31 Ιανουαρίου 2011

Γαλλική Επανάσταση: ο Μύθος και η Μέθοδος

Ζαν Πολ Μαρά (1743-1793)
«[…] Μια νέα εστίαση του ενδιαφέροντος παρουσιάστηκε κατά τα τελευταία χρόνια, με τη μελέτη του ρόλου του δημόσιου λόγου (discours) και των νοητικών αντιλήψεων. Εδώ πιστεύω ότι θα καταφέρουμε να βρούμε αυτό που κάνει το 1789 κάτι το εντελώς ξεχωριστό. [...] 

Είναι γεγονός ότι μόνο κατά τον 18ο αιώνα αρχίζουμε να συναντάμε αυτό που σήμερα συνηθίζουμε να θεωρούμε ως πεμπτουσία της επαναστατικής σκέψης –δηλαδή απόλυτη απόρριψη του απαρχαιωμένου παρελθόντος και διακήρυξη νέων και οικουμενικών βλέψεων για το μέλλον της ανθρωπότητας. 

Αυτή η αντίληψη δεν είχε ακόμα οριστικοποιηθεί κατά την Αμερικάνικη επανάσταση του 1776. Σε αυτήν εδώ συναντάμε μόνο ένα παράξενο αμάλγαμα χιλιαστικών βλέψεων και ορθολογιστικής σκέψης. Από τη μια μεριά η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας αιτιολογεί ορθολογιστικά την εξέγερση εξυμνώντας τις θεμελιώδεις ανθρώπινες ελευθερίες και καταδικάζοντας την τυραννία∙ ενώ ταυτόχρονα, από την άλλη μεριά, η πλειοψηφία των επαναστατικών κειμένων εμπνέεται από χιλιαστικές αντιλήψεις, βεβαιώνοντας ότι ο Θεός είναι με το πλευρό του ξεσηκωμού τους. 

Από αυτά τα τρία θεμελιώδη χαρακτηριστικά της Αμερικάνικης επανάστασης – σπουδαιότητα των θεμελιωδών και οικουμενικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, προσευχή ώστε ο Θεός να βοηθήσει μια προσπάθεια χιλιαστικού τύπου και υπεράσπιση των παραδοσιακών δικαιωμάτων των περιφερειακών εθνοσυνελεύσεων (Πολιτείες), που υπήρχαν ήδη-, τα δυο τελευταία δεν ήταν καινούργια. Και ήταν αυτά που κυριαρχούσαν στο πολιτισμικό επίπεδο της Αμερικάνικης επανάστασης του 18ου αιώνα. […] 

Μόνο στη Γαλλία του 1789 συναντάμε για πρώτη φορά τις πολιτισμικές εκείνες διαστάσεις, που στη συνέχεια αποτέλεσαν, για τη σύγχρονη εποχή, την πεμπτουσία της επανάστασης, δηλαδή: απόρριψη του παρελθόντος και συνειδητή προσπάθεια να δημιουργηθεί μια εντελώς νέα εποχή στο όνομα του ανθρώπινου ορθού λόγου και όχι πλέον θεϊκή αδεία. Αυτή η μοναδικότητα οφείλεται στη σύντηξη δυο στοιχείων: Του αντικληρικαλισμού κατά το πνεύμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, ενός αντικληρικαλισμού που δεν διαποτίζει τόσο πολύ τις συνειδήσεις των αγγλοσαξώνων. Και της πίστης στην πρόοδο και στον ορθό λόγο, ο οποίος εμφανίζεται ως κύριο κριτήριο μόνο προς τα τέλη του 18ου αιώνα. Με βάση αυτό το κριτήριο θεωρήθηκαν ξεπερασμένοι οι θεσμοί του Παλαιού Καθεστώτος. Και χάρη στο πρώτο στοιχείο – τον αντικληρικαλισμό – μπόρεσαν οι Γάλλοι να αισθανθούν ελεύθεροι για να δημιουργήσουν για το δικό τους λογαριασμό, και όχι για να υπηρετούν τον Δημιουργό, και για να εξαπολύσουν πολιτικές και κοινωνικές εκστρατείες προκειμένου να μεταμορφώσουν ολόκληρη την Ευρώπη. […] 

Αυτό στο οποίο πρέπει να επιμείνουμε, είναι το μοναδικό πολιτισμικό πεδίο που αναπτύχθηκε από τη Γαλλική επανάσταση. Αυτό διακρίνει αυτή την επανάσταση από όλες τις άλλες μέσα στην ιστορία. Διότι στη Γαλλία του 1789 συναντάμε για πρώτη φορά την «Επανάσταση» όχι πια με την κλασική έννοια του όρου αλλά με την εντελώς σύγχρονη. Εκεί για πρώτη φορά το εσχατολογικό πλαίσιο της χριστιανικής εποχής, η πίστη στην καταστροφή του παρελθόντος και στη δημιουργία μιας εντελώς νέας ενάρετης εποχής κάνουν την εμφάνισή τους εντελώς εκκοσμικευμένα και μεταμορφωμένα σε μια πίστη, ότι ο ίδιος ο άνθρωπος έχει από μόνος του τη δύναμη να φτιάξει έναν ανώτερο κόσμο. […] 

Για να κατανοήσουμε καλά τον αντίκτυπο της Γαλλικής επανάστασης πρέπει να διακρίνουμε δυο από τα στοιχεία της: το μύθο της και τη μέθοδό της. 

