται σαφώς να χρησιμοποιήσει την ισχύ της για να εξουδετερώσει τους ταραχοποιούς· οι ακαδημαϊκές διαδικασίες καταρρέουν επειδή κανένας δεν είναι πρόθυμος να κάνει κάτι περισσότερο για το status quo, από το να υψώνει το χέρι του στις ψηφοφορίες. Η πλειοψηφία που απλά παρακολουθεί αδρανής, διασκεδάζοντας με το θέαμα ενός αγώνα φωνασκίας, είναι στην πραγματικότητα ήδη κρυφός σύμμαχος της "μειοψηφίας".

Τέλος, η Χάνα Αρεντ για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον παραλογισμό της συζήτησης για τις μικρές "μειοψηφίες στρατευμένων φοιτητών" και την δύναμη τους, που παρουσιάζεται ως βία, μας προτρέπει να φανταστούμε τι θα είχε συμβεί στην προ-χιτλερική Γερμανία αν ένας ή λίγοι άοπλοι Εβραίοι είχαν προσπαθήσει να διακόψουν την παράδοση ενός αντισημίτη καθηγητή....

Το βιβλίο της "Για την  Βία" -στο οποίο θα επανέλθουμε- εκδόθηκε το 1969 στην Νέα Υόρκη. Την ίδια χρονιά στην ίδια πόλη, οι νεολαία χόρευε και τραγουδούσε τους παρακάτω στίχους, παραδομένη στην μακάβρια κατανάλωση, την εξαγορά και την αφομοίωσή της, από αυτό που σαράντα χρόνια μετά σαπίζει κάτω από τα πόδια μας. Είναι φανερό πως η νεολαία του "καιρού της Χάνα Αρεντ", ούτε "τα βιβλία" κατανόησε, ούτε τους στίχους που συνεπαρμένη χόρευε και τραγουδούσε.

Και "εμείς"; Από παντού ακούμε πυροβολισμούς. Αυτό το φιλί δεν ήρθε ποτέ!

Oh, a storm is threatning
My very life today

If I dont get some shelter

Oh yeah, Im gonna fade away

War, children, its just a shot away

Its just a shot away

War, children, its just a shot away

Its just a shot away

Ooh, see the fire is sweepin

Our very street today

Burns like a red coal carpet

Mad bull lost its way

War, children, its just a shot away

Its just a shot away

War, children, its just a shot away

Its just a shot away

Rape, murder!

Its just a shot away

Its just a shot away

Rape, murder!

Its just a shot away

Its just a shot away

Rape, murder!

Its just a shot away

Its just a shot away

The floods is threatning

My very life today

Gimme, gimme shelter

Or Im gonna fade away

War, children, its just a shot away

Its just a shot away

Its just a shot away

Its just a shot away

Its just a shot away

I tell you love, sister, its just a kiss away

Its just a kiss away

Its just a kiss away

Its just a kiss away

Its just a kiss away

Kiss away, kiss away

--διαβάστε στα ελληνικά:
Χάνα Αρεντ, Για την  Βία. Εκδ. Αλεξάνδρεια, μεταφραση Βάνα Νικολαϊδου Κυριανίδου
Βαλτερ Μπένγιαμιν, Για μια κριτική της Βίας, Εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, μεταφραση Λεωνίδας Μαρσιανός

--ακούστε:rolling stones, let it bleed 1969

--αργότερα θα αναφερθούμε στα "είδη" της βίας καθώς και στις χρήσιμες διακρίσεις μεταξύ εννοιών όπως Ισχύς,Εξαναγκασμός,Κύρος, Κραταιότητα και Βία.

Grand Central

Grand Central! (με προσοχή)

Ο Πύραυλος των Υπογείων: 35 Χρόνια χαμένα

Ο Πύραυλος των Υπογείων: 35 Χρόνια χαμένα:                                                                                             Ο Νοέμβρης ανήκει σε όλους           ...

Sunrise: A Song of Two Humans

"Sunrise: A Song of Two Humans"

 

Υπέροχη ("χολιγουντιανή") ταινία του F.W.Murnau από τα 1927. Χαρακτηρίζεται ως αριστούργημα από τους ειδικούς. Την προτείνουμε. Αξίζει να την δείτε (είναι "ανεβασμένη" σε καλή ανάλυση).

 

Τρία χρόνια αργότερα ο Φρόϋντ εξέδωσε το περίφημο Η Δυσφορία μέσα στον Πολιτισμό.