Ο μύθος της Γαλλικής επανάστασης είναι ότι η ελευθερία, η ισότητα και η δημοκρατία μπορούν να πραγματοποιηθούν άμεσα από τη δράση του ίδιου του ανθρώπου. Ο χρυσός αιώνας της επουράνιας λύτρωσης κατεβαίνει στη γη και εκείνος που τον κομίζει δεν είναι πλέον ο Μεσσίας αλλά ο άνθρωπος. 

Η μέθοδος της Γαλλικής επανάστασης στηρίζεται στη δημιουργική καταστροφή. Δηλαδή στην ιδέα ότι ο δρόμος προς την ελευθερία, την ισότητα και τη δημοκρατία περνάει από την καταστροφή των κατεστημένων μη-δημοκρατικών θεσμών και από τον αφανισμό των υποστηρικτών αυτών των παλιών θεσμών, έστω και με τη χρήση τρομοκρατίας. 

Δυστυχώς ο μύθος και η μέθοδος της Γαλλικής επανάστασης είναι δυο πράγματα εντελώς ασύμβατα μεταξύ τους. Η προσφυγή στην  τρομοκρατία καταστρέφει συστηματικά το πολιτικό πεδίο, που είναι αναγκαίο για ν’ ανθίσουν όλες αυτές οι ελευθερίες. Στην ίδια τη Γαλλία, η κληρονομιά της Τρομοκρατίας είναι το τέλος της συνταγματικής διακυβέρνησης στην αρχή μέσα από το Διευθυντήριο και στη συνέχεια με το Ναπολέοντα. Και οπουδήποτε μέσα στη σύγχρονη ιστορία επικρατεί η μέθοδος της Γαλλικής επανάστασης, ο μύθος της εξαφανίζεται»,

J. A. Goldstone, Επαναστάσεις μέσα στην ιστορία και ιστορία της επανάστασης, 
Γαλλική Επιθεώρηση Κοινωνιολογίας, τχ 30, 1989.



8 σχόλια:

Elias είπε...

Νομίζω ότι δε χρειάζεται περισσότερη συκοφάντιση η μέθοδος της Γαλλικής Επανάστασης (αν μ' αυτό εννοούμε την Τρομοκρατία), η Γαλλία τότε ήταν υπό κατάρρευση (ακόμα και η λέξη "Γαλλία" είναι ευφημισμός: όταν ανέλαβε η Επιτροπή, "Γαλλία" ουσιαστικά ήταν η ευρύτερη περιοχή του Παρισιού).
Το απωθητικό πρόσωπο της Τρομοκρατίας (συνοπτικές δίκες, φυλάκιση ή και εκτέλεση χωρίς επαρκείς αποδείξεις, μανιχαϊστική λογική καλού-κακού, επιβολή ορισμένων θεμελιωδών συμβόλων κ.λπ.) δεν είναι τίποτα περισσότερο από αυτά που συμβαίνουν σχεδόν πάντα, όταν μια χώρα περιέρχεται σε εμπόλεμη κατάσταση.

Οπότε, αν έχει να κάνει κάτι με τα γεγονότα της Αιγύπτου, θα έλεγα ότι ο κίνδυνος είναι να παραταθούν υπερβολικά οι εξεγερτικές/επαναστασικές διαδικασίες ή να ξεσπάσει μετά κάποιος πόλεμος, εμφύλιος ή όχι. Τότε μπορεί να επικρατήσουν μέθοδοι που να θυμίζουν Τρομοκρατία, είτε με ισλαμικό είτε με άλλο μανδύα.

hollowsky είπε...

@ Elias,

δεν πρόσεξες κάτι γι' αυτό και βιάστηκες, νομίζω, να πεις για συκοφάντιση. Εκείνο που, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας του άρθρου, είναι ιδιαίτερο στο 1789 δεν είναι μόνο η μέθοδος αλλά η σύντηξη αυτής της μεθόδου με το μυθικό τρίπτυχο ελευθερία-ισότητα-δικαιοσύνη, δημοκρατία. Τα στοιχεία που επισημαίνεις, ασφαλώς συνηθίζονταν σε εμπόλεμες συγκρούσεις ... Όμως όχι κάτω από το έμβλημα του μυθικού αυτού τρίπτυχου, όχι εν ονόματί του. Ούτε και ως μέθοδος. Αυτό είναι εκείνο που θα έπρεπε, μάλλον θα ήθελα, να προσεχθεί. Το πώς δηλαδή η μέθοδος κατέστρεψε το πολιτικό πεδίο, που ήταν αναγκαίο για να αναπτυχθεί το μυθικό τρίπτυχο.

Τώρα ως προς την Αίγυπτο, η ανάρτηση δεν έγινε οπωσδήποτε σχετικά με τα εκεί γεγονότα. (Γι' αυτά σκεφτόμουν μια ανάρτηση για την εξέγερση στη Μέμφιδα το 2100 π.Χ., στο τέλος της 6ης Δυναστείας). Είναι πράγματι ασαφές - σε μένα τουλάχιστον - ποιες είναι οι τάσεις εκεί μέσα.

Elias είπε...

Τι να σου πω, το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω, όμως πάλι το ίδιο νόημα βλέπω... Δεν επιμένω πάντως, γιατί μπορεί να κάνω εγώ το σφάλμα, μου συμβαίνει συχνά - είμαι και κολλημένος άνθρωπος γενικά.

Ως προς το παράδοξο αυτό, να ευαγγελίζεται η ελευθερία, η ισότητα κ.λπ. με τέτοιες απεχθείς μεθόδους: όλοι οι όροι άλλαξαν περιεχόμενο κατά την πορεία της Επανάστασης. Στην αρχή, ο όρος "επαναστατικός" σήμαινε την καθιέρωση των καινούργιων αρχών, συμβόλων, θεσμών κ.λπ., τον ριζικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Στην πορεία όμως, και καθότι η Γαλλία βυθιζόταν σε όλο και πιο βαθύ πηγάδι, ο όρος άλλαξε περιεχόμενο. Ήδη και πριν από την Τρομοκρατία, η λέξη "επαναστατικός" έφτασε να σημαίνει την υπεράσπιση της ίδιας της Επανάστασης. "Αδερφότητα" έφτασε να σημαίνει "ομοιομορφία", κανείς να μη διαφέρει από κανέναν (ακόμα και εμφανισιακά). "Ελευθερία" έφτασε να σημαίνει κατασυκοφάντιση του Ανσιέν Ρεζίμ ως υπερ-τυραννικού, απάνθρωπου καθεστώτος.
Το γιατί συνέβησαν αυτά, κατά τη γνώμη μου, το έγραψα στο προηγούμενο σχόλιο: υπερβολική παράταση των εξεγερτικών γεγονότων. Δεν καταστάλαζε το πράγμα κάπου.

Κότσαρα την Αίγυπτο στο τέλος γιατί υπέθεσα ότι αυτήν έχουν όλοι στο μυαλό τους τώρα, δε φαντάστηκα ότι μπορεί κάποιος να ενδιαφέρεται για τη Γαλλική Επανάσταση καθαυτή.

hollowsky είπε...

@ Elias,

συγγνώμη δηλαδή, αλλά το διαβάζεις και το ξαναδιαβάζεις και βλέπεις
"συκοφάντιση της μεθόδου της Γαλλικής επανάστασης"; Μα πώς την συκοφαντεί όταν λέει, ότι αυτή η μέθοδος (="δημιουργική καταστροφή, αφανισμός του παλιού έστω και με τη χρήση τρομοκρατίας") ήταν ασύμβατη με το μυθικό τρίπτυχό της; Ή θέλεις να πεις - και δεν το κατάλαβα - ότι δεν ήταν αυτή η μέθοδος της Γαλλικής επανάστασης αλλά κάτι που έκατσε απλώς και μόνο λόγω των εξελίξεων;

Elias είπε...

Ναι, βασικά αυτό θέλω να πω. Δεν υπάρχει κάτι το ανεξήγητο κι η ασυμβατότητα είναι επιφανειακή. Δε μου κάθεται καλά και η "μέθοδος της ΓΕ" να ταυτίζεται με την Τρομοκρατία. Το έτος 1790, λόγου χάρη, η "μέθοδος της ΓΕ" ήταν η αποστολή πρεσβευτών καλής θέλησης στο εξωτερικό, σχεδόν ιεραποστολικού χαρακτήρα.
Οι λέξεις είναι αυτές που δημιουργούν τη σύγχυση. Αν η Επιτροπή έλεγε, "πλέον δεν αγωνιζόμαστε για ελευθερία αλλά για επιβίωση", τότε όλα θα ήταν πολύ πιο κατανοητά. Κάτι παρόμοιο συνέβη, ας πούμε, με το ΠΑΣΟΚ. Άσχετα με τις προθέσεις και τα οράματα που ξεκίνησε, κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '80 ο όρος "μη-προνομιούχος" ή "σοσιαλιστής", έφτασε απλώς να σημαίνει: "δικός μας άνθρωπος" και τίποτα περισσότερο.

Επίσης, θέλω να πω ότι τόση ώρα γράφω το "συκοφάντηση" με γιώτα και δε με διορθώνεις.

hollowsky είπε...

@ Elias,

ωστόσο το άρθρο θέλει να εντοπίσει τα μοναδικά στοιχεία της ΓΕ. Και, κάτω από αυτό το πρίσμα, νομίζω πως έχει δίκιο, όταν λέει πως η ιδέα τής "έστω και με τη χρήση τρόμου δημιουργικής καταστροφής" έχει μια ιδιαίτερη χροιά, που δεν φαίνεται να είχε σε προηγούμενες εξεγέρσεις ή επαναστάσεις. Αυτή η μοναδική χροιά εντοπίζεται στο ότι τότε χαιρετίστηκε ή έγινε δεκτή η ιδέα, πως η χρήση της εξειδικευμένης αυτής πολιτικής βίας είναι μέσον για να δημιουργηθεί μια ολότελα νέα εποχή της ανθρωπότητας. Κι οι μεσαιωνικοί χιλιαστές π.χ. δεν αρνήθηκαν να χρησιμοποίησουν τη βία, όμως δεν πίστευαν ότι αυτή είναι μέσον για να έλθει η νέα εποχή που ονειρεύονταν (η χιλιετής βασιλεία του Θεού επί της γης).

(συκοφάντηση, ναι, μου ξέφυγε!)

Elias είπε...

Μάλλον τότε θα πρέπει να το επικεντρώσουμε στην "ιδεολογία Μαρά": για όλη την κακοδαιμονία φταίει μια χούφτα προδότες, πράκτορες των αριστοκρατών, των Πρώσων κ.λπ. Αν τους εντοπίσουμε και τους φυλακίσουμε (ή τους πάρουμε το κεφάλι), τότε η κατάσταση θα αλλάξει, τα νέα μέτρα θα αποδώσουν, το Παρίσι θα χορτάσει κ.λπ.
Ο Μαρά ήταν αυτός που εξέφρασε πιο χαρακτηριστικά τούτη την ιδεολογία, εύστοχος ο πίνακας που επέλεξες.

Ανώνυμος είπε...

Ε τότε καλά του κάνανε...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email

Ταγοί (ήτοι οδηγοί, αγγλ. tags)

1000 ρέγγες 1789 1864 190cm 1917 1929 1940 1955 1957 1965 1968 2008 2013 2014 3/45 Ά. Γιάπε/A.Jappe Α. Καγιέ/A. Caillé Α. Καμύ/A. Camus Α. Κοζέβ/A. Kojève Α. Σοπενχάουερ/A. Schopenhauer Ά. Σπέερ/A. Speer Ά. Τιούρινγκ/A. Turing αγάπη Αισχύλος Άκης Πάνου Αλ. Μπέρκμαν/Al. Berkman Αλ. Σμέμαν/Al. Schmeman Αλέκα Παπαρήγα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Τομπάζης Αλεξάντερ Τρόκκι/Alexander Trocchi Αλέξης Ασλάνογλου αλήθεια Αληthεια αλλοτρίωση Άλμπερτ Φίνεϊ/Albert Finney Αλταμίρα αμνησία Αναξίμανδρος αναρχισμός Ανδρέας Εμπειρίκος Ανδρέας Παπανδρέου ανθρώπινα πιράνχας ανθρωποποίηση Άννα Άρεντ/Hannah Arendt Άννα Κρούγκερ/Ann Krueger Ανρί Λεφέβρ/Henri Lefebre Ανρί Μισώ/Henry Michaux Ανρί Ντεμπριγιώ/Henry Debrillaut Άνταμ Κέρτις/A. Curtis Άνταμ Σμιθ/Adam Smith Αντίνοος Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Αντρέ Κερτέζ/André Kertész Αντρέ Ορλεάν/André Orléan Άντυ Γουώρχολ.Andy Warhol Άντυ Γουώρχολ/Andy Warhol Αντώνης Κουτρουμπής Αποκάλυψη Ιωάννου Απόστολος Παύλος Άρβο Περτ/Arvo Pärt Αργυριάδης Άρης Κωνσταντινίδης Άρθουρ Λένινγκ/Arthur Lehning Άρθουρ Τζένσεν/Arthur Jensen Αριστερά Αριστοτέλης Αρμαγεδώνας Άσγκερ Γιόρν/Asger Jorn Ασφαλιστικό Άυν Ραντ/Ayn Rand Β. Γκ. Ζέμπαλντ/W.G. Sebald Βαβυλώνα Βαγγέλης Αρτέμης Βαλεντίν Βολόσινοφ/Valentin Voloshinov Βάλτερ Μπένγιαμιν/Walter Benjamin Βανς Πάκαρντ/Vance Packard Βασίλης Ηλιακόπουλος Βασίλης Καραποστόλης Βενσάν Ντεκόμπ/Vincent Descombes Βέρνερ Χέρτσογκ/Werner Herzog Βερολίνο βία Βιετνάμ Βίκτορ Μπούλλα/Victor Bulla Βικτόρ Σερζ/Victor Serge Βίκτορ Σκλόφκσι/Victor Chklovski Βίκτορ Φρανκλ/Victor Frankl Βίκτωρ Ουγκώ/Vicror Hugo Βίλεμ Φλούσερ/Vilem Flusser Βίνσεντ Μπράουν/Vincent Browne βιοτεχνολογία βοηθήματα μνήμης Βολταίρος Βομβάη Βόρειοι Γ. Γκ. Φίχτε/ J. G. Fichte Γ. Τζέης/W. James Γαλαρίες Γένεσις Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος Γιάννης Γρηγοριάδης Γιάννης Ισιδώρου Γιάννης Κάτρης Γιάννης Πεδιώτης Γιάννης Ρίτσος Γιάννης Σκαρίμπας Γιάννης Τσέγκος Γιεβγκένι Ζαμιάτιν/Yevgeny Zamyatin Γιόζεφ Ντίτζγκεν/Josef Dietzgen γιορτή Γιούργκεν Χάμπερμας/Jurgen Habermas Γιόχαν Γκριμονπρέ/Johan Grimonprez Γιόχαν Χάιζινχα/Johan Huizinga Γιώργος Γαϊτάνος Γιώργος Δάβος Γιώργος Μακρής Γιώργος Σεφέρης Γιώργος Χαντζής Γκ. Κ. Τσέστερτον/G.K. Chesterton Γκ. Λούκατς/G. Lukacs Γκέοργκ Βύχνερ/Georg Büchner Γκεοργκ Ζίμελ/Georg Simmel Γκεόρκι Λούκατς/Georgy LuKacs Γκετζ Άλυ/Gotz Aly Γκι Αμπέιγ/Guy Abeille Γκιόργκι Λίγκετι/György Ligeti Γκυ Ντεμπόρ/Guy Debord Γκύντερ Άντερς/Günther Anders Γουάλας Στήβενς/Wallace Stevens Γουδή Γουίλιαμ Ήγγλετον/William Eggleton Γουίλιαμ Μπάροους/William Burroughs Γουίλιαμ Σαίξπηρ/William Shakespear Γούντι Άλλεν/Woody Allen Γρηγόρης Βαλτινός Δανία του Βορρά Δανία του Νότου δάσκαλοι Δελφοί Δημήτρης Δημητριάδης Δημήτρης Καραγιάννης Δημήτρις Βεργέτης δημιουργικότητα δικαιοσύνη ΔΝΤΟΟΣΑΤΡΟϊΚΑΘΕΣΜΟΙ δόγμα Τρούμαν δοκιμασίες Δουβλίνο Ε. Βιλ/E. Will Ε.Ε. Κάμινγκς/E.E. Cummings Ε.Χ. Γονατάς εγωπαθείς διανοούμενοι εικονική δημόσια σφαίρα εικονογραφημένα κείμενα εκλογές εκπομπές Έλεν Κέλλερ/Helen Keller Ελένη Μπέλλου Ελευθερία Ελευθεριακός Ελίας Κανέττι/Elias Canetti Ελίζαμπεθ Άνσκομπ/E. Anscombe Εμίλ Ντυρκέμ/Emile Durkheim Εμίλ Σιοράν/Emil Cioran Έμιλυ Ντίκινσον/Emily Dickinson Εμμανουήλ Ζάχος Παπαζαχαρίου Εμμανουήλ Λεβινάς/Emmanuel Levinas Εμμανουήλ Μουνιέ/Emmanuel Mounier Έντγκαρ Λη Μάστερς / Edgar Lee Masters εξατομίκευση εξέγερση εξουσία επανάσταση επαναστατικός χαρτοπολτός Επενδυτικό περιβάλλον επιβίωση επιστήμη Έρασμος εργασία ερείπια Έρικ Χομπσμπάουμ/Eric Hobsbawm Έρνεστ Γκέλνερ/Ernest Gellner Ερνστ Γιούνγκερ/Ernst Junger Ερνστ Κασσίρερ/Ernst Cassirer Έρνστ Μπλοχ/Ernst Bloch Ερυθρογράφος Ετιέν ντε λα Μποεσί/E. de la Boetie Ευγένιος Αρανίτσης Ευγένιος Ενρικέζ/Eugène Enriquez ευθύνη ευρωπαϊκή προοπτική ευτυχία Ζ. Νταβί/G. Davy Ζ.Π. Βερνάν/J.P. Vernant Ζακ Ελλύλ/Jacques Ellul Ζακ Λακάν/Jacques Lacan Ζακ Μπουβερές/Jacques Bouveresse Ζακ Ντεριντά/Jacques Derrida Ζακ Πρεβέρ/Jacques Prévert Ζακ Σαπίρ/Jacques Sapir Ζαν Ιτάρ/Jean Itard Ζαν Λυκ Γκοντάρ/Jean Luc Godard Ζαν Μορώ/Jeanne Moreau Ζαν-Ζακ Ρουσσό/Jean-Jacques Rousseau Ζαν-Πιερ Βουαγιέ/Jean-Pierre Voyer Ζάχα Χαντίντ/Zaha Hadid Ζερμαίν Γκρηρ/Germaine Greer Ζήσης Κοτιώνης Ζήσης Σαρίκας Ζίγκμουντ Μπάουμαν/Zygmunt Bauman Ζιλ Ντελέζ/Gilles Deleuze Ζιλ Ντωβέ/Gilles Dauvé Ζορ Βον/Zohr Vaughan Ζορζ Μπατάιγ/Georges Bataille ζωή Η Διεθνής ηθική Θ. Ρόσζακ/Th. Roszak Θανάσης Σβώλος Θάτσερ/Ρήγκαν θέαμα Θένια Κουτρουμπή Θεός Θεοφάνης Μελάς Θίοντορ Αντόρνο/Theodor Adorno θλίψη Θόδωρος Ζιάκας Θουκυδίδης Ίαν Χάκινγκ/Ian Hacking Ιβάν Παβλόφ/Ivan Pavlov Ιβάν Τοθργκένιεφ/I. Tourgueniev Ίγγα Κρεστενσεν/Inger Christensen Ιγνάτιος Λογιόλα ιδεολογία ιδρύματα τέχνης ικέτες και ξένιοι Ιράν Ισαάκ Μπ. Σίνγκερ/Isaac B. Singer Ισπαχάν ιστορία ισχύς Ιχάμπ Χασσάν/Ihab Hassan Ιωάννα Τσιβάκου Κ.Π. Καβάφης Κ.Σ. Λιούις/C.S. Lewis Καβαλκάντι/Cavalcanti Κάθλην Ράιν/Kathleen Raine Καλκούτα καλλιτέχνες Καλοκαίρι Καλούμενος Καντ κάπο Καραμανλής Κάρελ Φουνκ/Karel Funk Κάρεν Κίλιμνικ/Karen Kilimnik Καρλ Κορς/Karl Korsch Καρλ Κράους/Karl Kraus Καρλ Μαρξ/Karl Marx Καρλ Πολάνυι/Karl Polanyi Καρλ Χέκερ/Karl Hocker Καρλομάγνος Καρτέσιος/Descartes καταναλωτικοπαραγωγισμός καταστασιακοί/situationnistes καταστροφή Κατερίνα Ηλιοπούλου Κέβιν Κέλι/Kevin Kelly Κένεθ Γκέργκεν/Kenneth Gergen κενό Κιουσόπουλος Κλάους Κάρστενσον/Claus Carstensen Κλοντ Λεβί Στρώς/Claude Levy Strauss κοινωνιοποίηση Κομμούνα κομμουνισμός Κονγκό Κόνσταντ/Constant Niewenhuys Κορέα Κορνήλιος Καστοριάδης Κορνήλιος/Corneille κορπορατισμός Κουρτ Βάιλ/Kurt Weil Κουρτ Σβίττερς/Kurt Schwitters κράτος κρίσεις πανικού κρίση κρισολογία Κριστιάν Ντελακαμπάιν/Christiane Delacampaigne Κριστίν Λαγκάρντ Κρίστοφερ Λας/Ch. Lash Κροστάνδη κυριαρχία Κωνσταντίνος Ματσούκας Κωνσταντίνος Μίχος Κώστας Βάρναλης Κώστας Δεσποινιάδης Κώστας Κολημένος Κώστας Παπαϊωάννου Κωστής Βελόνης Κωστής Παπαγιώργης Λ. Βαλράς/L. Walras λαβύρινθος Λάζαρος Αρσενίου Λάκι Λουτσιάνο/Lucky Luciano Λάμπρος Κωνσταντάρας Λάο Τσε Λένιν Λεόν Βαλράς/Léon Walras Λέον Τρότσκι Λέσχη της Ρώμης Λέσχη Φιλελεύθερης Ανάγνωσης Λέων Σεστώφ/Lev Shestov Λίντον Τζόνσον/Lyndon Johnson Λιούις Μάμφορντ/Lewis Mumford Λισιέν Μαλζόν/Lucien Malson λογική λογοκρισία Λόγος λογοτεχνία Λονδίνο Λόρδος Μπάϋρον/Lord Byron Λουί Ντυμόν/Louis Dumont Λουίς Μπουνιουέλ/Louis Bunuel Λούντβιχ Βιτγκενστάιν/Ludwig Wittgenstein Λουσίντα και Ντέιβις Μάτλοκ Λυγκέας Λωτρεαμόν Μ. Ντριούρι/M. Drury Μ. Μπένετ/M. Bennet Μαγιακόφκι/Mayakovski μαγιονέζα μαθητές Μάικ Κέλυ/Mike Kelley Μάικλ Χάρντ/Michael Hardt Μάιλς Ντέιβις/Miles Davis Μάλκολμ Λόουρι/Malcolm Lowry Μάλκολμ Χ μανιφέστα Μανόλης Λαμπρίδης Μανώλης Αναγνωστάκης Μαξ Βέμπερ/Max Weber Μαξ Ήστμαν/Max Eastman Μάπετς Μάρθα Γκέλχορν/Martha Gellhorn Μαρί ντε Ενζέλ/Marie de Hennezel Μαρίνα Τσβετάγιεβα/Marina Tsvetaeva μαρξιστές-λενινιστές Μαρσαλ Σάλινς/Marshall Sahlins Μαρσέλ Μαριέν/Marcel Mariën Μαρσέλ Μως/Marcel Mauss Μαρσέλ Ντυσάν/Marcel Duchamp Μάρτζορυ Πέρλοφ/Marjorie Perloff Μάρτιν Μπούμπερ/Martin Buber Μάρτιν Χάϊντεγγερ/Martin Heidegger μελαγχολία Μεσαίωνας μεταμοντέρνο μεταμορφωτική δύναμη μετανάστευση μηδέν μηδενισμός Μηνάς Εμμανουήλ Μίκαελ Λέβι/Michael Loewy Μικελάντζελο Αντονιόνι/Michelangelo Antonioni μικροαστισμός Μίλτον Φρίντμαν/Milton Friedmann Μίλτος Σαχτούρης Μιράντα Τερζοπούλου μισαλλοδοξία Μισέλ Αλιετά/Michel Aglietta Μισέλ Ουελμπέκ/Michel Houellebecq Μισέλ Σερ/Michel Serres Μισέλ Τουρνιέ/Michel Tournier Μισέλ Φουκώ/Michel Foucault μισθωτοί σκλάβοι Μιχαήλ Μπακούνιν/Michail Bakunin Μιχαήλ Μπαχτίν/Mikhael Bachtine ΜΜΕ Μόμπυ Ντικ Μουσείο Ακρόπολης μουσική Μπ. Μάντεβιλ/B. Mandeville Μπάρυ Άνσγουωρθ/Barry Unsworth Μπάτσης Μπέλα Ταρ/Bela Tarr Μπερνάρντο Σοάρες/Bernardo Soares Μπέρτολντ Μπρεχτ/Bertold Brecht Μπιενάλε Μπίφο Μπεράρντι/Bifo Berardi Μπουκανιέρος Μπραντ Μπγιόρκ/Brant Bjork Μπρέτον Γουντς Μπρους Σπρίνγκστιν/Bruce Springsteen Μωρίς Μερλώ-Ποντύ/Maurice Merleau-Ponty Ν.Γ. Πεντζίκης ναζιστοφασισμός Νασρεντίν Χότζας ναυαγοί νεοφιλελευθερισμός Νικ Κέιβ/Nick Cave Νικολό Μακιαβέλλι Νίκος Εγγονόπουλος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καρούζος Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Σκοπλάκης Νίκος Buccanier Κούρκουλος Νόαμ Τσόμσκι/Noam Chomsky Νόρμπερτ Ελίας/Norbert Elias Νούτσιο Όρντινε/Nuccio Ordine Νταβός νταντά Ντέιβιντ Λυντς/David Lynch Ντέιβιντ Μπομ/David Bohm Ντέιβιντ Ρικάρντο/David Ricardo Ντέιβιντ Χιούμ/David Hume Ντιμίτρι Πρίγκοφ Ντιτρόιτ Ντον Ντελίλο/Don Delillo Ντόναλντ Γουίνικοτ/Donald Winnicott Ντονέλα Μήντοους/Donella Meadows Ξενοδοχείο των Ξένων Ξενοφών ξεψάρωμα Ο κήπος Ο Μικρός Πρίγκηπας Οδύσσεια οικονομία Οκτάβιο Πας/Octavio Paz Όλγα Γερογιαννάκη ολιγαρχία ολοκληρωτισμός ομιλίες Ορφέας Απέργης Όσκαρ Ουάιλντ/Oskar Wilde Ουίσταν Ώντεν/Wystan Auden Π. Κονδύλης Π.Μ.Σ. Χάκερ/P.M.S. Hacker παιδεία παιχνίδι Παναγιώτης Κονδύλης πανοπτικόν πανσέληνος Παπάγος παράδοση παραλήρημα παραπληροφόρηση Πάσχος Μανδραβέλης Πέδρο Ματέρο πένθος Πέπη Ρηγοπούλου Πέτρος Αρτάνης Πέτρος Παπαθανασίου Πήτερ Γκητς/P.T. Geach Πήτερ Μπρουκ/Peter Brook Πήτερ Ουότκινς/Peter Watkins Πιέρ Κλαστρ/Pierre Clastres Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν/P.J. Proudhon πίστη Πίτερ Κρήφτ/Peter Kreeft Πλαστήρας Πλάτωνας Πλεύσις πλουραλισμός ποίηση Πολ Ρικέρ/Paul Ricoeur πολεμικά κείμενα πόλεμος πόλη πολιτική Ποτάμι προλεταριάτο Προμηθέας Δεσμώτης πρόοδος προπαγάνδα Πωλ Βαλερύ/Paul Valery Πωλ Βιριλιό/Paul Virilio Πωλ Ζοριόν/Paul Jorion Πωλ Ζωγραφάκης Πωλ Λαφάργκ/Paul Lafargue Ρ. Τζακομπι/R. Jacobi Ραούλ Βανεγκέμ/Raoul Vaneigem Ρέι Μπράντμπερι/Ray Bradbury Ρενέ Ζιράρ/René Girard Ρίνγκο Σταρ/Ringo Star Ρίτα Γκαβέρα Ρίτσαρντ Κόμπντεν/Richard Cobden Ρίτσαρντ Ρόρτι/Richard Rorty Ροβεσπιέρος Ροβινσώνας Κρούσος Ροζα Λουξεμπουργκ Ρόζα Λούξεμπουργκ/Rosa Luxembourg ρομαντισμός Ρομπέρ Αντέλμ/Robert Antelme Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα/Robert MacNamara Ρομπερτ Οπενχάϊμερ/Robert Oppenheimer Ρόμπερτ Φρανκ/Robert Frank Ρόμπερτ Χας/Robert Hass Ρούντι Σαιν Ζυστ/Saint Juste Σαρλ Μπωντλερ/Charles Baudeilaire Σαρλ Πεγκι/Charles Péguy Σαρλ Φουριέ/Ch. Fourier Σελίν/Céline Σεμπάστιαν Χάφνερ Σέρεν Κίρκεγκωρ/Soren Kierkegaard σθένος Σίγκμουντ Φρόιντ/Sigmund Freud Σιμόν Βέιλ/Simone Weil Σιμόν Λέις/Simon Leys σινεμά ΣΙΣΒ/SICV Σίσυφος σκεπτικισμός Σκιπίων ο Αφρικανός σκουπιδοντενεκέδες Σλαβόι Ζίζεκ/Slavoj Zizek Σλάβοϋ Ζιζεκ/Slavoj Zizek Σοκούροφ/Sokurov σολιψισμός Σομαλία Σόνια Σουδάν Σουν Τζου σουρεαλισμός σοφία σοφιστές Σπιναλόγκα Σπινόζα/Spinoza Σπύρος Κυριαζόπουλος Στάλιν σταλινισμός Στάνλεϊ Κάβελ/Stanley Cavell Στάντις Λώουντερ/Standish Lawder Στέλιος Κούλογλου Στέλιος Ράμφος Στεφάν Λιαβινιότ/Stéphane Lavignotte Στέφανος Λουπάσκο/Stephan Lupasco Στέφανoς Ροζάνης Στήβεν Πίνκερ/Steven Pinker στρατόπεδα εργασίας Συλβαίν Πιρόν/Sylvain Piron Σύλβια Πλαθ/Sylvia Plath Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου-Χάρτου συμβολικό πεδίο συμβολισμός Σύναψις συνείδηση Συνταγή για μαγιονέζα Σύνταγμα συνωμοσιολογία Σφαγεία σχέδιο Μάρσαλ Σωκράτης σώμα Τ. Λεπελτιέ/Th. Lepeltier Τ. Ρ. Μιλλς/C. W. Mills Τ.Κ.Παπατσώνης Τ.Σ. Έλλιοτ/T.S. Elliot τα κορδόνια σου! Τάκης Μίχας Τάσος Λάγγης τεστ τέχνη τεχνικό σύστημα τεχνοεπιστήμη τεχνοκρατία τεχνολογικός μεσσιανισμός τεχνοσάχλα Τζ. Α. Γκόλντστοουν/J.A. Goldstone/Τζ. Τζ. Μ. Κούτσι/J.M..Coetzee Τζ. Ρ. Σάουλ/J.R. Saul Τζ.Μ. Κούτσι/J.M. Coetzee Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν/J.R.R. Tolkien Τζακάρτα Τζέημς Μπάλντουιν/James Baldwin Τζέιμς Φρέιζερ/James Frazer Τζέρεμι Μπένθαμ/Jeremy Bentham Τζέφρεϊ Χερφ/Jeffrey Herf Τζιανφράνκο Σανγκουινέτι/Gianfranco Sanguinetti Τζιόρτζιο Αγκάμπεν/Giorgio Agamben Τζο Στράμερ/Joe Strummer Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ/J.K. Galbraith Τζον Σηρλ/John Searle Τζον Στάινμπεκ/John Steinbeck Τζον Χιούστον/John Houston Τζόρτζ Όργουελ/George Orwell Τζορτζ Στάινερ/George Steiner Τζούλια Κρίστεβα/Julia Cristeva Τζων Λοκ/John Locke Τζων Φόουλς/John Fowles Το καταραμένο απόθεμα Το Ξεπέρασμα της Τέχνης Τοκβίλ/Tocqueville Τόμας Μαν/Tomas Mann Τόμας Πίντσον/ Thomas Pynchon Τόμας Ράιντ/Thomas Reid Τόνι Νέγκρι/Toni Negri Τόνι Σουάρτζ/Tony Schwartz τραγωδία τριλεκτική Τσ. Σ. Περς/Ch. S. Peirce Τσαρλς Μπουκόφσκι/Charles Bukowski Τσαρλς Ντέιβενπορτ/Charles Davenport Τσαρλς Τέιλορ/Charles Taylor Τσαρλς Φορτ/Charles Fort τυραννία τύψεις Υβ Λε Μανάκ/Yves Le Manach υλισμός υπαρξισμός ύπνος υποκείμενο υποκρισία υπομονή Φ. Β. Μουρνάου/F.W. Murnau Φ. Γιάκομπι/F. Jacobi Φ. Ε. Ρεϊνάλ/F. E. Reynal Φαινομενολογία Φερνάντο Αρρραμπάλ/F. Arrabal Φερνάντο Πεσσόα/Fernando Pessoa Φίγκαρω Φιλανθρωπία φιλία Φίλιπ Λάρκιν/Philip Larkin Φιλοσοφία Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι/Fyodor Dostoevsky Φλαν Ο' Μπράϊαν/Flann O' Brien Φουκουσίμα Φρ. Έμπερτ/Fr. Ebert Φρ. Καραντέκ/F. Caradec Φρ. Φουρκέ/Fr. Fourquet Φρ. Χάγιεκ/Fr. Hayek Φρανκ Ζάπα/Frank Zappa Φράνσις Μπέικον/Francis Bacon Φρανσουά Λυοτάρ/François Lyotard Φρανσουά Σιμιάν/François Simiand Φραντς Κάφκα/Frantz Kafka Φρέντερικ Τέιλορ/Frederick Taylor Φρεντερικ Τζεϊμσον/Frederick Jameson Φρίντριχ Ένγκελς/Friedrich Engels Φρίντριχ Νίτσε/Friedrich Nietsche Φριτς Λάιστ/Fritz Leist φρμκ Φύση Φώτης Τερζάκης Χ. Τζ. Θορώ/H.J. Thoreau Χ.Λ. Μπόρχες/J.L. Borges Χ.Μ Ενζενσμπέργκερ χαρά Χάρι Φράνκφουρτ/Harry Frankfurt Χέγκελ/Hegel Χειρτ Μακ/Geert Mak Χέρμαν Μέλβιλ/Herman Melville Χέρμπερτ Μαρκούζε/Herbert Marcuse Χίλαρι Κλίντον χιούμορ χίπστερ Χιροσίμα Χλόη Κολλύρη Χομπς/Hobbes χοντρό δούλεμα Χουάν Βίβες/Juan Vives χρεοκοπία χρήμα Χρήμα και Μαγεία Χρήστος Βακαλόπουλος χριστιανισμός χρόνια πολλά χρόνος ψέμματα ψυχή Ψυχρή Ιδεολογία ωφελιμισμός AP auld lang syne beton7 Bob Dylan Bob Marley Bodies Christopher Cinemarian CoBrA D-503 dangerfew David Bowie DOCUMENTA Einsatzgruppe D European Media Art Festival F. C. Stanley Frank Zappa gosplan Grafton Happyfew Hildegoesasger Hollowsky Iggy Pop Il Consigliere Internationale Lettriste/Λεττριστική Διεθνής Internationale Situationniste/Καταστασιακή Διεθνής intothepill izi Jeffrey Lee Pierce Jimmy Cliff Joe Strummer Johnny Cash Keith Moon Keith Richards Krzysztof Kieslowski/Κριστόφ Κισλόφσκι La Commune Les Levres Nues Les Lèvres Nues Malaguena Melanie Pain memento mori mofferism/μοφερισμός Monty Python Necrology Nosotros RadioBubble Raul Zurita/Ραούλ Σουρίτα Raymond Carver/ Ρέϋμοντ Κάρβερ remap 2 Renty Roberto Juarroz RSA Salon De Vortex sexbox Sunrise Tales from the Crypt The Adicts The Beatles The Crass The Great Society The Gun Club The Juniors The Meteors The Morlocks The Please The Rolling Stones The Ruts The Sonic Youth The Stooges The Stranglers The Three Johns The UK Subs The War TwixtLab Vince Taylor Wall Street Journal WIRED wobblies Zabriskie Point Zoviets